Hans Sande

Smygar

Noveller

Gyldendal

Ventetid

Eg vaskar golvet på rommet mitt, og ingen ser det. Så tørkar eg støv av skrivebordet. Så tørkar eg støv av nattbordet og klokkeradioen. Matar gullfiskane og småpratar med dei. Stakkars små idiotar som trur at dei ligg og bollar seg i ei blå lagune i Stillehavet! Så tørkar eg støv av CD-spelaren. Eg dansar framfor Anastacia mens eg tørkar støv av puppane hennar. Den fuktige kluten får brystknoppane til å strutte under blusen. To ville bringebær! Smask! Eg vaskar dassen og badegolvet, men berre mor mi merkar det. Eg tømer søpla og ho betaler meg vekepengane. Eg sveittar og tek meg ein dusj, klemmer ut ein hudorm, låser døra, prøver å barbere meg. Korfor veks det ingenting? Glatt som ei barnerumpe! Er eg heilt unormal? Viss eg barberer meg ofte, kjem skjegget til å vekse fortare. Det er logisk. Eller så er det berre tull. Men kor lenge skal eg vente?

Ein kveld begynte mor mi å lese høgt for meg frå Se og Hør. Det dritbladet påsto at Anastacia hadde fått brystkreft. Brystkreft? Eg fekk nesten sjokk. Høgre eller venstre? Eg ville ikkje sjå det. Eg ville ikkje høyre det. Eg nekta å tru det. Ikkje ho, ikkje Anastacia, ho som eg lengta etter, ho som eg venta på. Den perfekte! Men mor mi gav seg ikkje. Ho måtte lese alt saman høgt for meg. Det øydela alt. Eg har ikkje meir tjangs enn ein isklump i helvete. Før eg får skjegg på haka, ligg Anastacia i kista si. Ei kiste av sølv og gull og blankpolert messing. Så spelar dei songen hennar. Songen vår. All my life I’ve been waiting for you.

Det kvite barberskummet får tennene til å sjå gule ut. Eg skyl haka og studerer blodstripene.

– Er du snart ferdig på badet?

Aldri fred å få! Eg låser opp og går inn på rommet mitt. Hunden følgjer etter. Han sleikjer neven min og legg seg på golvet under skrivebordet. Han er fotvarmaren min. Mor har lagt fram reine sengkle. Eg strekkjer det kvite, glatte lakenet på senga og legg meg til å vente.

Her ligg eg og ventar. Eg kjenner meg glatt og deilig og kåt. Snart må ho kome, ho som eg ventar på. Kor lenge skal eg vente? Eg skubbar Anastacia inn i CD-spelaren. Ho syng, eg syng, vi dansar mens eg ligg på rygg, ho ser på meg gjennom dei blå brilleglasa og syng: All my life I’ve been waiting, all my life I’ve been waiting for you, all my life I’ve been waiting for you to bring a fairytale my way! Ho strekkjer armane mot meg. Ho mørkhåra som eg ikkje kjenner. Dama mi. Ei på min eigen alder. Ei som aldri har hatt brystkreft og aldri kjem til å få det. No kjem ho snart! Men kanskje ho er svolten? Kanskje ho har reist heile dagen for å kome fram til meg? Eg skulle ha laga noko godt til ho kjem.

– For ein deilig omelett! seier ho og smiler.

Kanskje ho har med seg ungane våre? Vi har to, nei, vi har tre ungar. For vi har pult tusen gonger med kondom og tre gonger utan. No kjem ho! Vi klemmer kvarandre, alle fem, og hunden dansar rundt oss.

– Pappa, pappa! ropar ungane mine.

Vi et omelett og drikk kakao og pratar i munnen på kvarandre. Så syng eg godnattsongen, og ungane er så trøytte at dei sovnar på ein to tre.

– Å, du har så godt lag med ungane! seier ho.

Etter ei lita stund går ho på badet og steller seg. Eg ligg her og ventar. Det kriblar i heile kroppen. Anastacia smiler og vrikkar på seg. Men eg lukkar augo. Så kjem ho inn og kler av seg. Lyset står på, men ho finst ikkje sjenert. Berre smiler og kryp opp i senga mi. Vi legg oss tett saman, nakne og glatte. Eg kan ikkje vente lenger.

Hunden øver på talen sin

Dette er ein stor dag i hundehistoria. For første gong kan vi hundar la menneska forstå korleis vi tenkjer. Voff og atter voff! For første gong kan vi gripe ordet. Som kjent tenkjer vi ikkje med ord, vi snakkar ikkje med ord. Vi greier oss godt utan. Menneska, derimot, er heilt avhengige av ord. Ein dag utan ord er heilt bortkasta. Menneska må ha ord og namn på alt. Dei må ha namn på kvarandre og på alt levande. I hundrevis og tusenvis av år har de delt ut namn til oss. Du skal heite Ask og du Varga og du Krølle og du Sanko og du Vaktmann og du Bonni og du Laika. Vi treng ikkje desse namna. For namna våre er luktene våre. Lukta mi er namnet mitt. Er det vanskeleg å forstå? Ein hund veit alt og forstår alt berre på lukta. Slik er det. Det går fint utan ord. Men når eg no skal snakke til menneska for første gong i historia, må eg bruke ord. Legg merke til at det ikkje er omvendt. Det er ikkje du som snakkar til meg på hundespråket. Det er eg som snakkar til deg på menneskespråket.

Ja, eg må bruke menneskeord for at du skal forstå. Men vil du forstå? Som sagt er dette ein stor dag for hundane. For første gong kan vi kommunisere med ord med andre intelligente vesen. Voff og atter voff! Men er det også ein stor dag for menneska? Kjem menneska til å tåle å høyre korleis hundane tenkjer og føler?

Lat meg med ein gong takke dei forskarane som har gjort tankane mine om til menneskeord. Eg må skunde meg å takke, før det blir for seint. For ingen veit kva denne oppfinninga vil føre med seg. Kanskje vil forholdet mellom dyr og menneske bli forandra for all framtid. Kanskje blir dette første og siste gong du får oppleve korleis hundelivet er? Kanskje vil dei som har gjort denne oppfinninga, bli straffa og utrydda? Vi har følgt menneska på nært hald og veit kva de kan finne på. De kan kappe tunga av kvarandre, de kan kappe av fingrane som de skriv med, og de kan brenne kvarandre på bål saman med bøkene de har skrive. Menneska er stolte av orda sine, men orda er farlege for menneska. Forstå det den som kan! Spåhundar har sagt at ein gong kjem menneska til å utrydde kvarandre og alt anna levande på jord. Men så, når jorda har fått kvile, kjem ein hundeflokk krypande ut av ei jordhole. Dei leikar i sola og snusar seg fram til noko å ete på. Så startar livet på nytt.

Jaja, kven veit? Alle dyr har noko dei vil ha sagt, og dei seier det. Men du forstår ikkje. Dette er den sjansen eg har til å snakke direkte til deg, du arme, syndige menneske, som har krenkt hundane i tankar, ord og gjerningar. No forstår du kva eg seier, men du forstår ikkje kva eg snakkar om? Ligg det for høgt for deg? Boff og atter boff! Som du veit kan ingen greie seg utan familie og vener. Vi måtte greie oss utan familie og vener. Vi gav opp det frie livet i flokken fordi du, den hårlause, måtte ha ein trufast og lydig ven.

– Kom hit, bisken! sa du, – kom og legg deg her, snille Trufast! sa du.

Kunne du ikkje skaffe deg vener av ditt eige slag? Nei då, du lokka og lurte oss på ymse måtar, for du skulle absolutt ha oss under deg. Du ville ha makta. Det låg oss i blodet å vere trufaste og lojale, og kva var takka? Du kalla oss menneskets beste ven. Men du er ikkje hundens beste ven. Du kappar ikkje halen av din beste ven, gjer du? Du leier han ikkje i band, du piskar han ikkje når du er rasande, du kallar han ikkje Namnam og et han opp når du er svolten. I staden for eit normalt familieliv, måtte vi ta oss av deg, sleikje handa di, sleikje deg i munnvika for å vise underkasting, gje deg kroppskontakt, ta imot piskeslag og spark og grove skjellsord. Veit du korleis du luktar når du slår? Trur de at du må slå for at vi skal forstå?

Vi gav opp oss sjølve for å ete matrestane dine, passe på huset ditt og ta vare på ungane dine, i staden for å ta vare på vår eigen familie og våre eigne ungar. I staden for å snuse og jakte saman med flokken lærte du oss å jakte saman med deg, å spore opp din elg og ditt reinsdyr og din hjort og hente dine ender og ryper.

Ja, vi lærte fort og vi var lydige. Du ville ha ein som tilbad deg, og du fekk det. Du ville ha ein turkamerat som alltid ville vere med, du ville ha ein ven som kunne liggje heime og vente og vente, og som jubla kvar gong du dukka opp. Du vart sjefen, leiarhunden vår, overhund, alfabikkje over heile verda. Vi var villige til å ofre livet for deg og ungane dine i kamp med bjørn og våre søskenbarn ulvane. Våre eigne ungar røvar du frå oss etter berre to månader, og sidan får vi aldri meir sjå dei. Du nektar oss all kontakt.

Du trur at vi ikkje reagerer? Har du sett ein hund inn i augo? Vi foreldre har mykje sorg som vi ikkje kjem over. Og alle slit vi med store tap frå vår eigen barndom. Boff og atter boff! Tenk på den bråe og unaturlege omstillinga frå den lodne kroppen til hundemor og over på ei vilt framand art, med framand lukt, pelslause kroppar, upassande bruk av blikket og dårleg utvikla språk. Korleis kan vi utvikle språket vårt når vi ikkje har nokon rundt oss som forstår? Når du trakkar hunden på halen, bit han. Persisk ordtak. Halane fekk endeleg vere i fred etter hundreår med forfølging. Men kongen har ikkje tenkt å be om tilgjeving for dei overgrepa som er gjort mot oss. Han reknar med at vi har gløymt alt. Gløymt alt alt. Den siste hunden til Olav fekk ha halen sin i fred, bortsett frå ein idiotisk dusk på tuppen. Puddelen Troll. Men tusenvis av hundehalar er blitt ofra for tull og ingenting. Du ville ha premie. Altså måtte vi gå på dressurkurs. Du var villig til å ofre alt for å få premie. Altså måtte vi ofre halane våre. Kor er dei no?

Halane ligg stabla i draumane mine. Dei halane som ligg øvst, rykkjer og sprellar så vidt, dei prøver å seie noko. Men kan du høyre, kan du sjå? Berre schåferen og labradoren og eit par til slapp unna. Korfor? Var det dei som var menneskets aller beste vener?

Tusenvis av glade hundehalar kunne ha logra av glede kvar gong mennesket viste seg. Tusenvis av hundehalar bunta saman som tørrfisk, hundre halar i kvar bunt, hundehalesuppe. Vi krev å få halane til våre forfedrar og formødrer tilbake. Vi krev seremoniar for alle avkappa kroppsdelar, vi krev landesorg, hundesorg, nei, menneskesorg og anger. Vi krev erstatning og symbolsk erstatning. Vi krev gater og lyktestolpar oppkalla etter oss. Passoppsmauet. Tass Avenue. Laikalunden. Karopålen.

Kongen har Kongebjørka, men han tenkte ikkje på at han sto attmed vår bjørk. Han sto attmed Hundebjørka. Vi kom først. Vi likte den bjørka. Hundrevis av hundar brukte den bjørka kvar dag. Men berre fotografen la merke til bjørka. Han meinte treet ville gjere seg godt som bakgrunn for kongen og kronprinsen på flukt. Men ingen tenkte på at treet var sitt eige tre. Eller at treet var vårt. Ikkje eingong kronprinsen, som nettopp hadde reist frå hunden sin. Trur du han tenkte:

– Heisan, dette hadde vært et fint tre for hunden min! Sikkert masse spennende lukter her!

Tenkte han det? Nei då, kronprinsen sto der attmed far sin og tenkte:

– Heisan, nå er jeg sulten igjen, gitt!

Du vil vel vete kva slags rase eg er, sidan eg er så klok? Du skal få svaret mitt: Eg er så klok som ein hund. Eg veit at du har laga ei liste som viser kva for hunderasar som er klokast. Men du meiner lydigast. Og eg står ikkje på den lista.

Du står heller ikkje på den lista. Høyrer du etter? Kven er det som eig skogane og steinane og heile naturen? I fleire hundre år har vi merkt ein stor del av trea i skogsområda og kvart einaste tre i byar og tettbygde strok. Alle som kan snuse, kjenner det, forstår det og godtek det. Voff og atter voff!

Vi krev at Hundedagane skal markerast på ein skikkeleg måte. Den første og siste Hundedagen skal feirast som offentleg flaggdag. Vi krev respekt og hjelp, men først og fremst krev vi normale familieliv. Vi krev flokken tilbake og slutt på den altfor tidlege separasjonen mellom foreldre og born. Slutt på alle hindringar for normalt seksualliv. Slutt på misdanningar på grunn av rasisme og innavl. Vi krev fri raseblanding og lengre løpetid, lengre løypestreng, lengre halsband, slutt på all bandtvang eller iallfall halsbandfrie helgar, naturleg mat på alle hundefat, rettferdig deling av alle byttedyr, krisetelefon for mishandla og voldtatte hundar, fri utgang frå alle kennelar. Vi krev Hardangervidda og alle parkområde tilbake. Vi kom først.