Anne-Lise Boge

14

Morshjerte

Blomstringstid

Anne-Lise Boge

14

Morshjerte

Blomstringstid

PERSONREGISTER

MAREN HØGÅS | – | datter til Thorvald og Edith Bredli
THORLEIF HØGÅS | – | banksjef, Marens mann
THORVALD BREDLI | – | Marens far (død)
EDITH BREDLI | – | Marens mor
ODA (JENNY) | – | Marens datter med Trond Lia
EMMA HAUG | – | søster til Edith Bredli
BJARNE HAUG | – | lensmann, gift med Emma
MAREN ELISE | – | datteren deres
KARINE | – | hushjelp hos Maren
OLINE INNERØY | – | butikkansatt
KAROLINE | – | butikkansvarlig i «Marens Mote»
OLE OG HJØRDIS HØGÅS | – | Thorleifs foreldre, bor på gården Høgås
SIGRID HØGÅS | – | kona til Even
OLE EVEN OG EILIF | – | sønnene deres
TROND LIA | – | Marens gamlekjæreste
ELISE LIA | – | Tronds kone
EIVIND OG SOFIE LIA | – | barna deres
MAGNUS LIA | – | Tronds bror
OLAUG LIA | – | Marens klassevenninne fra Oslo, gift med Magnus
ANNE SOFIE LIA | – | (død)mor til Trond og Magnus
MATHILDE TRØEN | – | venninne av Maren, gift med Frank og bor i Trondheim
HELENE LUDVIGSEN | – | Marens hybelvertinne (død), Odas «fostermor»
BIRGIT HANSEN | – | venninne av Maren i Oslo, alenemor til Fredrik

SLIK SLUTTET FORRIGE BOK:

Maren slumret litt, men fór opp av vonde drømmer og like vonde ord som gjallet inni hodet hennes. Grytidlig sto hun opp, gikk ned og satte over kaffekjelen. Hun ville ringe til Thorleif og be ham komme tilbake, men hun kunne ikke ringe så tidlig. Hun gikk til utgangsdøren og låste den opp, slik at Karine skulle slippe å ringe på når hun kom. Hutrende åpnet hun døren på gløtt, kikket bort på gradestokken og skalv i morgenkåpen. Det var 22 kuldegrader.

Akkurat da hun skulle lukke døren, ble hun var noe i øyenkroken. I den store snøfonna som brøytebilen hadde laget ved hushjørnet, lå det noe. Hun så ikke hva det var, så hun gikk et skritt ut på trappen og så bedre etter. Det lå et menneske der, midt i snøfonna! Hjertet stoppet nesten i brystet på henne. Gode Gud, hva hadde skjedd? Ingen kunne overleve mange timene i denne kulden.

I bare tøfler og morgenkåpe løp hun bort og bøyde seg over den livløse bylten. Ånden hennes sto som en hvit sky ned mot skikkelsen med det marmorhvite ansiktet og håret stivfrossent av glitrende rim.

Det var Thorleif.

KAPITTEL 1

Landvik, februar 1933

Et kort øyeblikk ble Maren stående helt stiv. Halsen snørte seg sammen, pusten kom fort og støtvis, og sto som en grå sky ned mot den livløse mannen i snøhaugen. Det glitret av rimfrost i håret hans, Maren visste ikke om det skyldtes at lyset traff snøkrystallene, eller om det var fordi hun så på ham gjennom et slør av tårer.

– Thorleif, sa hun hest og tok tak i ham og forsøkte desperat å riste liv i ham. – Herre Gud, Thorleif! Du lyt vakne!

Ristingen hennes hadde ingen virkning, dessuten kjentes han tung og stiv, så hun slapp ham ned igjen. Hun så seg fortvilet rundt for å se om det var folk noe sted, slik at hun kunne få hjelp, men kaia lå stille og folketom så tidlig på morgenen. Det var ennå to timer til morgenferja kom.

Hun løp inn igjen. Først da hun kom inn i varmen, kjente hun hvor iskald hun var. Hun frøs så hun hakket tenner, og føttene var helt følelsesløse. Med stive fingre rev hun av telefonrøret. Det tok lang tid før det svarte.

– Sjukestua. Det er Jofrid.

– Jofrid, det er Maren! Herregud, Jofrid, han Thorleif ligg livlaus i ei snøfonn utafor her. Kor er doktorn?

– Ligg Thorleif i ei snøfonn? Kofor det? Kor lenge har han logge der?

– E veit ikkje, hikstet Maren. – Korleis skull e veta det? Han var innom her seint i går kveld, og vi … e sa at … Hun trakk pusten i et kort hikst. Tanken på ordvekslingen kvelden før hogg til i magen på henne. Thorleif hadde vært fortvilet da han gikk, hun hadde sett det. Ordene hennes, den steile uforsonligheten hennes hadde slått ham til jorden, men hun hadde ikke gjort noe med det. Hun hadde sendt ham vekk uten håp. Hun hadde sett det, men hadde lukket øynene for det.

– E veit ikkje kor lenge han har ligge der, men e får ikkje liv i han. E trur han har frosse i hjel! Ka skal e gjer, Jofrid? Herregud, ka skal e gjer? Det er mi skuld!

Jofrid kommenterte ikke det. – Kan du få han i hus?

– E trur ikkje det, han er så tung. Og e er aldeles alæn, det finnest ikkje eit menneskje på kaia så tidleg. Du må sende legen, Jofrid.

– Ja, e skal det. I mellomtida må du finn pledd og kle og legg over han og forsøk å få litt varme i han. Gni han på handleddan og i ansiktet. Rusk liv i han! Det er viktig at han ikkje søv.

– E har da forsøkt det, hikstet Maren. – E har fillerista han, men e trur han er steindau!

Det tok en liten stund før hun forsto at Jofrid hadde lagt på røret. Hun la på selv også. Hun følte seg iskald og nummen, både av frost og angst. Tanken på den livløse skikkelsen ute i snøfonna flimret hele tiden på netthinnen hennes, og brokker av samtalen fra kvelden før ljomet i ørene. Hun måtte ha undervurdert Thorleif, tenkte hun. Hun hadde ikke forstått hvor tungt han hadde tatt dette med sønnen. Det hadde skjedd mye trist og opprivende i livet hans sistpå, og samtalen i går hadde vel vært dråpen som fikk begeret til å renne over for ham.

Hun hadde tenkt at Thorleif var både uinteressert og ufølsom når det gjaldt sønnen, men hun hadde tydeligvis tatt feil. Om han virkelig var død, var det hennes skyld, tenkte hun igjen, og knuget en hånd mot den verkende magen. Da var hun skyldig, selv om hun ikke hadde drept ham direkte. Hennes anklager, strisinn og harde ord hadde drevet ham i døden. Tanken fikk henne til å stønne.

Hun gikk stille inn på rommet til Oda. Hun lå som vanlig på ryggen, med begge armene rett ut. Hun hadde røde soveroser i kinnene, og håret sto som et flurr om hodet på henne. Maren listet seg ut igjen, vrengte av seg nattserken og fikk på seg klær. Hun rasket med seg et ullteppe fra soverommet, pleddet fra sofaen og en sofapute til å legge under hodet til Thorleif. Så hastet hun ut igjen.

Han lå slik hun hadde forlatt ham, like livløs og hvit. Hun stakk puta under hodet hans, tullet teppene om ham og forsøkte å dytte dem innunder ham også, men hun fikk ikke rikket på den tunge, stive kroppen. Så tok hun den ene hånden hans i sin. Den var iskald, og neglene hadde en merkelig blåfarge. Som om han hadde klemt hånden i en dør, tenkte hun og grøsset.

Hun ga seg til å massere hånden og håndleddet hans. Pustet varm ånde ned på hånden hans og gned og gned. Et lite øyeblikk stoppet hun og forsøkte å kjenne etter pulsen hans, men hun kjente ikke noe. Angsten hogg tak i henne igjen, men hun fortsatte å gni. Hun hadde aldri vært noe flink til å finne pulsen, verken på seg selv eller andre, tenkte hun. Han måtte da ha puls!

Ferjefolkene og legebilen kom omtrent samtidig. Det ble plutselig liv og røre på kaia. Legen fikk hjelp til å få lagt Thorleif på en båre og få ham inn i sykebilen.

– Lever han? Han lever, veit e? Maren så på legen.

– Ja, men det livet heng i ein kjøle tynn tråd, svarte han kort. – Ha deg unna, e må få han til sjukestua! Du får ringe folket hass på Høgås, la han til. – Familien må få beskjed, og e har anna å gjer på.

Så forsvant sykebilen oppover veien.

– Mamma!

Maren fór sammen da hun hørte Oda fra døråpningen. Hun sto der barføtt, i bare nattkjolen, med teddybjørnen under armen. Maren løp bort, fikk henne innenfor og lukket døren. – Du kan frys deg klæn, sa hun og løftet Oda opp og klemte om de kalde små føttene hennes.

– Men ka det var? Kofor var du ut? Og kofor var sykebilen her?

– Det var ein som hadd skada seg, løy Maren. Hun klarte ikke å fortelle datteren at Thorleif antagelig hadde frosset i hjel der ute. – Det går nok bra med han, Oda min. Doktoren kom og tok han med, så da går det bra, veit du.

– Kem det var, da?

– Ein av ferjefolka, trur e, løy Maren og begynte å dra på henne strømpene. – E såg ikkje så nøye etter.

I det samme gikk det i døren, og Karine kom inn på kjøkkenet med ytterklærne på. – Ka verden som skjer her ute? Ferjefolka sa at han Tho…

– Ja, det var ein som hadd skada seg, avbrøt Maren fort, og satte blikket i henne for å stoppe munnen på henne. – Ein av ferjefolka, trur e. Men legen kom, så det går da bra no, la hun til og så hjelpeløst opp på Karine. – Hørt du noko meir? spurte hun lavt. – Han er vel ikkje …

– Nei, svarte Karine. – Var det du som …

– Ja, nikket Maren. – E fekk ikkje sova, og så kikka e ut og … Det var aldeles tilfeldig, la hun fort til. – E ante ikkje at han låg der.

Oda var ferdigkledd og gikk tilbake til rommet sitt for å hente kosedyret sitt.

– Ka som har skjedd? hvisket Karine storøyd da Oda var borte. – Låg han Thorleif der ute i ei snøfonn? Ferjefolka sa det, og at dem trudd han var dau!

– E veit ikkje, hvisket Maren og sank ned på en kjøkkenstol. – Han låg berre der da e kom ut, blåkvit og livlaus.

– Men korleis kan det ha seg, at han låg her ute?

– Han var innom her i går kveld, og vi … vi var uenige om … det meste. Og så gjekk han.

– Han kan ikkje ha ligge der ute i heile natt! Det er da nesten 20 kuldegrader. Ingen kan overleve slikt.

– E veit ikkje, sa Maren og strøk seg over ansiktet. – E sa så mykje stygt i går, Karine. E villa ikkje hør på han, e villa ikkje hjelp han. E berre kjefta og sa stygge ord. Kan hende har han berre gjeve opp og ikkje orka meir, e veit ikkje.

Det svarte ikke Karine på. Hun var vel enig, tenkte Maren. Alle ville nok mene det, når dette ble kjent utover bygda. Og det ville ikke ta lang tid. Ryktene hadde sjumilsstøvler i denne lille bygda, og spredde seg fortere enn skogbrann. Det hadde hun opplevd før. Hun grøsset.

– Lag i stand frokost til Oda, sa hun. – Ikkje nevn Thorleif med eit ord. E må ringe til Høgås og varsle dem. Legen sa at e mått gjer det, for han hadd anna å gjer på, sa han. Og så må e ringe sjukestua og hør korleis det går.

Hun slo nummeret til Høgås med stive, valne fingre.

– Det er på Høgås.

Det var moren til Thorleif. Maren hadde håpet at det skulle være Sigrid. Hun var redd høgåsfrua ikke ville tåle dette.

– Hallo, Hjørdis, det er Maren.

– Du?

– Han Thorleif er på sjukestua, Hjørdis.

– Ka? Han Thorleif? Kofor det?

– E veit ikkje aldeles sekkert ka som har hendt. Han var innom meg her seint i går kveld, og vi … ja, vi var ikkje aldeles enige om korleis vi skal gjer det med … I alle fall så såg e han tilfeldigvis da e kika ut i morges. Han låg i ei snøfonn utpå her, og han var kjøle stivfrossen. E trur di får ta kontakt med legen. E ringt sjukestua, la hun til. – Dem kom og henta han for kort tid sida.

Et langt øyeblikk var det helt stille. Maren hørte bare den tunge, hvesende pusten til Hjørdis Høgås. Det hørtes som om hun hadde løpt opp hele bakken til gården, tenkte Maren. Hun håpet ikke Hjørdis ville stryke med av dette. Da ville hun vel ha to liv på samvittigheten, fór det gjennom henne.

– Han låg i ei snøfonn? gjentok svigermoren spørrende. – Kor lenge har han ligge der?

– E veit ikkje. E såg han berre tilfeldig, og så ringt e legen.

– Men ingen kan liggja ut i den her kulda uten å frys i hel! Herregud! Stemmen hennes begynte å bli skingrende. – Lever han, da, Maren?

– Han gjorde no det då legen fór i veg med han, men … E veit ikkje meir, avsluttet hun.

– Men kofor havna han i ei snøfonn utafor hos deg? Ka sa du, som gjord at han la seg til der for å døy?

– Det veit vi da ikkje om han har gjort, protesterte Maren, men hun hørte selv at hun lød spak. – At han låg der, betyr ikkje at han la seg ned for å … Han har da ikkje det! Vi diskutert noko, og vi …

– E kjenner deg no, murret moren til Thorleif. – Du nekter han å sjå guten sin. Du nekter at det er han som er far hass. Det går ei grense for all, Maren. Til og med for han Thorleif. Han er eit menneskje, han òg. Guten betyr alt for han, har du ikkje forstått det? Han fekk vel nok i går kveld, han Thorleif, da. No er du vel kjøle nøgd med deg sjølv?

– Du kan ikkje sei slikt, Hjørdis!

– Det kan e! Nokon skull ha fortalt deg det for lenge sida, at du heldt på å driv han Thorleif frå vettet. Du trur du er så mykje bér enn all andre, du, Maren, men det er du ikkje. No får du kan hende livet hass Thorleif på samvittigheta. Det blir ikkje lett for deg å fortell det til sonen hass, når han veks opp. At du er ein morder, la hun skurrende til. – At du tok livet av far hass!

Maren la på røret. Hun orket ikke å høre mer. Bena skalv under henne, og pusten kom støtvis. Hun hørte Oda og Karine snakke sammen på kjøkkenet. Oda lo høyt av noe. Det hørtes så merkelig ut – å le, nå! Men Oda visste ikke hva som hadde skjedd. Hvor lenge kunne hun holde sannheten unna ungen sin?

Hun hørte lyder inne fra soverommet. Lillegutten var i ferd med å våkne også. Hun måtte skifte på ham og gi ham mat, men først måtte hun ringe sykestua.

Det var Jofrid som svarte. Legen var opptatt.

– For å vara ærleg, Maren, så går det ikkje så bra med Thorleif. Han har store frostskader, det er no dét, men han er framleis bevisstlaus. E trur ikkje han står det over. Og om han skull klare seg, mot alle odds, så veit vi ikkje kor stor skade han kan ha fått. I hauet, meiner e, la hun til.

Maren sank sammen på stolen. Det kunne ikke være sant. – Men han har da ikkje slått seg i hauet, Jofrid?

– Nei, men vi veit ikkje kor lenge han har vore bevisstlaus, og kor dypt bevisstlaus han er. Vi veit ikkje om han har fått nok blodtilførsel til hauet.

– Å, gode Gud, stønnet Maren. Noe slikt hadde hun ikke tenkt på. – Kan e få kom og sjå til han? hvisket hun, knapt hørbart.

– E veit ikkje kor lurt det er, sa Jofrid. – Dem kjem all frå Høgås no. E trur ikkje du er den første dem ønsker å sjå – eller ka trur du?

Maren svarte ikke. Stille la hun på røret.

Dagen sneglet seg av sted, mens ryktene galopperte.

– E trur du bør fortelle Oda korleis det ligg an, sa Karine. – All snakker om det som har hendt, og ho er ikkje dum, dråka. Før eller sida får ho med seg at det er Thorleif det gjeld. Det er bér at ho hører det frå deg enn frå andre.

– Men ka skal e sei? spurte Maren fortvilet.

– Sei sanninga, sa Karine. – Sei at han var her seint i går, og at de var usams om noko. Og så gjekk han, og i dag morges fann du han i snøfonna.

– Men e føler at det er mi skuld, hvisket Maren.

– Det var ikkje du som dytta han i snøfonna, sa Karine rolig. – Ka han har tenkt, veit ingen, men han valgte sjølv å drekk seg ravende full og legg seg overende i snøfonna for å sova. Fulle folk tenkjer ikkje klart, veit du. Han kan ikkje ha tenkt på konsekvensan det kunn få å legge seg til der.

– Var han full? spurte Maren overrasket.

– Døddrukken, nikket Karine.

– Korleis veit du det?

– Heile bygda veit det no. Og det er difor han ikkje allerede er dau – av di han var så full. E veit ikkje kofor, men dem som veit slikt, seier det.

– Det er mi skuld lell, ble Maren ved. – E har ikkje skreve han inn som far til guten, og e villa ikkje innrøm for Thorleif at litlin er hass. E villa såre han. Gje att for alt han har gjort mot meg. Men e trudd no ikkje at det betydd så mykje for han at han villa …

– No er det på høg tid at du og Thorleif får ordna opp i det her. Di oppfører dykk verre enn småunger! Det går ikkje an, Maren. No får di bli vaksen, båe to. Det er jo ungan det går ut over. Herregud, sukket hun oppgitt og ristet på hodet.

Maren satte seg i stolen i stua og tok Oda på fanget. – Det var han Thorleif dem fann utafor her i dag, begynte hun lavt, og snurret en mørk lokk av Odas hår om fingeren. – Han hadd sovna i ei snøfonn, og det var kjøle kaldt, så han vart mesta ihjelfrossen.

– Men kofor la han seg der? Han kunn berre ha komme inn her og sove på sofaen, sa Oda, og så på henne med store øyne. – Vi kjenner no han Thorleif godt, du og e.

– Det var kan hende seint på natta, og så villa han ikkje forstyrr oss. E veit ikkje.

– Kor er han no, da?

– På sjukestua.

– Har han det bra no?

– E veit ikkje, Oda.

– Vi får dra og sjå etter, da.

– Dem er der, folket frå Høgås. Vi får vent litt med å dra dit, trur e.

– Du kan vel ringe, da.

– Ja, nikket Maren. – E skal ringe. Om ei stund. Dem liker ikkje at vi maser, veit du.

Oda hoppet ned fra fanget hennes og stilte seg foran henne. – Ka verden gjord han Thorleif ut midt på natta, mamma?

– Det veit e ikkje, mumlet Maren uten å møte blikket hennes. – Nei, det veit e ikkje, Oda.

Hun gikk rundt halvt i svime hele dagen. Hun skvatt hver gang telefonen ringte, men hun hørte ingenting om Thorleif. Ikke før de satt ved middagsbordet. Hun mistet gaffelen da telefonen kimte ute i gangen, og fór opp.

– Det er Jofrid, Maren.

Maren sank ned på stolen og bøyde hodet. Det var som om det lå en tung hånd på nakken hennes og trykket henne ned. At Jofrid ringte, kunne bare bety én ting.

– Han overlever.

Det tok et sekund eller to før ordene gikk opp for Maren. – Overlever han? hvisket hun hest. – Er du aldeles sekker?

– Ja, han gjer det, og det er eit Guds under, intet anna enn eit Guds under. Og han er klar i hauet óg! Han har frostskader og er i elendig forfatning på fleire vis, men han lever.

Tårene silte nedover ansiktet til Maren. Lettelsen flommet gjennom henne. – Kan e kom opp og sjå til han? spurte hun hest. – E skull ha tala med han om noko.

– Ein liten tur, berre, svarte Jofrid. – Han er ikkje rare karen.

Maren la på, matt i kroppen og skjelven i knærne av lettelse. Han ville overleve!