Alfred Hauge

Kvinner på Galgebakken

Gyldendal

Und wenn morgen die Welt undergeht, so

will ich dennoch heute mein Apfelbäumchen

pflanzen und meine Schulden bezahlen.

Luther.

Die Blätter fallen, fallen wie von weit,

als welkten in den Himmeln ferne Gärten;

sie fallen mit verneinender Gebärde.

Und in den Nächten fällt die schwere Erde

aus allen Sternen in die Einsamkeit.

Wir alle fallen. Diese Hand da fällt.

Und sieh dir andre an: es ist in allen.

Und doch ist Einer, welcher dieses Fallen

unendlich sanft in seinen Händen hält.

Rilke.

1

Sist sommar reiste eg på ferie den 22. juni. Evy var med.

Vi hadde vel kjørt på lag ein halv times tid då ho spurde kva det var med denne Strandhytta, kvifor vi skulle dit?

Eg tagde og tende ein sigarett; handa dirra visst.

– Kvifor vil du dit? tok ho opp igjen.

Eg sende røyken i skyer mot frontglaset, tåke-la oss:

– Eg har vore der ein gong før. For lenge sidan.

– Det har du aldri fortalt.

– Har eg ikkje? Nei vel –. Men når ein kjem i min alder, Evy, då byrjar ein å leita opp dei vegane som fører tilbake til eins eigen ungdom. Ser du ikkje at eg har briller og måne og grå tuster ved øyrene?

– Pøh, du gammal, bles ho.

Det var fint gjort av henne å gjøla så pass for meg. Ho kunne ikkje vera blind for koss vinteren hadde hersa med meg ho heller. Elles reknar vel atten års gjenter alltid far sin mellom dei mimrande.

Speedometernåla et i seg ein ny sektor på skiva og syner aldrisåmange kilometer. Den nye banksjefen har hast. Han let som han er på ferietur, men det spørst om han ikkje heller er på flukt?

Då vi hadde stengt dagen før, sa Jørgensen at tre veker var for lite. Eg burde ta det doble. Minst.

– Eg har site så lenge i denne jobben no at ein måne frå eller til kjem ut på eitt for meg, sa han.

– Den fyrste august må eg vera på plass i alle tilfelle, svara eg.

– Godt – godt! Ta ut juli –.

Han blei ståande og sjå meg inn i augene ei ørlita stund før han slo hovudboka saman med ein liten smell som han hadde for vane, og tesa inn i kvelvet med henne. Han har eit mildt og trøytt og vist ansikt, Jørgensen. At ein kan bli så vakker av å stella med penger? – halda seg så vakker, meinte eg. Der kunne eg ha fått meg ein god verfar. Og rolege og trygge år saman med ei husleg og snill kone. Det stod ikkje på Hanna. Og ho venta seg nok eit ord frå meg, men fann det vel berre rimeleg om eg tagde ei stund endå. Ho har alltid vore av dei tålmodige.

«Banksjef Einar Jørgensen sluttar i Sundvåg Bank etter lang og tru teneste no til 1. juli. Som ny banksjef er tilsett hovudkasserar Josef Eng. Han vil fylla plassen på ein framifrå måte. Då han kom hit for nærare 20 år sidan – –»

Slik hadde det stått i avisa, med bilete av oss begge.

Men fyrst skal Josef Eng på ferie. Og etter ein sommar i Strandhytta stig han nyskapt til vers som fugl Fønix; han har ingen grunn til å tvila på det. For no kjenner Josef Eng seg sjølv. Han tenner sigarett nummer to med roleg hand, finn fram solbrillene og drar løyndemannshatten ned over ansiktet.

2

Laurdag 22. juni, ein sommarmorgon lik så mange andre. Men eg kjem til å minnast han.

Eg var tidleg oppe. Eit hus og ein hage er levande ting for den som sjølv har vore med og skapt det. Så sømer det seg òg å ta avskil med det på skikkeleg vis.

Fyrste fredshausten kjøpte eg her, og byrja å grava husgrunn våren etter, nytta kvar fristund. Sidan kom fagfolket. Til jul var eg under tak.

Eg stod i porten med smellet frå dørlåsen i øyrene den morgonen. Eg kan høyra det om igjen så ofte eg vil – ja oftare. Det minner meg om det vesle klikket når du løyser sikringa på eit skytevåpen. I neste sekund kan alt skje. Det står om ditt eige eller din nestes liv. Eller det er ikkje anna enn at du har ein blink for deg, ei skive med konsentriske sirklar, i svart og kvitt. Ørlite astigmatisk som eg er, lever dei for meg når eg tar brillene av, lik ringbylgjer som slår ut over ei vassflate der ho har opna seg og gøymt eitkvart. Ei dukkande and kan det vera, eller ein stein. Eller eit menneske.

Eg veit inga tomt eg heller ville ått i heile Sundvåg. Tre mål fekk eg kjøpt for rimeleg peng, mellom vegen og elva, utanom hustrengselen. Elva går stilt nett her; ho vidar seg ut og er mest for eit vatn å rekna, med linn evjestraum langs stranda inn mot ei vik. Der har eg mura steintropp ned, og der ligg båten min for ile.

På lag halvparten er skogtomt; den delen har eg ikkje gjort stort med. Hin halvparten er hage og mitt eige verk, og eg trur ikkje du finn maken i Sundvåg. Men eg har fuska ørlite i faget før. Far var gartnar. Og sjølv kunne eg ha vore det.

I nordenden av hagen ligg det ein liten haug, rund og bratt. Han heiter Galgebakken. Folk skal ha hengt opp ein og annan der den tid nåden var liten og lovens arm lang. Eller dei brende trollkjerringar når dei tykte det trongst.

Ei av dei går det segner om. Futen som dømde henne, hadde sine grunnar. Han skulle vore far til den syndens frukt som stod attved rishaugen og var vitne til koss mora drog frå verden. Gulare hår hadde ingen sett på gjentunge, og jammerskriket frå bålet kunne ikkje folk gløyma. Oska blei strøydd på elva.

Sjølv har eg dekt Galgebakken med blomar. Rosene luter tunge og raude sommaren igjennom. Og eg har lagt tropp der òg, av fine brotheller; det er flatt på toppen og god plass til steinbordet. Sigfrid og eg drakk ofte ettermiddagskaffien der om sommaren.

Eg stod ved hageporten og tok farvel med alt. Syrenene hang med visne klasar, men nye vokstrar falda seg ut, og biene var alt i gang med si velsigna gjerning. Bjørkeskogen i den nordvende lia på hi side elva fanga just inn det fyrste drysset av sol i kronene. Den leten ga meg ei brå og smertefull kjensle av haust. Eg mintest den søndagsmorgonen i november i fjor då eg sprengde opp mot heia med blodsmak i halsen. Nei, det rimar nok ikkje likevel, for så seint på året måtte skogen vore snau. – Og då eg gjekk heimover i skumringa med Torunn på ryggen og Pan pistrande i hælane, då snødde det.

Eg blandar det nok saman med noko som hende to-tre år før. Det var òg ein søndag, og det var sol og gul skog. Eg etla meg på jakt.

Mat hadde eg funne ved kjøkkenbenken før Sigfrid var oppe. Men då eg heldt på å lata att grinda, kom ho ut i hagen, skulle henta asters til frukostbordet. Eg såg saksa. Torunn var der òg, i blomstret kjole og kvite sko.

Eg snudde meg og vinka. Sigfrid let som ho inkje merka. Men Torunn vinka tilbake og ropa pappa-pappa!

I ein bråblenk var eg om å venda. Eg ville gitt barnet mitt ein farvelklem, men eva meg, for eg tykte ikkje eg kunne utan at eg samstundes kysste Sigfrid på kinnet. Eller eitkvart slikt. Vi hadde vore ørlite i tottane på kvarandre kvelden før – eg har gløymt kva det galdt, men i minsto meinte eg feilen var hennar.

Så gjekk eg med ugjort. Den dagen var skogen gul.

Då eg hadde kome høgast opp i lia, like før lendet byrjar slakna og opnar seg mot heia, der blir eg vár noko merkverdig. Framfor meg gjekk ein kar med tung bør – i fyrste omgang gissa eg på at det måtte vera ein diger og uformeleg sekk, men omsider blei eg vis med at han hadde eit kvinnemenneske hangande over akslene. Eg hala innpå og kjende dei att: Det var Anders Hagen og Maren, kona hans.

Anders er liten på vokster og turr som néver, men Maren tok i allfall att i breidda det ho vanta i lengd. Anders femnde bakut og støa traust under den dryge enden; føtene hennar pendla ut til sidene.

– Jaså, de er på fjelltur de òg, sa eg.

Anders bles som ein belg og let or seg eit ja. Vi var framme ved ein kvilestein nett då, og han sette Maren frå seg som skulle ho vore av porselen.

Heile mannen dampa; handa skalv då han strauk seg over skallen der sveitten låg som ei kvit hinne.

– Koss går det med deg mor, er du trøytt? sa han.

Maren var klein i hjarta og hadde lite vore utom dørene sidan eg kom til Sundvåg. Og no rende dei til fjells, gammalt folk!

– Ho har så jamt snakka om kor gildt det skulle vore å sjå heia igjen, sa Anders. Den tid ho var ung, støla ho her oppe, ser du. Skam å seia var det der eg peila henne inn òg.

Han smilte fortenkt, var ikkje i lag med oss lenger:

– Ja ja san, no er det ’kje anna eit nedrasa tak og ein gråsteinsmur igjen av det stølshuset.

– Du veit eg trudde han var ifrå seg då han kom og let om at at han ville bera meg, sa Maren. Eg hadde aldri tenkt det skulle bli fjellferd meir for min del; det er berre slikt ein snakkar om og inkje meiner med. Men i dag ga han seg ikkje før eg hang på nakken! Han er som han har vore.

– Det er ikkje meir att av stølshuset, tok Anders opp igjen.

Han kremta og snytte seg, beit ei skrå og sputta i bakken så det small.

Ikring oss var den gule skogen og haustraud lyng og ein bekk som blenkte i sol.

– Det er tretti år sidan sist, sa Maren på resten. Så lett her er å pusta. Det er som å vera halvvegs til himmelen.

Då ho døde straks over jul, sende eg ein stor krans frå banken endå Anders aldri har hatt fem øre på konto der, det eg veit av då.

3

Det levde kring meg i vinddrag og lyste i dogg, sola gjekk som ein loge over elva og slo eld i glasrutene. Men huset var dødt; det var mennesketomt. Sigfrid borte. Inga Evy heime lenger. Og Torunn hadde eg sendt frå meg. Eg heldt meg uverdig og uskikka til å ta hand om eit barn.

Berre Hanna ville koma kvar dag og vatna blomane, drøyma seg til husmor innom desse veggene, drøyma til fåfengs.

Alt nyårstider byrja eg å leggja planar: Eg måtte sjå igjen Strandhytta. Men fyrst frampå vårparten skreiv eg til Falch. Eg skreiv endå han kunne ha vore død i femten-tjue år for alt eg visste.

Men levde gjorde han altså, og svar fekk eg. Hytta hadde han selt for lenge sidan. Den nye mannen på Strandgarden åtte henne no. Hofstad heitte han.

Men Falch var hjelpsam som så ofte før. Han hadde alt snakka med mannen, som let Falch vita at han var inderleg lei av byfolk og pakk. Men ein banksjef frå Vestlandet kunne han visst likevel til naud godta. Eg skulle få leiga.

Falch let nok vera å fortelja kva herr vestlandsbanksjefen hadde hatt med Strandhytta å gjera før.

Men Evy måtte bli med om denne ferda skulle ha noka meining.

Eg gjekk og langpinte meg: Ho kom til å seia nei. Det hende ho hadde sine nykker. Eg heldt spørsmålet igjen til det tærde meg som ei løynleg synd. Siste dagen i påskeferien gjekk det endeleg hol, og då eg hadde kome i gjenge, var eg ikkje til å stansa; eg broderte ut så lenge eg åtte pust om laugeplass og båt og skog og bær og andre hytter i nærleiken og hyggelege feriegjester og fint ver sommaren til endes, slo alt saman fast som ein konfesjon. For eg visste koss der var, eg hadde halde til huse der i traktene i min grøne ungdom – du veit då det, Evy! – hatt jobb både i gartneri og i bank. I næraste byen.

– Der eg er fødd, sa ho.

– Ja, der du er fødd Evy, tok eg opp igjen, gjorde løgna til sanning endå ein gong. Skulle det ikkje vore gildt å koma dit?

«I næraste byen, der eg er fødd.» Så mykje visste ho. Ikkje meir. Mor hennar var ein bleik legende som eg hadde dikta opp åt henne. Eg hadde trudd det skulle greidd seg òg.

4

Vegen ovanfrå dalen fylgjer elva så langt fram som til kjørkja. Der gjer han ein brå sving mot høgre, og du står ved enden av Storgata, den einaste gate å rekna for i heile Sundvåg. Staden er ikkje av dei mektige; han har små seks hundre sjeler. Men no då fabrikken ved Storfossen står ferdig, går sjelene ei velmaktstid i møte saman med Sundvåg Bank A/S. Om den saka var det ikkje vanskeleg å spå for meg, ikkje den feriemorgonen heller. Eg visste at han fekk nok hengja hendene i, den som skulle bli sjef der.

Og sjå no han som er utpeika til jobben! Han stegar raskt på, men merk deg at endå ein gong snur han seg og tar sin forgjengelege rikdom inn åt hjarta og velsignar det alt. Så pass må han ha lov til òg. Det er ikkje kvar konge-daue ein banksjef forsakar verden med så gripande eit alvor.

Sundvåg heldt på å vakna. Eit par fiskarar bar nydregen torsk i tunge knippe; ein hund lunta gatelangs med eit kjøtbein i kjeften. Rullegardiner small til vers; innanfor skimten av bustete kvinnehovud attom frodige potteplanter. Dei fleste husa er gamle, men godt haldne – kvitmåla og med tropp ut mot gata.

Banklokalet skilde seg lite ut frå dei. Men no skulle vi utvida og modernisera. Den nye stortida kravde rom. Og i banken var gardinene neddregne; to-tre velfødde fluger låg i glaskarmen med beina i veret – rentenistar på likstrå.

Folkevogna henta eg på servicestasjonen. Båten var i rute, og Evy ombord. Ho kom frå byen inne i fjordbotnen, hadde nett gjort seg ferdig med handelsgymnaset. Etter ferien skulle ho byrja i bank i London. Ja, slik hadde ho lagt sine planar, etter farens råd og med godtfolks hjelp.

Ho var ørlite mørk under augene. Eg fann grunnar for det: eksamenslesing og lite svevn, avslutningsfesten i går kveld, og grytidleg or seng i dag attpå alt. Det hadde gått bra med eksamen, sa ho. Papira spurde eg ikke etter endå eg var forveten. Ho kom meg elles i forkjøpet med å nemna at ho måtte nok vanvares ha pakka dei ned i den andre kofferten der ho hadde bøker og pargas som skulle sendast etter heim til Sundvåg.

Båten gjorde seg fort ferdig: lite folk over landgangen, og ikkje nemnande last heller – ein grisunge som var etla liv til jul lenger ute i fjorden, og ein nyfødd kalv som skulle bli pølse i byen omgåande. Eg fekk høveleg selskap. Styrmannen ringde av, båten bakka ut; brun tang slo til sidene som hjelpelause armar der propellen piska sjøen. Kvalmen pressa meg under halsen; eg gjekk opp på promenadedekket, såg mot land.

Der ligg Sundvåg med sine seks hundre sjeler. Ein skarve strandstad, men likevel kremen og kjernen i den store landkommunen han har lånt namn til. Her er akseptabel velstand utan rikdom slik det blir når den eine nærer seg av den andre. Jaja, sagbruket, tresliperiet og møbelfabrikkane – det er så visst ikkje å forakta, like lite som skogen oppetter dalen. Det nye fylkessjukehuset bør òg setjast opp på aktiva-sida; det har medisinsk, kirurgisk og psykiatrisk avdeling, rikeleg med svinsande sjukesystrer og ein overlege som spelar bridge til avkopling. Men no blir det altså fabrikken ved Storfossen som kjem til å dominera. Stor-eitelleranna heiter det elles alt her – like til Storvatnet oppe i heia.

Det var der Sigfrid drukna.

Eg sat i fluktstol på promenadedekket og drog meg til minnes den gongen eg kom hit. Det var ein marsdag med grå luft og snø-elingar langs fjellsidene. Då fjorden snørde seg saman og stengde oss inne – det kjendest som å hamna i fengsel på livstid. Endå eg skulle ikkje vore den fyrste til å ta støkken; eg hadde vakse opp i ein liknande småby i ein liknande trong fjord.

Evy var berre vél halvtårsgammal då; ho låg i vogna og sutra, liten og morlaus. Eg grov ansiktet ned i dyna og kjende den søte lukta av barn og var rik midt i mi armod: Eg hadde då henne!

I mange år var det berre vi to. Sidan blei det vi og Sigfrid – og Torunn omsider. Ein livsgang som stigande og fallande sjø: No var vi atter berre to – seks korte sommarveker til ende. Du er 43 år, Josef, og du er einsleg som ein olding. No står du på ein knivsegg av tid, redd det som ligg bak, redd det som ventar, og denne timen synest deg like svær å bera som den du har gjort deg ferdig med og den du går inn i.

Ho sat i ein annan fluktstol, hadde funne fram solbrillene og dorma mot det skarpe morgonlyset – lesebleik og trøytt.

Enno kunne eg skimta Sundvåg der inne – kvite hus gavl ved gavl opp etter bakkane, som ei velfylt Vårherres sukkerskål.

Folket er knapt så kvite som husveggene. Den som sit i bank, får høve til å kjenna hjarte-slaget innanfor lommeboka.

Og du sjølv Josef Eng, koss ligg du til i Vårherres sukkerskål? Så langt nedi at han ikkje forvél har funne deg? Eller er du komen i den heite koppen hans no etter kvart, tru?

Båten runda neset, fjorden opna seg, kom til møtes med mjuke dønningar, med måkeflokkar over blågyllent morgonglitter og symjande øyar i synsranda.

Evy søv. Ho er 19 år snart. Benedicte var på same alder den sommaren vi møttest, den fyrste sommaren i Strandhytta.

Og kvifor reiser du dit no, Josef Eng? Er det fordi kvinnerøyster og eit barns gråt ropar deg tilbake, som avdøyvd atterljom frå fjerne fjell, ut or einsemda sine gule skogar? Og kva emnar du på? – ei melankolsk vandring mellom graver?

Eller vågar du deg litt lenger, torer du stå ansikt til ansikt med dei levande?

5

JOSEF:

Benedicte, det var deg eg ville finna her. Eg ville fylgja dei same stigane som vi gjekk den gongen. Og kva har eg ikkje tenkt! – at dersom eolsharpa enno hang ute i hagen, skulle tonane frå henne nå inn til meg i kløkkande bylgjer gjennom opne glas og minna meg om røysta di, metta meg med lengsel og søtt vemod.

Her er inga eolsharpe lenger; eit trastepar med ungar har slått seg ned der ho hang. Dei svirrar rundt meg med knitrande maskingevær i strupen; ja dei skyt med skarpt or hin enden òg.

Eg drøymer så svært. Ikkje om Benedicte, men om Vigdis. To netter på rad har eg drøymt om henne. Den fyrste natta tykte eg at eg møtte henne utpå flatberget her.

– Kva tid kom d u hit? spurde eg.

– Eg har site her sidan sist, svara ho.

– Men det er då snart tjue år, sa eg.

– Ja det blei lenge å venta.

– Kva er det du vil? spurde eg og svalde angsten.

Då rakte ho hendene ut mot meg, og det var sår som etter naglar i dei begge.

– Eg vil forløysa deg Josef, sa ho.

Og i natt stod ho heime, øvst på Galgebakken. Rosene blømde, dei låg kring henne som ein mur av blod. Eg ville opp til henne, men eg kunne ikkje nå fram.

– Kom, sa ho. Kom Josef. Eg skal forløysa deg.

Dei same orda begge gongene.

Eg får ikkje desse draumane ifrå meg. Det er henne eg tenkjer på no. Blodet dulpar i lengsel, renn meg gjennom årene som gyllen vin.

Det veit du ikkje, Evy.

I dag er det femte dagen sidan vi reiste frå Sundvåg. Skal dei fem vekene som ligg framfor bli like dryge etter måten, får eg tid å tenkja meg om. Og det kan trengast. Når ein mann står ved porten til all den herlegdom som vi arme gjennomsnittstrælar slit oss helselause etter, og så får det innfallet at han vil stikka av frå alt saman, då må her vera eitkvart gale fatt?

Det er som ein tar det.

Men eg er komen til vegs ende. Eg brenn ikkje lenger. Nei brenn? – det er mang ein god dag sidan. Eg held ikkje ut å vera oske lenger, la oss heller seia det slik. Eg er på leiting etter ein stor lidenskap.

Det veit ikkje Jørgensen noko om. Ikkje Hanna heller. Og ikkje du, Evy. Ikkje det heller veit du.

Men like fullt, ferie er ferie. Og den dagen vi starta, tenkte eg då visst på lauging og fisking og blåbær og sol – på det òg Og på mange andre ting – mest av alt at eg ville snakka ut med deg Evy. Snakka ut no før vi skilst for alvor.

Kvar morgon sidan vi kom hit, har møtt deg med same kravet: I dag må det bli. Men det blir ikkje. Eg går med mothakar på tunga og sand i halsen.

No er ho ute; eg når henne ikkje. Det kjennest som ein lise og som ei pine. Ho strauk på dør for mange timar sidan, og eg veit ikkje kvar det kan ha blitt av henne. Ho sa ingen ting. Men eg er redd ho vantrivst i lag med denne far sin og dette veret. Mest med faren.

Eg har aldri nemnt eit ord til henne om Strandhytta og det som hende her. Og forresten har vi visst tagt oss tusen mil frå kvarandre om alle ting.

Det plagar meg at eg ikkje skulle vera i stand til å bryta muren mellom oss. Og kanskje det er difor eg sit her med denne kladdeboka? Eg fann henne i bordskuffa. Fuglane må vita når ho hamna der; hytta har ikkje vore utleigd på aldri den tid.

Eg låst skriva. Det blir ikkje stort av. Eg driv helst og teiknar krusedullar – meiningslause spiralar som byrjar ute i kanten av bladet og søkjer inn mot eit tenkt sentrum. Men alltid når spiralen nærmar seg det punktet der han uavvendeleg måtte stansa, blir handa tvikande og ustø – det ser eg no – og gjer vendereis og fylgjer sitt eige spor ut igjen, så godt ei ustø og tvikande hand maktar.

Eg er i ulag.

Eg kan skulda på veret. Javisst! Det burde vera ulovleg at ein ferie fekk byrja slik: skodda stinn som ei ukjend framtid kring hytta, dag etter dag. Eg skimtar berre så vidt kronene på dei næraste furetrea – dei står der som ånder i ferd med å kle seg i hám. Og i stilla kan eg høyra sjøen mot stranda, og ein sjeldan gong ul frå båtar, rop or ei blind hjelpeløyse.

Ingen ting å ta seg til med. Farleg å ro ut og fiska; på femti meter misser du syn av land. Eg kunne ha gått ein tur i skogen. Det ligg stader og hendingar og ventar på meg. Stupet drar. Men eg eig ikkje mod nok til å stå der åleine. Ikkje enno, ikkje ein skoddedag.

Dermed skriv eg. Og teiknar spiralar. Ottesamt søkjande inn mot sentrum, ottesamt på flukt ut.

Dei kan bli lange nok desse fem vekene. Dei kan bli utan nåde.

6

Ho sov i fluktstolen. Tenk at du ville vera med meg Evy. Og så lik du er mor di. Berre at eg såg visst aldri henne så trøytt. Å jau, ein morgon såg eg henne trøytt til døden. Eg sat ved senga med handa hennar i mi, kjende kor ho kolna, og eg hadde ikkje eit ord å seia.

Eg hadde ikkje mykje å seia deg heller Evy, ikkje då du vakna, ikkje då vi sat jamsides i bilen seinare på dagen. Ikkje dei vekene vi budde under same tak i Strandhytta og eg nytta tida til å klora ned visdomsord i kladdeboka mi heller. Endå du skulle berre visst –. Eg ville så gjerne vore far for deg, gjerne synt det. Og eg burde ha gjort alvor av dei gode tankane straks, før du byrja å gå åleine ut i skodda og regnet. Om ho kom no, tenkte eg, så ville eg ha tent på peisen og gjort det koseleg, og ho skulle fått høyrt om den fyrste gongen eg var her. For det hende mykje gildt òg i Strandhytta.

I staden sat eg med ein blyantstump mellom hendene, flisegnog han og visste ikkje å styra han. Og innimellom lydde eg etter om eg kunne høyra fotstega hennar utanfor.

Og den dagen vi sat side om side i folkevogna, laut eg minnast at vi hadde fare same vegen før, i motsett lei, ein gong for lenge sidan. Nei, eg nemnde ikkje eit ord om det heller. Det blei berre tomt snakk om skule og eksamen og fint ver. Folk hadde byrja i slåtten; det dura av traktorar og knepte i maskinar. Der det endå ikkje var dyrka, kvitna myrulla mot gamle torvgrøver. Og utanfor var det sand og hav, grøne dønningar som lyfte seg med hól kam og mol seg til skum, og marehalm og solgangsvind.

Slik skal ein ferie byrja.

Og frå slettelandet ved havet kjørde vi vidare, inn i eit månerike av stein. Storm og regn og frost har slipt det og slite det i titusen år, men ingen ting bit på det. Som ei forherda menneskesjel ligg det, nake og flinthardt under himmelen, utan liv og utan bønn om nåde.

Om kvelden sette vi opp teltet ved ei lita elv. Det var villmark og fred ikring oss, ikkje folk og ikkje dyr å sjå, eg svinga bilen inn på ei grasslette som låg avgøymd mellom steinblokker og berghamrar. Evy fekk fyr på primusen; ho tok seg til med gode gjerningar og var visst glad både for turen og fylgjet. Eg tenkte på den tid ho var barn; eg kunne lete fingrane gått gjennom håret hennar og grete av lukke. I staden slengde eg ut snøret og svinga to aurar inn i orekrattet, og vi steikte og brasa og hadde herremåltid i lag.

Etterpå kraup vi i soveposane. Ho var borte med ein gong. Eg blei liggjande og lyda på andedraget hennar, såg ein kvit arm lysa mot skumringa. Evy, dotter mi, barnet mitt. No skal eg missa deg òg, missa deg for alvor. Å ja, dersom vi skulle snakka om det – mi har du aldri vore. Men den historia gøymer vi til ein annan gong.

Kor lik du er mor di.

Nattevinden går framom, raslar som ein paradis-orm i graset; eit vipe-par er idel jammer nedpå myrane; elva mullar og tyt, svæver meg med sin utydande visdom. Slik kjem natta, slik kan ein ferie byrja.

Eg vakna god og utkvild og støl i lemmene. Evy hadde alt stått opp; solstrima låg som ein dolk inn teltgluggen over soveposen hennar. Sus av primus utanfor; stram lukt av kaffi siv inn. Det er søndag og duk på grasbakken og blautkokte egg.

Eg rekna ein dryg dagstur frå leirplassen vår til Strandhytta. Vi starta tidleg og kjørde friskt på. Det var stor ferdsel etter vegane, fyrste feriehelga for nokon kvar dette: bilar og blanke sykkelstyre, flagrande tørkle og glade rop. Og folk på kjørkjegang – klokkeklang i bylgjer over ein sommardal der vi stansa og tok inn utsyn og stemning på turistmessig vis.

Og sidan – heiar og skog og små grender, breiare bygdelag stundom, eit vatn her, ein kvit foss der, ein hare i flukt over vegen, sidvomma kyr på beite. Alt som er å sjå gjennom eit frontglas ein lang dag!

Og så kvelda det omsider, og vi var godtsom framme. Der ligg byen. Kva skal eg kalla han: min ungdoms by? Han ligg på begge sider av ein fjordtarm som snører seg inn nett der. Ei bru bind saman austre og vestre delen, og han har både kaianlegg og jernbanestasjon. Ny flyplass ei halv mil utanfor skal òg vera ferdig.

Vi stansa så vidt ved stasjonen. Der var inkje tog no, og folketomt på perrongen, og kva er det du er på utkikk etter, Josef Eng? Nei ingen ting, eg hugsar berre at det stod ein herrelaus koffert der ein gong, at Benedicte rømde i fortviling, at Vigdis såg på meg og ikkje skjøna nokon ting ho heller, ikkje med det same. Sidan fekk dei skjøna til fullnads begge.

Vigdis, Benedicte, Sigfrid – tre kvinner som møtte meg og gjekk frå meg. Eg var komen og ville leita etter dykk alle.

Eg starta bilen att, men ved kaien stansa eg på nytt lag. Det låg ein stor båt der, ein av dei som går sørover til varme og fremmande land. Tre støyt i fløyta; trossene blei kasta, det tunge skroget byrja å siga ut.

Eg hadde opna bildøra, stod på spranget då Evy vekte meg:

– Kva er det med deg far!

Kva det er med ein –. Eg skulle ha vore med ein slik båt ein gong. Vigdis og eg i lag. Det låg ei lang ferd framfor oss; vi hadde ikkje vore attkomne endå.