Ragnar Hovland

Dr. Munks testamente

Roman

© 1996 Det Norske Samlaget
www.samlaget.no

Tilrettelagt for eBok av BookPartnerMedia, København 2010
ISBN 978-82-521-7682-7

Om denne boka

Hovudpersonane frå Sveve over vatna, Munk, Waglen og Forteljaren, møtest igjen etter 15 år. Waglen er familiemann og videohandlar i Sogn, med kannibalfilmar som spesialitet, Forteljaren er lektor og familiemann, medan Munk har arva småbruk, ”driv med sau”, held hund og har eigen nærradio.

Når Munk vil ha den tilårskomne spelegjengen til å turnere, er det eit konsept som skal ”seie noko om livet i Norge no” … ”særleg no når det går mot eit tusenårskifte”. Men når Wartburgen med dei tre rullar ut på Autobahn er det også for å finne att Munks ukjende son i Heidelberg.

I mellomtida har dei vore innom både Dressmann og Theatercafeen og filosofisk-satiriske detaljkunnskapar om filmar, musikk og video, og korkje Hamsun, Caterina Valente, Bruce Willis, Helen Mirren, Karl Erik Harr, Shakespeare eller Helen Shapiro går fri.

Ragnar Hovland

Dr. Munks testamente

Roman

Innhald

Prolog hos diktaren

Det spring ein mann gjennom stormen og mørket

Doktor Munk

På lufta

Dei flygande incestoffer

Utdrag frå dr. Munks kokebok (Dr. Munks forlag, 1992)

Opp ned

Brevet frå Munk

Siste gong

Ein kvit sommarfugl

Tropehjelm

Eit fint minne

Waglens Wideo

Leonid Bresjnev versus Knut Hamsun

Guds barn

Kommunepolitikk

Vi sit og bannar og steiker og ser tenksamt ut av vindauget

Ein kveld på Sognefjorden

Eg seier farvel

Vi ser på sakene til Munk

Wartburg de luxe

Burugle de luxe

Til hovudstaden

Vi drøymer, kvar på sitt vis

Cyrano de Bergerac

Sandra

Dressmann

Theatercaféen

I mørket

Morgonen etter

Waglen lærer frå seg eit nyttig triks

Vi førebur oss

Oppsummering

Terningkast to

Vi diskuterer på ein sakleg måte kven som er den mest geniale i det tjuande hundreåret

Val i livet

Eit kapittel der eg oppsummerer litt, noko som vel kan trengast

På vegen att

Waglen trekker pistolen

Munk kjem med uventa harde utfall mot Evert Taube

Morgon i Norge

Tre åndshøvdingar drar ut i Europa

Ei natt på havet

Landkjenning

Autobahn

Munk fortel ei historie om å ivareta fadderpliktene sine

Vi rangerer folkeslag på ein oversiktleg måte

Mondnacht auf der Alster, eller: Herbrand viser seg for oss på ny

Natt i Hamburg

Natta held fram

Oppbrot

Walpurgisnatt

Munk held minnetale over Waglen

Farvel til Heidelberg

Mannen i døra

Når du ligg i helvete

Waglens Wideo

Doktor Munks testamente

Epilog hos diktaren

A fine bunch of men. Nervous, but fine.
Donald Barthelme

Prolog hos diktaren

Så set deg ned og høyr på orda mine

og ta dei til deg, slik eg veit du vil.

Eg trur nok skildringane kan bli fine,

med sterke karakterar, utan dill.

Og eg ser for meg: Du vil le og grine

og få litt innsikt, om eg får det til.

Men les med ope sinn, så kan det hende,

at du vil følgje soga mi til ende.

Her skal det òg bli lange diskusjonar

om vesentlege ting, om ditt og datt,

og erotikk og kjærleik så det monar,

og spørsmål vil bli sett under debatt.

Eg legg mi sjel i dette og eg vonar

at du som les det òg får noko att.

Så legg til side alt som distraherer,

grip intensjonen før du kritiserer.

Og når du så har lese boka ferdig

og tatt deg eit glas vin og ein sigar,

så var det nok eitkvart du fann merkverdig

og du har tenkt: Du store tid, kor tar

han det i frå? Men jo, sannferdig,

det er det visst, den saka synest klar.

Men no er tida komen, du er reie,

no får du sjå kva diktaren vil seie.

Det spring ein mann gjennom
stormen og mørket

Det spring ein mann gjennom stormen og mørket. Han høyrer det krasar av tre som fell og havet som kastar seg mot klippene. Av og til flerrar eit lyn kveldshimmelen og alt blir lyst som dagen. Mannen veit ikkje kor han er, han veit berre at eit einaste feilsteg kan føre han ned i dei frådande brenningane der nede ein stad. Då ser han eit einsleg, gult lys langt borte. Han snublar og fell, reiser seg att og skundar seg mot lyset, det einaste håpet han har. Eit nytt lyn flerrar mørket, og han ser konturane av eit hus. Han spring mot huset, dei første regndropane piskar mot ansiktet hans idet han når fram til døra og dundrar laus på ho. Ei uhyggeleg knurring høyrest innanfor. Døra blir riven opp og ein mann i mørke klede, med eit vilt uttrykk i ansiktet fyller døropninga.

Kanskje er det naturleg at det begynte med ei gravferd. Det er ein slik korsveg i livet som gjerne får folk til å reflektere og stille seg ein del spørsmål, særleg når det er ein venn og jamaldring som er årsaka.

Nils hadde ein gong vore ein venn av meg, vi hadde begge likt Helen Shapiros Walkin’ Back to Happiness, og hadde snakka om at Helen Shapiro ikkje var så mykje eldre enn oss at det ikkje trong vere heilt utenkjeleg at ein av oss ein gong kom til å gifte seg med Helen Shapiro. Ho såg ut som ei som kunne passe for oss, og vi lovte kvarandre å ikkje bli sure på den som gjekk av med sigeren.

Det kjem vel ikkje som noka stor overrasking at ingen av oss blei gift med Helen Shapiro, og for Nils sin del var det i alle tilfelle no for seint.

Nils hadde altså stukke sin veg, om det var til ein betre eller verre stad, visste ingen andre enn han sjølv, og eg stod der på kanten av grava hans og høyrde halvt på at presten sa det som prestar vel brukar å seie i slike tilfelle, eg såg på foreldra til Nils, som såg ut som elles, berre litt meir høgtidsame og dradde i ansikta og oppdressa og stive, og det eg tenkte på var sjølvsagt: Kva faen er dette livet for noko?

Nils hadde aldri drive det til noko som helst. Han jobba på sildoljen, som dei fleste andre, til den blei nedlagd, og etterpå visste eg i grunnen ikkje kva han hadde drive med. Alt eg no klarte å assosiere han med, var Helen Shapiro og det barnslege tullpreiket vårt om å gifte oss med henne. Så gode venner hadde vi vel heller aldri vore, når eg no tenkte etter, og om eg tenkte endå betre etter, så hadde han vel helst vore eit rævhol og omtrent den siste som ville fått sjangs med Helen Shapiro, som trass i alt var kjend for å ha ein viss smak.

På vegen heim til foreldra mine etter kaffien og smørbrøda (der eg hadde fortalt historia om oss og Helen Shapiro, noko eg hadde trudd skulle lette litt på stemninga, få fram litt humring mellom borda, men som mislykkast totalt, då eg tydeleg var den einaste i lokalet som visste kven Helen Shapiro var, og som eg altså med fordel kunne spart meg) heldt eg fram med å tenkje, utan å sjå verken til høgre eller venstre, eg tenkte på at det kunne ha vore meg som no låg der i grava, og kva hadde eg eigentleg drive det til så langt, og eg kom til å tenkje på mi eiga ungdomstid og dei folka eg vanka saman med.

Munk, t.d.

Nokre dagar etter var det slik at eg skulle ringe til nokon, truleg ein eller annan som hadde noko med skuleverket å gjere, og eg slo opp i katalogen. Då, mens eg blafra gjennom telefonkatalogen, fall augene mine på eit namn eg tykte eg kjende: Munk, Dr., lærar og kyrkjesongar.

Eg kjende altså i si tid godt Munk, eller Doktor Munk, som han gjerne kalla seg, ja eg ser ikkje bort frå at det var fordi eg kjende han at eg klarte å få meg jobb i den vidaregåande skulen. Våre eventyr frå den gongen er elles godt dokumenterte, bearbeidde litterært av ein norsk forfattar, og gitt ut på eit anerkjent, mellomstort norsk forlag*).

Forfattaren fortel sjølvsagt ikkje sanninga – det har han til felles med andre forfattarar – og kanskje var det heller ikkje så mykje å fortelje. Det var mi ungdomstid, på mange måtar ei fin tid, og som ei kvar anna ungdomstid kan ho vere verd å minnast. Eg skulle studere språk og litteratur for å bli lærar, og Munk gjorde det han kunne for å hindre meg i å studere og ta eksamenar og slikt eg eigentleg skulle. Men når eg no ser tilbake, angrar eg på lite av det som skjedde.

Forfattaren har hatt ei heldig hand med skildringa av enkelte episodar, nokre av dei hadde eg faktisk gløymt, og i dei første åra mine i skulen blei eg ofte beden av elevane mine om å lese avsnitt frå denne boka (ein kan sjølvsagt tenkje seg kva slags), men eg klarte alltid å snakke det bort. Nokre spurde også etter Munk, og sa at dei hadde god lyst til å møte han, men eg kunne ikkje hjelpe dei. Munk var på den tid for lengst forsvunnen ut av livet mitt, og eg visste ikkje eingong kor han heldt til. Eg sende julekort nokre år, til den gamle adressa, men fekk aldri noko svar.

Elles trivdest eg i skulen. Dei første åra kunne eg nærmast flyte på legenden, dvs. vennskapet med Doktor Munk, og seinare gjekk det nesten av seg sjølv. Eg gifte meg med Aslaug, som brått kom inn i livet mitt og fylte det nesten heilt, og vi bygde oss eit hus oppe i skogkanten, med utsikt over fjorden, og planta fire frukttre. Eit halvt år etter kom guten til verda. Vi kalte han Alfred, etter forfattaren Alfred Jarry, ein av mine heltar frå ungdomen.

Jo, eg trur det var slik. Eg trur det var namnet i telefonkatalogen som gjorde utslaget. Nett i den augneblinken velte det innover meg at det måtte vere nærmare tjue år sidan eg kjende Munk, og eg var bassist i rockebandet Saba de Luxe, og var ulykkeleg forelska i Sandra, og kva var livet mitt blitt til, og kva tenkte eg den gongen at det skulle bli?

Eg slo likevel ikkje nummeret. Det gjekk ikkje. Eg kunne ikkje nærme meg på den måten.

Eg hugsar eg var uroleg ved middagen. Det var berre Aslaug og eg, Alfred var på handballtrening eller på musikkøving, og vi spelte ei plate, noko med fiolinar og fagottar.

– Kva er det for ei plate? sa eg.

– Den med fiolinar og fagottar, sa Aslaug, og deretter kan eg hugse at vi vikla oss inn i ein heller merkeleg samtale om kvinner og menn, som endte omtrent slik:

– Det er riktig, sa Aslaug, – ein er ikkje fødd til kvinne, ein blir det.

– Alle er fødd med pikk? sa eg.

– Men nokon veks den av seg. Så er det andre som blir sitjande med den resten av livet, stakkar.

Eg var ferdig med å ete, og reiste meg frå bordet. Ikkje fordi eg på nokon måte var støytt av det som blei sagt, og eg oppfatta det då heller ikkje som noko som var retta spesielt mot meg.

Eg gjekk opp på arbeidsrommet mitt og såg over bokhyllene.

Alle dei gamle bøkene stod der, dei skikkelege bøkene, dei som hadde følgt meg i alle år. Kor lenge var det sidan eg hadde opna ei av dei?

Eg gjekk til vindauget og såg utover fjorden. Ein boreplattform glei stilt forbi, og nokre ungar stod på ein knaus og vinka. Ein stor, svart fugl sat på mønet hos den forstokka og reaksjonære naboen, og han letta med eit ufjelgt skrik då blikket hans møtte mitt.

Eg kjende eg fekk lyst på noko å drikke, og tok ein kikk i skåpet. Det var enno ein skvett att av calvadosen vi kjøpte på siste Frankrike-turen, og eg tømde i eit glas.

Eg kunne ikkje seie at det ikkje var godt.

Og eg tenkte igjen på Munk. Det hadde vore ein tredje mann i bandet vårt, på trommer. Per Waglen heitte han, og han hadde gått i parallellklassen min på realskulen. Då vi skulle starte band, sat Waglen i fengsel, og vi måtte naturleg nok befri han. Han hadde også glidd ut av livet mitt, heilt til eg møtte han att, på 15 års-jubileet for realskulen. Det var naturleg for oss å kome i snakk, og Waglen drog meg med bak nova, der vi blei ståande og drikke av heimebrenten hans og røyke sigarar og snakke om Munk og gamle dagar.

– Munk, sa Waglen. – Han var jo ein sattan.

På den tid var både Waglen og eg nygifte, Waglen hadde slått seg opp i videobransjen, og eg hadde nokså nyleg fått jobb i den vidaregåande skulen.

– Munk, sa Waglen. – Han var ei skikkeleg fitte. Men eg likte han på ein måte.

– Ja, sa eg. – Ein måtte liksom like han.

– Eg veit ikkje om ein måtte det, akkurat, sa Waglen. – Sjå her, ta deg ein slurk, for helvete.

Waglen hadde dei lengste og spissaste hjørnetennene og den høgaste utdanninga innan videobransjen (dvs. realskulen), og det hadde ikkje vore vanskeleg for han å slå seg opp og bli ein kjend videosjarmør og trendsetjar. No gjekk han rundt og var storkar og spanderte på alle han såg.

– Men kor det blei av han, sa Waglen, – det veit eg faen ikkje.

Han såg drøymande på meg.

– Eg har fått meg kjerring, sa han. – Ho er så utruleg god å pule. Det er faen meg nesten ikkje til å halde ut.

– Det høyrest bra ut, sa eg.

Waglen løyste på slipset med Marilyn Monroe på.

– Fy faen, eg trur eg begynner å bli full. Kan ikkje du drikke litt òg?

Den gamle tysklæraren vår, Malmkvist, kom rundt nova, og Waglen rekte han flaska. Han tok seg ein god støyt og sa at vi alltid hadde vore gode og ikkje minst positive elevar. Det undra han slett ikkje at vi hadde gjort det bra i livet.

– Skikkeleg positive elevar, sa Malmkvist.

– Ta deg ein slurk til, for helvete, sa Waglen.

Det eg elles hugsar frå dette realskulejubileet er at Waglen og eg og to andre stakk frå hotellet og køyrde opp til realskulen. Der braut vi oss inn og stal to pultar (den eine hadde namnet til Waglen skore inn med kniv, så han meinte han hadde krav på den) som vi tok med i bilen og gjorde eitt eller anna med (Waglen hevda at vi hadde misbrukt dei seksuelt). Ut på føremiddagen neste dag vakna eg og oppdaga at eg låg i ei hotellseng ved sida av Bjørg Hildur som hadde gått i klassen min for femten år sidan. Ho var heilt naken, og eg kunne godt forstå kvifor eg hadde hamna i senga hennar, og eg skjønte også straks at det var ikkje alle ting eg var nøydd å fortelje til Aslaug.

– God morgon, sa Bjørg Hildur og greip meg i pikken.

– God morgon, sa eg. – Trur du det er for seint å få seg frukost?

Eg såg ikkje meir til Waglen eller pulten hans, og det blei ikkje meir snakk om Munk. Eg blei enig med Bjørg Hildur om at dette skulle vi berre ha mellom oss, og ikkje skulle vi kjenne oss skyldige, og så drog ho heim til mannen sin som jobba i trygdeetaten, og som ho hadde tre halvvaksne ungar med, og eg drog heim til Aslaug.

– Var det moro? sa ho. – Det luktar heimebrent av deg. Og noko anna.

– Ja, sa eg. – Det var vel det.

*) Ragnar Hovland: Sveve over vatna. Det Norske Samlaget 1982.