Bergljot K. Nordal

Det ingen har fortalt deg

Roman

Eg ser for meg at det vil skje om vinteren. Eg vil ha frostrøyk frå munnen og ei kjensle av is når eg trekker pusten inn nasen. Tova ullvottar og problem med å finne bilnøkkelen i veska. Manglande motorvarmar på parkeringsplassen utanfor jobben. Frosen bil, og eg skal til å sette meg når telefonen ringer.

Slik vil det vere.

Telefonen durar i jakkelomma og eg kjenner han ikkje med ein gong, for det er boblejakke, vibrasjonen legg seg berre mellom boblene og durar i all si einsemd til eg lener meg fram for å finne den øydelagde skrapa som ligg på golvet. Eg grip ned i lomma med ullvottane. Eg vil skjøne det før eg trykker på den grøne blinkande telefonen. Eg har tenkt denne tanken så mange gonger tidlegare, på seminar, på veg til og frå jobb, på sengekanten, i fotgjengarfeltet, i kassakøen på Kiwi, nettene eg vaknar og ikkje sovnar att, korleis det vil bli når denne telefonen ringer, at det vil ikkje kome som noka overrasking. Ja, hallo, vil eg seie. Ikkje nølande, men kaldt og klart som lufta rundt meg, frostrøyken og frostrosene på frontruta. Eg kjenner ikkje lenger handa som held telefonen. Den tynne stemma i andre enden pratar med enkle ord og fortel i korte trekk kva som har hendt. Eg skjønar ikkje kva ho seier, men forstår likevel rekkevidda. Eg vil tru ho kjem til å forklare noko om riksvegen, traileren og autovernet.

Eg ser for meg korleis eg vil sleppe taket for ei lita stund. Stige ut av bilen og søkke ned på snøen og ikkje kjenne noko. Som om eg har kledd av meg boblejakke og ull og latt kulda få tak i heile kroppen, ikkje berre nasen og handa, men halsen, brystet, magen, knea.

Eg kjem ikkje til å bli der lenge, for eg veit kva som skal til, kva neste punkt vil bli. Eg må ringe Marianne. Ho er pragmatisk og klartenkt. Det kjem til å ta knekken på henne, men ho vil ikkje dele knekken med meg. Ho kjem til å bere det med seg heim og la det ete henne opp innanfrå. Men mot meg vil ho vere klar og tydeleg. Ho vil sjå at eg treng å bli køyrd heim, at eg treng eit teppe og noko varmt å drikke. Ho vil tenke at sjølv om eg ikkje treng heim, så er det likevel det eg treng. Det blir ikkje lettare å kome heim etter nokre dagar, tvert imot. Så tar vi tyren med horna med ein gong. Støvlane i gangen vil møte oss, vi vil snuble i dei fordi dei alltid gløymer å sette skoa fint på plass. Vottane som ligg og sleng, eitt par rosa og eitt par blå. Skisko og gamasjar. Slikt noko vil møte oss, og det er mogeleg at eg allereie no vil la meg gripe av detaljane, alt dette som vi omgir oss med til dagleg, utan noka ekstra meining. Tannbørstane, tannkremen utan kork, alltid utan kork og stivna tannkrem i opninga. Ein tørka mjølkeflekk og merke etter glaset. Smular frå frukosten og stolen midt på golvet etter at Tormod sprang frå bordet og ut på badet for å pusse tennene.

Marianne vil måtte ta dei tyngste telefonane. Ho må ringe mor og far min og be dei vente med å kome. Eg kan umogeleg greie den svarte sorga deira. Så må ho ringe svigerforeldra mine. Ho vil måtte nøde dei til å vente med å kome eller ringe til eg er sterk nok til å ta kontakt sjølv. Dei vil på mange måtar ikkje lenger vere mine. Det som tidlegare knytte meg til dei, er no per definisjon dødt.

Så reknar eg med at eg må identifisere familien min, bekrefte at det var ein gut og ei jente og ein vaksen mann som sat i bilen som fyrst vart kasta opp i lufta før han vart smadra mot dette autovernet og denne semitraileren. Umiddelbart vil nokon måtte kritisere vedlikehaldsarbeidet langs riksveg 7. Lokalavisa vil trykke kornete bilete av eit samankrølla autovern og ein bil der barnesetet stikk ut frå bilvindauget, og dei vil trykke forklaringa i form av tal, statistikkar, summar, resultat og valløfte.

Eg kjem til å sove i dagar i strekk. Vakne med store smerter i kroppen, som om eg sjølv kjenner biltaket mot kraniet, taket som pressar seg ned og splittar meg, opnar meg som ei eikenøtt, til det mjuke, grøne kjøttet ser sollys for fyrste gong. Det vil vere som om eg ber dei tre kroppane på kroppen min, som om dei er klistra til meg med all si tyngd no når musklane deira ikkje lenger kan jobbe, og dei naturlege bevegelsane ikkje lenger gjer dei mjuke og ledige.

Etter nokre dagar med slik svevn og slike smerter er det mogeleg eg kjem til å begynne å ete litt att, men berre fordi eg forstår det reint teoretisk at eg ikkje vil kunne greie å stå opp neste morgon om eg ikkje et.

Eg vil kome til å be om sushi og indisk, Grandiosa og fiskekaker, men ingenting vil smake noko. Marianne kan sjølvsagt ikkje bu med meg. Det kan ingen. Eg må vere heilt åleine, medan dei kjem på skift. Eg kan framleis ikkje sleppe mamma og pappa inn. Sorga deira vil bli dobbel når dei ser meg. Eg kan lytte til mamma på telefonen, og stemma hennar kan tidvis roe meg. Eg høyrer ikkje orda ho brukar, men stemma er som ein song eg kjenner att frå lange sommardagar då alt var innanfor rekkevidde, men enno ikkje mitt.

Eg veit kven av venene mine som vil kome, vekke meg om morgonen, sette på kaffi og riste brødet, smørje på og legge det klart. Sette på varmtvatnet så dusjen er heilt varm til eg kjem. Tørke håret mitt. Det heng tre fønarar på badet. Ein liten lilla, ein liten grå med klistremerkeauge på og ein stor mammafønar. Det er slike detaljar eg kjem til å fortape meg i. Det er difor dei må kome, slik at eg skal få ei retning på bevegelsane mine. Elles vil eg berre bli ståande fast, miste tid og stad og stire på ein stilna hårfønar som stirer attende. Det er slikt som vil ta pusten frå meg, som vil dytte meg attende i senga og heilt under dyna når morgonskiftet går. Attende til lukta i puta ved sida av meg, lukta i lakenet lenger ned, lukta av kroppen og førestillinga om at det ligg att varme etter han, og fortvilinga over at varmen frå denne kroppen forsvinn meir og meir for kvar dag som går.

På eit tidspunkt er det nokon som vil ta av sengekleda på alle sengene og lufte ut rommet i dei bitande kuldegradene, vaske badet og henge bort vinterjakkene og parkdressane. Eg vil måtte heve stemma til det uattkjennelege, rope frå djupet at dette er mitt. Og når eg står der og ropar, vil eg kjenne att ropet, for dette har eg allereie tenkt, dette har eg allereie skrive.

Etter kvart som tida går, vil eg kunne rydde bort småting sjølv. Den eine dagen tar eg hårfønarane, den andre dagen tar eg vinterskoa. Vottane og luene. Kjem til å lukte på dei før eg legg dei i posar. Briobanen, bilkassa, legokassa, ninjago og barbie, my little pony og fargeblyantar. Skulesekkane, bla gjennom bøkene, legge fingrane på dei skeive tala, lukta av blyant og dei raude sirlege strekane til lærarane; Flott, Tormod! Bra jobba, Anna! Ryddar dei ut, del for del. Eg vil måtte kaste senga. Det blir umogeleg å ligge i den same senga heilt åleine.

Eg grøssar alltid når eg kjem så langt. Dei uendelege einsame nettene utan ein lyd, utan eit sukk eller hikst frå nokon andre enn meg. Ikkje eingong frå meg. Eg vil ikkje greie å sleppe det ut i det ingenting som omfamnar meg.

Og så, tanken som er kald og klar:

Her mistar eg alt og her kan alt begynne.

Eg ser håret hennar fyrst. Det er bevegelsen medan ho går, glansen i det og at det lever på hovudet hennar og fram på den eine skuldra. Og kva som gjer at eg umiddelbart grip jakka og går ut etter henne, veit eg ikkje. Eg berre går frå den siste croissanten og får dytta meg ut av det tronge lokalet tidsnok til å sjå henne lenger opp i gata. Pulsen slår som om han vil ut. Ein augneblink trur eg at eg har mista henne, eller at eg har sett feil. Og eg blir ståande med denne frykta for at ho kanskje såg meg idet eg tok på meg jakka, idet ho passerte på andre sida av gata, at ho hadde kasta eit blikk inn og sett rett på meg, på mitt hår, mine bevegelsar, og bestemt seg umiddelbart for berre å gå vidare. Ikkje banke på vindauget, ikkje rope begeistra.

Eg går etter henne som om eg forfylgjer henne. Eg bestemmer meg for ikkje å snu meg om ho snur seg, eg skal berre kaste eit likegyldig blikk mot henne som om eg ikkje kjenner henne att, og så gå vidare til leilegheita. Då mobiltelefonen hennar ringer, stoppar ho opp i to små augneblink, og idet ho finn han i veska og trykker på svar, snur ho seg som for å få oversikt over bybiletet før ho går inn i samtala.

Då ser ho meg, og ho kjenner meg att. Umiddelbart. Ser rett på meg og vik ikkje ein tomme. Eg prøver å gi meg sjølv tid til å reagere som om eg ikkje har sett henne før akkurat no, men eg får det ikkje til. Eg blir berre ståande medan ho gjer kort prosess på telefonen og svingar seg over vegen og opp på fortauet framfor meg.

Pia.

Så fort eg ser halsen hennar, kjenner eg att den same smerta i mellomgolvet, den som alltid ropar om det same. Sjå på meg. Herregud, sjå meg.

– Karo, er det verkeleg …

Det renn som vatn over meg. Orda hennar, stemma og blikket som syg ut marg og bein og fordøyer meg i eitt jafs, før dei spyttar meg ut att, med ei kjensle av noko nytt og friskt. Sjå meg, seier suget i magen.

– Karo, Karo, Karo …

Og stemma hennar, med namnet mitt.

Ikkje klem og lett berøring, men hendene om ansiktet mitt, kyss på panna og klem, armane heilt rundt, brysta hennar, vi klemmer så hardt at eg kjenner magen hennar. Ho har opa kåpe og høge hælar.

– Få sjå på deg.

Ja, sjå på meg!

Ho løftar hendene mine og held dei ut frå kroppen min, ser på meg og nikkar skrått mot gifteringen.

– Eg har lese bøkene dine! Eg fann dei, sjølv om du endra namnet …

Ho ristar på hovudet som om eg har synda mot meg sjølv og henne og heile menneskeheita.

Ho luktar dyr parfyme og lærveske.

– Du bur ikkje i Oslo?

– Nei, eg har berre skrivehelg.

– Å ja? Nytt prosjekt?

Eg nikkar halvvegs. Bit meg på innsida av kinna og veit at om eg seier det høgt, at eg skriv på noko, så vil det ikkje vere sant lenger.

Ho sveiper blikket over trafikken.

– Går det bra?

Eg nøler eit sekund. Bra? Med skrivinga? Med meg? Sidan når? Her og no? På fortauet med hendene dine rundt mine? Eg vil berre stå her, det går kjempefint. Alt er som det skal vere. Eg er.

Ho smiler, smiler mot meg. Ingenting har endra seg, om ho ber meg fylgje henne no, gjer eg det.

– Eg veit akkurat kva du treng.

Ho blunkar. Ho har slutta med kajal, ho er reinare og tydelegare, vaksen og tydelegare. Eller motsett, vaksen og ikkje fullt så tydeleg farleg.

– Ein kopp kaffi i morgon formiddag?

Eg nikkar, vel. Kvifor ikkje no, tenker eg. Ser ikkje skriveplanane mine, ser ikkje dagen som skulle vere berre min, blank og vakker. Ser berre korleis han løyser seg opp i fråværet av Pia.

– Fint, eg veit kva du treng! Ho gir meg eit kort der namnet hennar står, e-post og mobil og nettside, i det same kastar ho eit blikk bort på døra på den nærmaste kaféen.

– Dei opnar klokka 12 i morgon. Møtest der!

Eg nikkar, vel att.

– Herleg å sjå deg, Karo, verkeleg.

Ho klemmer meg lettare denne gongen. Eg tenker på håret mitt, eg skulle ha dusja før eg kasta meg ut døra. Ho må kjenne lukta av røyk og vin frå i går.

– Lovar du meg?

Eg nikkar mot henne og kortet og kan ikkje førestille meg at eg på nokon måte skal kunne seie nei til å sitte på kafé med henne.

– Karoline Kvalstad, seier ho. Ikkje spottande, men undrande kanskje.

– Kvalhaug. Du kjenner han ikkje.

– Karoline Kvalhaug, forfattar og all ting.

Vi står og ser på kvarandre, måler kvarandre inn i irisen. Du kjenner han ikkje, han har ikkje noko med deg å gjere. Svikte meg slik, gå hen og gifte deg.

– Du har vel ungar òg, då.

Sjalu, tenker eg. Og i staden for å forsvare, forklare eller kva det er ein gjer når nokon skuldar ein for å ha fått ungar, blir eg berre ståande og smile roleg. Denne kjølege roa som alltid fylgjer Pia. Som om tankane ordnar seg i søyler for meg. Fire tydelege søyler.

Mobilen ringer att, så eg svarar ikkje på barnespørsmålet, nikkar berre mot telefonen og trafikken, viftar med kortet hennar og begynner å rygge, trekke meg attende, det same som ho gjer.

– I morgon, høyrer du!

– Ja.

– Lovar du?

– Sjølvsagt!

– Sjølvsagt.

Ho stoppar opp att, nesten litt hjarteleg oppgitt.

– Tenk å springe på deg her. I dag.

Ho slenger eit kyss og svingar seg over vegen att. Eg stirer etter henne til ho forsvinn rundt hjørnet lenger oppe. Håret og ryggen. Eg grip etter telefonen og vil ringe, Håkon har sikkert noko han kan seie om dette. Korleis det høyrest ut, kven som har rett. Er det riktig å skifte namn når ein giftar seg? Eg gjekk tusen rundar før eg bestemte meg. Det var så uaktuelt for han å skifte, og det var så uaktuelt for meg å ikkje ha felles etternamn. Eg har jo framleis det gamle namnet som mellomnamn. Kanskje eg skal skifte attende. Eller skifte til mor sitt pikenamn. Eg snur meg og går vidare, framleis med kortet i handa. Det må vere tjue år sidan. Nesten på dagen tjue år. Og når eg går nedover fortauet, er det som om skuggane har endra seg. Føtene mine gyngar, det svingar meir når eg går. Pia ler og kneskålene opnar seg, og hofteskålene opnar seg, og eg kan lange ut utan motstand. Dagen er framleis ein dag utan Pia, men eg har ein morgondag med henne. Eg går attende til leilegheita, dusjar og smør meg inn med krem frå topp til tå. Smør til og med dei trøytte hælane mine. Sit og lufttørkar på eit handkle på sofaen etterpå medan eg høyrer på radioen.

Pia i København. Uroa som alltid fylgjer med. Eg har ikkje ringt Håkon enno. Eg kan ringe han og nemne det utan å legge noka vekt på det, at eg møtte Pia. At det var triveleg, og at eg rekk ein liten, ein bitte liten kaffikopp med henne før eg reiser oppover att i morgon. Eg skal ikkje bli lenge. Eg rekk middagen.

Eg ringer han ikkje, drikk heller vin midt på dagen og skriv til eg høyrer lydane forandre seg att der ute.