KJERSTI RORGEMOEN

Håpet

og festen

HUSET

Eg bur på overtid på ein vindfull leigehybel. Eg forstår ikkje kvifor ingen har hive meg ut for lengst, det er eit hybelhus som er til for studentar. Og student har eg ikkje vore på fleire år. Det hender eg får spørsmålet Har ikkje du budd der veldig lenge? Då har eg alltid lyst til å svare Har ikkje du hatt det fjeset der veldig lenge? Huset er gamalt, men ikkje spesielt ærverdig. Av og til kan eg kjenne på eit slags sus av historie gjennom gangane, men ikkje som nokon nobel vind gjennom veldige eikekroner, det er meir som eit rall frå ein lungesjuk gamling. Ein plakett bortpå ein nærliggande mur påstår at gata huset ligg i, er landets eldste, og at ho utgjorde det gamle horestrøket. Eg ser for meg at huset var fylt opp med handlekraftige horer i hansatida. No er me berre nokre unge vaksne der som prøver å unngå kvarandre, dei fleste utan synleg livsretning. Hybelhuset er veldig lytt, og lyden av andre minner meg om at eg er aleine. Ein kveld eg låg pal under dyna med eit grottemørkt humør, stakk eg øyreproppar i øyro for å stenge husets lydar ute: latter, ei fjern sentrifuge, ommøblering. Etter kvart som proppgummien utvida seg inni øyregangane, byrja eg i staden å høyre mitt indre: hjarteslag, knirking i nakken, pusten i nasen, overtennenes små klakk mot undertennene, svelginga. Det var eit jævla bråk der inne også. Eg prøvde å tenke på ingenting, slik eg så ofte og utan hell brukar å gjere når det er leggetid. Tankane vandra langt bakover, til tida før eg flytta til denne byen. Eg er oppvaksen i ei slekt av jegerar, og når viltet var felt og drassa til gards, bruka eg å stå storøygd på sidelinja og betrakte slaktinga. Dei yre jegerane flådde, skar og parterte, mens eg stod og glodde. Eg såg blodmørke gangar og rom, det lilla kjøtet under hinnene, brusken på beinknokane, eg såg kva som fyller ein kropp. Men innsikta eg fekk under slaktinga hjelper meg ingenting på kveldar når både huset og eg er fylt med uro. Eg er ein av desse unge vaksne som i pressa situasjonar, særleg slektstreff, raskt orsakar det faktumet at ein lever i ein ussel hybel, ei studentkiste ein for lenge sidan skulle ha flaksa ut av; kummerlege rom der restar av andres liv ligg gøymt, eller gløymt, fråflytta søppel som ein må stige over når ein går gjennom korridor og kjellar i forsøk på å gjere noko med sitt eige søppel. Eg skulle ha gjort noko med situasjonen … nynnar sjela mi elegisk når eg stiltrar meg forbi rekka med havarerte datamaskiner i vaskekjellarmørkret. Uuthaldeleg! skrik mitt indre når ein dam av ukjent opphav trekker inn i sokkane mens eg pussar tennene om morgonen. Men sanninga er at eg ikkje gjer anna enn å halde ut, eg blir verande og verande og sjå eit utal personar på flyttefot gjennom dette huset. Nokre blir eg kjend med og kanskje til og med glad i, andre kan eg berre høyre lydane av og hate i smug. Ei tid blei til dømes alle i etasjen min samansveisa i frykta for ei narkoman dame i ein høgare etasje. Me såg ho for så vidt aldri gjere noko anna enn å kome vandrande. Ho var liksom alltid på veg inn i eller ut av huset, ein inkarnasjon av rastløyse. Dersom ein passerte henne i oppgangen eller ute på gata, kunne ein sjå korleis det bortvende andletet var knytt i faldar og skrukker, korleis bomberjakka, olabuksene og militærskoa vitna om eit dårleg vegval ein gong på nittitalet. Alltid aleine og med ein stor sekk på ryggen, som om ho til ei kvar tid var budd på ei lengre vandring. Det hende eg såg ho stanse opp utpå gata, i tydeleg forundring over korleis alt såg ut, som om gata var noko fullstendig nytt med sine grønska murar og vindbrusande poplar, eg gjekk ut frå at ho var i ein underleg fase av ein rus. Ei evigheitsmaskin på brestepunktet. Eg veit ikkje nøyaktig når ho flytta, eg berre væra at fellesskapskjensla hadde sokke i etasjen min.

Det hender eg får besøk, og då kjenner eg på det. Korleis hybelhuset tek seg ut, og det at eg har blitt verande der så lenge. Men venene som kjem og pressar seg på, er heldigvis av den sorten som veks på andres halvdesperate bortforklaringar. Kvar sjølvironiske merknad om manglande møblar eller rare lukter verkar liksom anerkjennande på dei, ja det verkar som om dei kjem på topp av å besøke meg. Ikkje nok med det, den fillete fasaden har ein så frigjerande verknad at dei får seg til å seie både det eine og det andre når dei er innom. Ein føremiddag eg stod på kjøkenet og studerte ein stillingskrig mellom to kattar, kom ein ven av meg gåande gatelangs. Han såg meg straks oppi vindauget og veiva og peika på ein måte som illustrerte at han inviterte seg sjølv inn. Oddbjørn, som han heiter, er ein person fylt av sterk og engasjert glede, og brenselet til sin indre eld verkar han å finne gjennom ein sans og ei interesse for alt som er skrøpeleg. Etter mange fåfengde forsøk på å slå seg fram som skodespelar lever han no av å kommentere samfunnsbiletet på Internett og i avisene. Han er ein av representantane for ny-alvoret, utan at det står for mykje i vegen for vårt gamle venskap. Eg hoppa ned trappene for å sleppe han inn, letta for at besøket var umeld og inntrengande, og at eg dermed var friteken frå alle moglegheiter til å pusse på fasaden. Huset var berre slik det var, Oddbjørn var ikkje i nokon posisjon til å forvente noko anna. Han sprada inn på ein måte som var like freidig som tiltalande. Me blei sitjande på nokre skjelvne krakkar på felleskjøkenet, og mellom dei nesten nedfalne tapetane der inne byrja han å fortelje om ein kronikk han arbeidde med, ein spekulasjon om tiltaksløysa blant oss unge vaksne, om det var eit klasserelatert problem. Eg svelgde raskt ein kort latter då eg såg at han følte seg alvorleg. Eg møter ofte folk som ser ut til å tene mange pengar, som har klatra langt i det store stigespelet ved namn eigedomsmarknaden, som svartbetalar vaskehjelp og gartnar over ein låg sko, ja eg skal innrømme forskjellane kan vere til å ta og føle på, men eg øver meg i å ikkje ta det så personleg, eg har alltid sett på klassedeling i norsk kontekst som ein ønskedraum for kritiske sosialistar. Dessutan kjende eg meg fornærma. Snakk for deg sjølv, tenkte eg, men eg skjønte vel at han kanskje meir snakka om slike som meg, for sjølv er han svært driftig, særleg etter at han oppdaga sitt talent for ingressformatet på Twitter. Han framførte ein klagesong over fleire av våre felles vener (han nemnde ikkje meg – men det var jo meg han sat der og stirde på) som sat rundt i denne byen som levande kroneksempel på eit handlingslamma ledd av menneskeslekta, med unyttige greier på cv-en, klamrande seg fast til livbøyer av det han kalla irrelevante jobbar. Han uttrykte klagen som om dei mislukka venene våre (og eg) burde kunne krevje å få studieåra tilbake, og som om han etterlyste dementiet av ein påstand om at berre ein dyrka interessene sine lenge nok, så ville det leie fram til ein profesjon. Eg kunne ikkje hugse om eg hadde fått studierettleiing nokosinne, og svara pseudofilosofisk at livet til sjuande og sist berre er eit einaste stort hòl i cv-en, og at han burde ha litt meir trua på eksempelets makt, utan at eg visste heilt kva eg meinte med det. Det var ein frase eg hadde snappa opp frå gravferda til Nelson Mandela, som eg hadde strøyma i smug på arbeid dagen før. Eg fann ei halv flaske portvin og laga ostesmørbrød, og det blei straks trivelegare. Me åt og drakk og baksnakka kjærleg alle våre handlingslamma vener. Oddbjørn hadde rekna på kor mange slektsliner som truleg vil ende med dei me kjende, plaga av tvil og depresjon som dei fleste av dei er. Me blei sitjande og skratte og skjønte ikkje at portvinen hadde gjort oss høglydte, før ein av dei mest gråfjesa sambuarane mine plutseleg kom gåande gjennom kjøkenet, frå rommet der eg visste ho sat og jobba med søknadane sine. Eg høyrde det på måten ho nesten ikkje sa hei på, at det var tid for å bryte opp, kome seg ut av huset, eller i alle fall sende Oddbjørn ut av det og sjølv bli verande, inne på rommet mitt til kvelden kom, og natta då eg skulle ligge og sove der, og så neste morgon stå opp for å gå på arbeid.