Asbjørn Rydland

DRAKEGUTEN

© Det Norske Samlaget
www.samlaget.no

Tilrettelagt for eBok av BookPartnerMedia, København 2011
ISBN: 978-82-521-8018-3

Om denne boka

Stallguten Koll drøymer om å bli ein stor krigar og kunne gjere som han sjølv vil. Han må velje kven han skal stole på: den krigarske læraren sin, den gode faren, det griske landsbyrådet eller den underlege stemma han høyrer i nordavinden. Kan ein velje å ta det gode sitt parti, etter å ha vore med på å lage vondskap?

Dette er den første boka serien om Drakeguten.

Asbjørn Rydland

DRAKEGUTEN

Dette er ei gammal verd, fødd på ny. Der magien før flaut fri som song i og mellom alt levande, drakar flaug over himmelen og gudar og demonar striddest opent, er no berre menneska att. Enno finst det spor av trolldom, i amulettar og magiske gjenstandar, på heilage og velsigna stader og i minnet til dei som opplevde Stjernefallet. Men Skaparsongen, sjølve kjelda til all magi, er her ikkje lenger.

Alt blei annleis då stjerna fall og songen stilna. Ein siste flaum av trolldom skylte over verda, reiv opp byar, kongerike, skogar og fjell med rota og sette dei ned ein annan plass, som for å gi alle ein ny sjanse. Kart måtte teiknast om, gamle rike gjekk under og nye reiste seg etter katastrofen, og overalt i verda måtte menneska sjå framover og etter beste evne byggja liv og samfunn på nytt.

Men ikkje alt land i denne nye verda er underlagt kongar og hærførarar.

Området mellom Innhavet i aust og fjellrekkja Kastarundt i vest er dekt av mil på mil med myrer, sletter og skogkledde åsar. Det bur ikkje mykje folk der, anna enn langsmed handelsrutene, og til og med der er det langt mellom landsbyane. Likevel er det mykje trafikk, for sjølv om landet er vilt og aude og herja av krig, er det vegane her som bind dei store rika i sør og nord saman.

Stiar, skogsvegar og kjerrevegar snor seg gjennom landskapet som maurstiar i ei steinrøys, og kvar vinter og vår er det ei eller anna strekkje som bryt saman av for mykje snø, frost eller regnvêr. Ingen vegar varer lenge her.

Ingen unntatt ein.

Den mektige elva Taibar er fleire hundre mil lang og strekkjer seg frå dei isdekte fjella i nord til sjølve havet langt mot sør. Andhra Kesh heiter riket blant fjelltoppane, og hundrevis av små elver renn gjennom dalane og ned i låglandet derifrå. Dei samlar seg i Ulymar, og ei etter ei veks dei større elvene saman og flettar seg som eit band gjennom Ophrien og ut på slettelandet.

Der elva renn kraftig og stor over slettene, så brei at ein ikkje eingong kan nå midtstraums med ei pil, der er landet så flatt at ho berre slynger seg bedageleg sørover. Men det varer ikkje. Mil etter mil blir straumen sterkare og striare, heilt til elva fossar utfor Kongsspranget og til slutt renn ut i det fjerne havet.

Det ligg mange bygder og landsbyar langsmed den store elva, både kjente og ukjente, og dei har alle ei historie eller tre å fortelja. Kan henda er ikkje alle sogene like store og viktige, men kven kan seia kva som er viktig og ikkje?

Nokre av dei er kanskje berre sladder og prat, så vidt spennande nok til å bli fortalde eit par gonger på verts huset før den neste skrøna kjem rekande og fangar merksemda til folk. Kanskje nokon tar dei fram att rundt bålet ein sommarkveld, men elles er det ingen som nemner dei lenger.

Dette er ikkje ei av dei sogene.

Andre blir hugsa lenge og vel. Dei blir fortalde ved peisen om kvelden, kviskra ved sengekanten frå mor til barn, og mange år etter kan folk nikka til kvarandre og peika på dei historia handla om. Kanskje dei ler litt av det som skjedde den gongen, kanskje dei græt ein liten skvett – for nokre soger er triste, men gode likevel – men dei hugsar. Slike soger kan leva lenge, kanskje til og med som viser og kvad, men uansett kor lenge dei varer, blir dei alltid verande der dei høyrer til.

Dette er ikkje ei slik soge, heller.

Men nokre soger kan ikkje gløymast eller haldast fast berre på ein plass. Dei kan rett nok ta til i det små, kanskje berre med ei lita hending i ein liten landsby langsmed elva, men så veks dei seg større og større. Ingen kan vita kvar slike soger tar vegen. Dei kan leva i fleire hundre år og reisa til fjerne kystar og framande land, heilt til dei nesten ikkje liknar seg sjølv lenger. Men uansett kor langt dei drar, og kor lenge dei lever, så kjenner alle dei.

Om soga om Drakeguten er ei slik historie?

Vi får sjå. Ho startar iallfall smått nok.

1

«Kom igjen, Koll! Kva ventar du på?»

«Berre hopp!»

Koll gløtta over kanten og ned i vatnet. Nesten alle dei andre var allereie uti, og plaska rundt eller låg og vaka medan dei venta på han. Han skulle ha vore raskare, så hadde han sloppe at alle såg på han.

Ein av dei andre gutane – Seir, son til smeden – slo handa hardt i vassflata så spruten stod opp over beina til Koll. Han skvatt bakover, og kjente han raudna då Seir tok til å le.

«Kom igjen, Koll! Du er ikkje redd, vel?»

Koll trekte pusten djupt og knytte nevane medan han prøvde å roa seg ned.

«Koll har vasskrekk!» ropte ein av dei andre gutane, og resten følgde på. Først eit par stemmer, så fleire og fleire som erta og song.

«Koll ha-ar vasskrekk! Koll ha-ar vasskrekk!»

«Det har eg ikkje!» ropte han tilbake, men han visste at dei ikkje trudde han.

Det var alltid slik. Kvar gong barna og ungdommane i landsbyen Kervad samla seg ved elvebreidda for å symja og slappa av, var det alltid ein eller annan som syntest det var moro å plaga Koll. Som regel var det Seir, og det var aller verst når alle dei andre hoppa eller stupte uti og Koll blei ståande att åleine som ein feiging.

Restane av ei gammal bru stakk ut over elva, og det var den dei brukte til å hoppa frå. Koll stod på kanten og kikka ned på vatnet. Det var ikkje meir enn ein meter eller to ned til vassflata, men det var endå dobbelt så langt ned til botnen. Tanken på å hoppa uti og bli dratt ned under den mørke overflata skremte han meir enn noko anna. Det kjentest alltid som vatnet ville halda han fast der nede og pressa seg inn i munn og nase til han blei kvelt og døydde. Der nede greidde han aldri å halda styr på kva som var opp og ned eingong. Det kunne henda han kom til å kava seg djupare og djupare ned, til og med!

Til slutt beit han tennene saman og gjekk sakte bakover for å ta fart. Han stoppa opp og målte avstanden, lente seg litt framover på den eine foten og lét det stå til. Etter to steg tok han til å springa. På det fjerde kneip han att auga, og på det femte hoppa han.

Armane veiva vilt i det han fór gjennom lufta, før han brått trefte vassflata med eit kjempeplask. Støyten dreiv nesten lufta or han, og han slo ut med armane for ikkje å søkka. Med samanbiten munn og auga klemte hardt igjen kava han seg opp til overflata og heiv etter pusten, sjeleglad for å kjenna luft i lungene.

Før Koll fekk sett seg rundt, kom Seir opp bak han, låste armane hans fast og drog han med under igjen. Seir var både mykje sterkare og eit par år eldre enn han, og uansett kor mykje Koll sparka og vrei seg, greidde han ikkje å bryta grepet.

Det tok til å svi i brystet, det svartna for auga hans, og han kjente at han snart var tom for luft. Han kasta seg frå side til side i eit desperat forsøk på å riva seg laus, men Seir heldt han like fast, og Koll skjønte brått at han kanskje aldri ville koma opp igjen. Han trong luft, men visste at viss han trekte pusten no, ville han døy. Hjartet hamra i brystet hans, og han sprella vilt i armane til den eldre guten.

Utan å tenkja dreiv han hovudet hardt bakover og kjente at han trefte noko. Seir skreik til bak han og sleppte taket. Koll slo ut med armane igjen, sparka ifrå med eine foten mot beinet til Seir og pressa seg oppover. Lungene hans kjentest som dei heldt på å sprengast, men i det han kom opp til overflata igjen, greidde han å ta eit par symjetak så han kom seg vekk frå dei andre og fekk tid til å trekkja pusten. Han var litt nærare land no og kunne så vidt setja foten på ein stein på botnen.

Seir kom opp rett etter han. Han heldt seg for nasen, men alle kunne sjå blodet som rann nedover halsen og hendene hans. Han sette auga i Koll og trødde vatnet.

«Det skal du få svi for, Koll!»

«Sånt skjer når du prøver å ta livet av folk, din tosk!»

«Eg har ikkje prøvd enno …» svarte Seir truande.

Ein av dei andre gutane flaut inn mellom dei to og prøvde å roa dei ned. Dunal var son til møllaren, og sjølv om han som regel var på Seir si side viss noko skulle skje, prøvde han iallfall å halda fred så ofte det var muleg.

«Seir, Koll … slapp av! Vi har det jo berre litt gøy.»

«Sei det til Koll,» svarte Seir. «Det er han som vil slåst, sjølv om han veit han får juling.»

«Det er ikkje eg som blør.» Koll var sint no. Han visste at Seir hadde rett, at han ikkje hadde ein sjanse mot han i ein slåstkamp, men han skulle ønskja han kunne få fyren til å halda kjeft ein gong imellom.

«Koll!» sa Dunal hardt. «Vil du ha bråk? Eg prøver å hjelpa her.»

Frå den andre sida av Dunal møtte Seir blikket hans, og Koll visste at han berre venta på at han skulle bli sint og gjera noko dumt, så ingen kunne ha noko å seia på det når han fekk bank. Med eit sukk flytta han blikket til Dunal og rista på hovudet.

«Nei. Eg vil ikkje ha bråk.»

Koll snudde seg, sparka frå mot botnen og tok eit par symjetak mot land.

«Feiging!» ropte Seir etter han. «Eg er ikkje ferdig med deg, Koll!»

Sjølv om han kokte innvendig, lét Koll som han ikkje høyrde, og vassa vidare inn mot breidda. Han hata å bli gjord narr av, han hata at Seir var større og sterkare, og han hata at han var redd for vatnet.

Det siste var berre flaut. Akkurat som dei andre hadde han budd heile livet ved breidda av den største elva i verda, og likevel var det berre så vidt han kunne symja. Då han var liten, trudde han at Taibar rett og slett nekta å bera han. Det var berre barnsleg tull, sjølvsagt, men det kjentest uansett som om han alltid måtte halda auge med vatnet for å ikkje søkka som ein stein.

Han gjekk opp på breidda, tørka seg kjapt og fann kleda sine. Han gjekk stort sett berrføtt no på sommaren, og ei knekort bukse og ein lett kjortel var alt han trong. Han hadde akkurat dratt på seg buksa og heldt på å trekkja kjortelen over hovudet då han høyrde skritt i sanden rett ved. Han skunda seg å tvinga hovudet ut gjennom den litt for tronge halsopninga, i tilfelle det var Seir som var på veg.

Ansiktet som møtte han då han snudde seg, hadde mykje dei same lyseblå, nesten grøne auga som Seir, og det same lyse håret, men Faria var heldigvis mykje søtare enn bror sin. Ho var omtrent like høg som Koll sjølv, og på same alder, men likevel såg ho mykje meir vaksen ut. Det gjorde for så vidt dei fleste jentene på Koll sin alder, og dei fleste av dei meinte nok dei var meir vaksne i hovudet òg. Faria var heldigvis ikkje av dei verste.

Ho stoppa opp rett framfor han og smilte.

«Bror min er ein idiot,» sa ho, lågt, så ingen i vatnet skulle høyra ho. «Går det bra med deg?»

«Klart det,» sa han og trekte på skuldrene. «Kvifor skulle det ikkje det?»

«Nei, eg veit ikkje …» Ho drog litt på det. «Eg synest du er veldig modig, forresten.»

«Modig? Eg gjorde vel ikkje noko spesielt?»

«Alle veit at du ikkje er så glad i elva, Koll. Å hoppa uti sånn som det, når du veit kva Seir kan finna på …»

«Du synest det er modig å hoppa i elva?»

«Ja, når det er noko du er redd for, så.»

«Eg er ikkje redd,» sa han, men kjente at han raudna litt.

Faria berre såg på han og gav han eit underfundig smil.

«Nei vel,» sa ho og snudde seg. «Vi snakkast seinare då, Koll.»

Han blei ståande og kikka etter ho medan han prøvde å forstå kva ho eigentleg meinte. Men jenter var alltid vanskelege sånn, så det tok ikkje lang tid før Koll rista på hovudet og traska oppover skråninga mot vegen.

Han var halvvegs oppi bakken då han høyrde hestar på vegen. Det i seg sjølv var ikkje noko uvanleg, men det var mange av dei, og dei kom fort. Audmjukinga og sinnet var med eitt gløymt. Koll skunda seg opp dei siste stega til vegkanten og brøytte seg gjennom buskane akkurat i det dei første ryttarane kom rundt svingen.

Det torna av hovtramp, og det tørre vegstøvet stod som ei sky etter følgjet. Kvar einaste ein av ryttarane var kledd i brynje og væpna med lanse og sverd. Det hang eit skjold på kvar sal, og det skrangla og song i våpen og seletøy i det dei kom ridande. Vegstøvet hadde lagt seg over både menneske og dyr og gjorde både dei grøne våpenkappene og dei svarte luene og halstørkleda brune av skit. Likevel var det ikkje muleg å ta feil av det malderiske kavaleriet på veg inn mot byen.

Koll talde tjue av dei, alt i alt. Eit heilt skjold. Han hadde høyrt meir enn nok historier til å vita at det var det malderarane kalla ei hæravdeling på den størrelsen, sjølv om han ikkje visste så mykje meir om landet. Det var gammalt, visste han, og no låg det visst langt mot sør ein plass, til og med forbi Kongsspranget og skogane i Eledyn.

Det var malderiske soldatar, og særleg kavaleriet, som hadde fridd heile området frå krigsherren Lothbard berre nokre få år tidlegare. Sjølv om krigen var over no, var det enno ikkje heilt trygt. Mange lovlause streifa framleis rundt i landet, men no var det iallfall muleg for landsbyane å væpna og forsvara seg sjølv. Og viss det blei for ille, var kavaleriet aldri langt unna. Dei var heltar, og alle gutane i landsbyen drøymde om å vera ein av dei.

Koll løfta armen og vinka til soldatane i det dei rei framfor han, og smilte breitt då eit par av dei helste tilbake. I løpet av eit par augeblinkar var dei forbi og forsvann inn mot landsbyen. Koll snudde seg kjapt mot elva og såg at eit par av dei andre strekte hals nede i vatnet og prøvde å sjå kven som kom forbi.

«Kavaleri!» ropte han. «Eit heilt skjold!»

Dei andre skunda seg opp av vatnet, og Koll sette av garde bortetter vegen. Vegstøvet klistra seg til den fuktige huda hans, men det var ikkje så farleg. Han måtte heim og hjelpa far sin i stallen. Med tjue hestar og like mange kravstore soldatar kom det til å bli ein travel kveld for stallmeisteren.

Kervad var ikkje nokon liten landsby, og det kom ofte reisande forbi. I tillegg til trafikken på elva var det tre vegar som møttest der, ein av dei heilt frå storbyen Vilkafjord ved Innhavskysten. Langs kvar av dei tre vegane låg det åkrar og gardar eit godt stykke utover, men dei fleste bøndene hadde hus i landsbyen. I dei lange åra under Lothbard var det tryggast å ikkje bu for langt unna folk.

Hirda til Lothbard hadde sett mange spor etter seg rundt Kervad. Gravhaugane utanfor byen – der både kervingar og framandfolk ofte hamna når krigarane ikkje likte oppsynet på dei – var det tydelegaste, saman med jordvollane som stod att mellom mølla og landsbyen. Høvdinghallen og festningsverka blei brende og rasa då malderarane dreiv Lothbard ut, men verken landet eller menneska hadde gløymt dei.

Koll var ikkje fødd då Lothbard kom til Kervad første gongen, men han hadde høyrt historiene mange gonger. Ei fæl tåke hadde lege over landet, ja, over heile verda. Folk som gjekk inn i ho, kom aldri ut att, og der ho fór fram, forsvann det både hus og folk. Til og med sjølve landet var annleis då ho endeleg letta, og alle sa det var då Gamle-Teon mista både vitet og spådomskreftene sine.

Det var ut av dette trolske skoddehavet Lothbard kom ridande, med tre tusen mann under våpen. Koll greidde ikkje eingong å førestella seg så mykje folk. Far hans sa dei nesten ikkje kunne sjå vatnet for berre stridsmenn då hæren kryssa elva. Endå så mykje anna vondt skodda framleis kunne bera med seg av skrømt og mareritt, var det Lothbard sine menn dei vaksne mumla om kvar gong tåkesløret la seg over Taibar.

No hadde enkelte så smått begynt å flytta ut til gardane sine igjen, men dei fleste kervingane treivst godt med å bu slik dei gjorde, og blei verande. I landsbyen var det kort veg til smie, torg og vertshus, og mange av bøndene hadde også ein liten båt liggjande ved breidda nedanfor vertshuset. Men det kunne vera farleg å vera for mykje utpå elva når tømmerflakane kom drivande, så sjølv om folk ofte hadde fisk til middag, var det berre eit par familiar som levde av fiske.

No på sommaren rann Taibar roleg og fint forbi, men om våren kunne elva gå stri og stor, særleg der ho smalna inn og stryka tok til litt lenger nedstraums. Då hendte det at flaumen hadde med seg tømmer, vrakgods og daude dyr, slitne laus frå breidda ein plass lenger nord. Ein gong hadde eit lik kilt seg så fast i det store vasshjulet på mølla at dei måtte dela det i to for å få hjulet i gang igjen.

Koll småsprang over torget og vidare mot stallen. Ved fleire av torgbuene var det nytt liv i kjølvatnet av kavaleristane. Reisande var alltid eit godt høve til å selja litt ekstra, og malderiske soldatar tente gode pengar dei ikkje fekk sjansen til å bruka så ofte. Om ikkje anna kom dei iallfall til å trenga meir mat på vertshuset den kvelden.

Ved stallen var far hans, Jem, allereie i gang med å forhandla pris med sersjanten då Koll kom fram. Dei andre soldatane hadde gått or salen, men stod framleis og venta på ei avgjerd. Kavaleristane betalte vanlegvis ganske lite for å ha hestane sine på stallen ei natt, men mange av dei enda ofte opp med å sova der sjølv også, så i det siste hadde Jem tatt ekstra betalt for det. Det fanst trass alt eit godt vertshus i landsbyen, meinte han, og dei kunne sova der akkurat som andre folk.

Koll stoppa eit par skritt frå sersjanten og far sin. Jem var glad for å sjå han. Dei hadde ikkje nokon annan familie lenger, og Koll var den einaste hjelpa han hadde til å driva stallen.

«Der er du! Sjå om du kan få rydda dei inste spiltaua, Koll. Vi treng eit par plassar til for å få rom til alle desse. Høyballane kan du berre slenga ut på alle dei tomme plassane. Det blir fullt her i natt.»

Koll nikka og skunda seg inn i stallen. Det var tungt arbeid, men det tok vanlegvis ikkje lange tida å få flytta eit par kjerrer og rydda plass til stridshestane. Medan han heldt på, kom soldatane inn med hestane sine og fann kvar sin plass. Koll likte å arbeida når kavaleriet overnatta der. Dei hadde alltid mange historier, og så ville dei aller fleste av dei helst ta seg av mykje av stellet sjølv.

Han hadde ein stallplass igjen å rydda og hadde akkurat begynt å lempa høyballar opp på kjerra då ein av soldatane snakka til han.

«Slapp av, gut. Ingen vits i å jobba seg i hel.»

Koll snudde seg og såg ein ung mann hengja salen sin over døra til båsen.

«Eg er snart ferdig,» svarte Koll. «Skal berre få ut høyet, så kan du ta han inn.»

«Det er ikkje farleg,» sa soldaten. «Eg kan like godt strigla han på denne sida av døra, så ikkje slit deg ut. Kva heiter du?»

«Koll,» sa han og treiv tak i ein ny høyballe. «Det er far min sin stall.»

«Vel møtt, Koll,» sa soldaten. «Du kan kalla meg Reim. Eg har ansvaret for om lag halvparten av gjengen her, og det er eg som kjem til å masa viss hestane manglar noko.»

Koll lempa høyballen på kjerra og berre nikka til svar. Han visste godt at kavaleristane var opptatt av at hestane deira skulle ha det så bra som muleg, men dei var heldigvis stort sett fornøgde med jobben han og faren gjorde.

«Så, Koll,» sa Reim. Han tok av seg lua og børsta forsiktig det verste av vegstøvet av ho medan han prata. Det sat ei fasanfjør i bremmen, med ei rekkje hakk klipt langs kanten. «Du veit vel det meste om folk som reiser forbi her?»

«Litt, iallfall,» svarte Koll medan han fortsette med ryddinga.

«Du har ikkje sett eit følgje væpna menn her i det siste, vel? Mellom ti og tjue mann, fredlause, ikkje soldatar.»

«Eg har sett våpenfølgje, men om dei er fredlause, veit eg ikkje. Det er ikkje mange som reiser utan våpen langs vegane her.»

«Nei, det er sant, men desse ville vore eit følgje utan varer å beskytta. Du kjenner typen. Harde folk, nokre av dei veteranar, nokre bandittar.»

«Eg veit kva du meiner,» sa Koll og nikka. «Er de på jakt etter nokon?»

«Alltid,» gliste Reim. «Det er derfor vi er her. Så lenge ingen greier å styra desse landområda, er det opp til oss å halda vegane trygge.»

«Det er stort sett fredeleg her. Og så har vi våpen, vi òg.»

«Heh, jo då, det har de nok,» sa kavaleristen og lo litt. «Men det er forskjell på folk, Koll. Ein bonde er ikkje ein soldat, og han burde ikkje trenga å vera det heller.»

«Vi har ein milits til å passa på, og nokre av dei var soldatar før,» sa Koll, «men dei kan sikkert ikkje måla seg med kavaleriet.»

Kavaleristen gliste breitt. «Det er det ingen som kan, gut.»

Koll smilte tilbake og lempa eit par høyballar til, medan Reim fann fram ein børste og tok til å sjå til hesten sin. Dei arbeidde kvar med sitt ei lita stund, heilt til stallplassen var tom og kjerra var lasta så høgt at Koll ikkje rakk opp til toppen lenger.

Han gjekk rundt framfor vogna, spytta i nevane og tok tak for å trekkja ho unna. Det var tungt, men han ville ikkje be om hjelp. Han skulle nok visa at folk i Kervad ikkje var sveklingar. Han pusta tungt, og sveitten rann frå panna hans då han til slutt fekk plassert kjerra inntil veggen i enden av stallen og kom tilbake til Reim. Kavaleristen hadde allereie leidd hesten sin inn og heldt fram med stellet.

«Men har du sett nokon, eller har du ikkje?» spurde Reim då han kom tilbake.

Koll tenkte seg om litt. «Eit par gonger, kanskje. Ikkje så mange som ti eller tjue, trur eg, men fire og fem. Men eg trur dei kjente kvarandre.»

«Kvifor trur du det?»

«Veit ikkje … Berre same typen folk, og så trur eg ein av dei var med i begge gjengane.»

«Lenge sidan?»

«Ei veke eller så sidan sist, trur eg. Du får spørja på vertshuset.»

«Det skal vi nok. Men det hender at folk lyg til oss, så det er greiast å spørja så mange som muleg.»

«Eg lyg ikkje!» sa Koll, krassare enn han eigentleg hadde tenkt.

Reim snudde seg og såg på han, målte han opp og ned med blikket.

«Nei, det trur eg ikkje heller. Du veit betre, men det er det ikkje alle som gjer. Folk gjer mykje dumt for pengar, og mange som arbeider på vertshus rundt omkring, tener litt ekstra på å spionera for ulike folk. Så når vi er på jakt, som no, er det aldri godt å vita kven ein kan stola på.»

Han stoppa opp litt og såg Koll i auga.

«Men eg trur deg, Koll. Du verkar som ein bra kar. Kor gammal er du, eigentleg?»

«Tretten.»

«Hm. Eg veit ikkje korleis det er her omkring, men då er du snart gammal nok til å reknast som mann der eg kjem frå. Er du med i denne militsen?»

«Nei,» sa Koll og rista på hovudet. «Men kanskje snart. Dei skal ta inn og trena fleire folk, i tilfelle det skjer noko.»

«Kan du slåst, då?»

«Litt, iallfall …»

«Du får få far din til å trena deg, så greier du deg nok.»

«Heh. Han er ikkje noko særleg til å slåst, han heller,» svarte Koll stille.

Reim sa ikkje noko til det, men såg litt undrande på guten. Koll skulle ønskja far hans hadde vore ein modig krigar, men slik var det ikkje. Av og til gjorde det han trist, og litt flau, og det syntest.

«Eg, eh … eg må gå og finna meir fôr,» mumla Koll og snudde seg for å gå. Kavaleristen blei ståande og kikka etter han til han forsvann ut av syne.

2

Stallen var full av soldatar, og sjølv om alle var opptatt med sine eigne dyr, var det mykje prat og ståk mellom ryttarane. Dei fleste av dei brydde seg ikkje med Koll der han gjekk og delte ut fôr frå trillebåra si.

Då han var ferdig med runden, gjekk han ut bak stallen. Utanfor stod far hans og sersjanten ved innhegninga og prata. Sersjanten var ein stor og kraftig kar med mange hakk i fjøra og gjekk under namnet Oksen. Alle kavaleristar hadde visst slike kallenamn. Koll visste ikkje korleis Oksen hadde fått sitt, men det passa iallfall med korleis han såg ut.

Stallmeisteren sjølv var meir av den senete sorten, og ved sida av Oksen såg han nesten spedbygd ut. Ikkje at Koll kunne koma på nokon i landsbyen som ikkje ville gjort det, kanskje unntatt smeden. Far hans var både sprek og seig, men på ein måte yngre i kroppen enn i ansiktet. Det var som om lange dagar og tunge tankar hadde grave fòrer rundt auga hans, og det raudlege håret hadde gitt opp kampen mot det grå for lenge sidan.

Koll lurte av og til på om det var sånn han kom til å sjå ut når han blei gammal, men faren sa han ikkje trudde det. Koll hadde arva for mykje frå mor si til det, meinte han. Mørkare og glattare i håret, og i huda med. Og ikkje eit einaste skjeggstrå hadde dukka opp på haka hans enno.

«Han der har eg håp for,» sa Jem i det Koll kom ut. Han peikte på ein årsgammal fole som stod og åt eit stykke unna. «Faren er bortimot den sterkaste hesten eg har sett. Hadde kjøpt han på flekken om eg hadde hatt råd.»

Sersjanten følgde hesten med blikket og nikka. «Ser lovande ut. Det er det eg seier, du skulle drive med avl, du.»

Koll klatra opp og lente seg over toppen på gjerdet ved sida av faren. Jem gløtta bort på han før han snudde seg mot innhegninga igjen.

«Vel, vi får sjå når guten blir gammal nok til å styra butikken. Og så har eg hatt litt gjeld å betala, veit du. Korleis står det til med Eikholt, forresten?»

«Går vel greitt. Klagar på at han held på å bli gammal, men han er like skarp og slu som før.» Oksen myste mot sola ein augeblink, så sette han dei smale auga i Jem. «Det er ikkje noko problem på gang der, er det vel?»

Stallmeisteren såg forvirra på han. «Kva meiner du?»

«Sist eg prata med folka hans, var han visst ikkje heilt fornøgd. Mumla om nokre kervingar som var treige med betalinga.»

«Det veit eg ingenting om. Eg har gitt min del til landsbyrådet i god tid kvar gong, og vi har betalt etter avtalen, to gonger i året.»

«Bra. Fortset med det.»

Inne i stallen hadde hestane fått sitt, og no tok soldatane til å samlast utanfor, klare for ein øl eller tre på vertshuset. Oksen retta på lua og tenkte seg om.

«Du er ein bra kar, Jem,» sa han. «Gudane veit at elles hadde eg aldri gått god for deg. Men Eikholt er ikkje typen å spøka med. Snill som eit lam så lenge folk betaler for seg, men viss han trur nokon prøver å lura han, kan han bli vanskeleg å ha med å gjera. Berre hugs på det.»

Far og son blei ståande ved gjerdet og sjå etter sersjanten då han gjekk. Koll visste at det var denne Herr Eikholt frå Vilkafjord som hadde lånt faren pengar til å byggja stallen og kjøpa nokre hestar for eit par år sidan, men han hadde aldri høyrt noko om at landsbyrådet hadde noko med saka å gjera.

«Kva meinte han med det?»

Faren rynka panna og såg bekymra ut. «Eg veit ikkje. Gjelda vår er betalt ned, men eg er ikkje den einaste i landsbyen som har lånt pengar av Eikholt. Håper ikkje rådet har stelt til noko dumt no …»

«Korleis då?»

«Sidan det er fleire som skylder han pengar, og folk har betre ting å ta seg til enn å reisa heile vegen til Vilkafjord stadig vekk, samlar rådet saman avdraga frå kvar enkelt. Greiare med berre to turar i året.» Jem lente seg på gjerdet og lét blikket kvila på folen igjen. «Men eg trur eg må ta ein prat med dei, for sikkerheits skyld,» sa han etter ei stund. «Tar du deg av ting her?»

• • •

Koll fekk ofte ansvaret for stallen på eiga hand når faren måtte ut eit ærend eller drog på jakt om kvelden. Det var jo ikkje slik at det alltid måtte vera folk der, men det var mykje å gjera, og det var berre nokre få ting han ikkje var sterk nok til å klara.

Det var heilt greitt arbeid, når alt kom til alt. Koll likte å jobba med hestane, og han møtte alltid nye folk som kom reisande og trong stallplass for natta. Og faren hadde store planar om at han ein gong skulle overta heile drifta, sjølvsagt.

Det var ikkje heilt den framtida Koll drøymde om.

Rett innanfor stalldøra stod det eit halvt riveskaft lent inntil veggen. Den korte kjeppen hadde gjort god teneste som sverd mang ein gong når Koll var åleine med hestane. Han hadde tatt mål av eit av militssverda og knekt av ei passande lengd for eit par månader sidan, så han kunne trena og bli ein dyktig krigar og bli med i militsen. Aller helst ville han jo bli skikkeleg soldat, kanskje til og med kavalerist, men han fekk ta ein ting om gongen.

Far hans visste ikkje om det. Jem kom godt overeins med kavaleristane, men elles hadde han lite til overs for folk som levde av våpen og kamp, og det førde ofte til krangling når Koll prata om at han ville bli soldat når han voks opp. Eller kanskje speidar, eller oppdagar og eventyrar. Koll håpte han kunne bli tatt opp i militsen i sommar, for då kunne han kanskje visa alle saman at han kunne bli ein stor krigar, og då måtte jo far hans skjønna det òg.

Dessutan var det ikkje sikkert det kom til å vera fred her til all tid, og Koll måtte jo kunna forsvara seg og far sin viss det trongst. Dei snakka aldri om det, men Koll lurte ofte på om kanskje mor hans hadde vore i live viss Jem hadde vore litt meir som kavaleristane. Dei hadde nok ikkje latt heile familien sin brenna inne.

Koll sakna eigentleg verken mora eller søskena sine. Alle tre døydde då han var veldig liten, brend inne ein kveld Lothbard sine menn herja landsbyen. Far hans hadde ikkje vore heime, og det var ingen som kunne verja den vesle familien.

Berre spedbarnet Koll overlevde.

Han tenkte ikkje mykje på det, eigentleg. Då han var liten, var det heilt naturleg at det berre var faren og han, og heller ikkje då han etter kvart skjønte at dei eigentleg skulle vore fleire i huset, hadde han noko minne om dei.

Men han skulle hatt det. Han skulle hatt ei mor, og to søstrer, men slik var det ikkje. Menn med sverd og skjold hadde tatt dei frå han, og Koll forstod tidleg at det berre var slike som var frie til å gjera som dei sjølv ville. Alle andre måtte berre føya seg etter ønska deira.

• • •

Etter ein kjapp runde gjennom stallen for å sjekka at alt stod bra til, stakk Koll bort til vertshuset. No på sommaren var heile plassen framfor den store lafta bygningen full av bord og benkar, og både landsbybuarar og langvegsfarande kunne sitja der og eta og drikka til langt på kveld. Koll fekk som regel ikkje lov til å drikka verken ølet eller mjøden der, men han var mest interessert i songar og historier uansett.

Denne kvelden var det mykje ståk. Med tjue tørste og kravstore soldatar hadde Sari og folka hennar nok å hengja fingrane i, men dei såg ikkje ut til å ha noko imot det. Den gamle vertinna gnei seg fornøgd i hendene der ho stod og såg ølet fløyma ut og pengane rulla inn. Folk fortalde skrøner og nytt, diskuterte handel og politikk, skrålte viser og balladar, og alle ville høyra om røvarjakta til kavaleristane.

Den som var best til å snakka for seg, var sersjanten. Han fortalde om lange ritt og harde kampar, om krigen mot Lothbard og om ulike fredlause dei hadde tatt hand om. Nokre av dei var dumme og lette å lura i ei felle, medan andre var slu og farlege.

Det var særleg éin, sa han, som dei hadde jakta på lenge, men enno ikkje hadde fått tak i. Olvar Reveskinn, den sleipaste og farlegaste av alle Lothbard sine høvedsmenn som enno var på frifot. Han hadde vore ei torn i auget på kjøpmenn og laug i Vilkafjord-området heilt sidan krigen, og dei hadde gått saman om å utlova ein stor dusør til den som kunne avsløra eller få tak i han. Rundt omkring ved borda var det fleire som nikka då dei høyrde namnet, og Koll spissa øyra for å høyra betre etter.

«Folk som ikkje veit betre, seier at Olvar Reveskinn er ein trollmann,» sa Oksen. «At han kan springa på snøen utan å setja spor og gjera seg usynleg for dei som jaktar på han. Dei seier han fekk namnet sitt fordi han kan gjera seg om til ein rev og snika seg inn eller ut kvar enn det skulle vera.»

Oksen såg rundt seg medan han tok ein slurk av ølkruset sitt. Alle andre var stille no, og Koll kunne sjå at den digre karen koste seg. Han lét blikket gli over lyttarane, før han fortsette talen sin.

«Toskeskap! Det finst ingen trollmenn lenger, og Reveskinnet er berre eit menneske. Han er ein feiging som er flink til å gøyma seg. Ein tjuv! Som snyltar og drep, ranar ærlege handelsmenn og gode arbeidsfolk og gjer dette landet utrygt å leva i. Men han kan gøyma seg så mykje han vil, og flykta så lenge han orkar. Vi har jakta rev før, og speidarane våre kan finna kven som helst.»

Dei andre nikka til det han sa, og eit par av dei løfta krusa mot kvarandre.

«Merk mine ord,» sa Oksen. «Det er berre eit spørsmål om tid før reveskinnet heng på veggen til kommandanten i Vilkafjord.» Han løfta kruset sitt høgt i lufta og ropte ut: «Ri hardt!»

«Ri på!» torna svaret frå resten av skjoldet hans, og alle som ein skåla tilbake, før dei tømte krusa sine.

Det tok ikkje lang tid før dei var forsynte med drikke på ny, og då dei sette i ein av sine eigne songar, begynte landsbyfolket å prata seg imellom igjen. Koll visste at far hans ikkje ville vera særleg blid viss han blei verande altfor seint, så han var på veg til å gå heim då han høyrde smeden og møllaren prata saman. Vallis Smed og Teon Møllar var begge med i landsbyrådet og sat ofte slik om kvelden og diskuterte handel og politikk. Av og til var Jem Stallmeister med òg, men Koll visste at han og smeden ofte ikkje var einige om ting.

Denne kvelden var det to andre menn saman med dei. Harko, den mest erfarne soldaten i militsen, og legen Volan Foss, ein annan rådsmedlem. Legen sat med ryggen til Koll, men det var ingen andre som hadde ein like blank og hårlaus skalle, så han var lett å kjenna igjen. Koll hadde nettopp gått forbi på andre sida av ripsbuskane ved bordet deira då han høyrde ein sur kommentar frå smeden.

«Nei, heller ein rev i ny og ne enn eit koppel med hundar halsande gjennom landsbyen støtt og stadig,» sa han. Bordet knaka då han lente seg framover det.

Koll stoppa opp på den andre sida av buskane. Dei andre rundt bordet mumla og høyrdest einige ut.

«Dei skal alltid ha det beste kornet til fôr,» sukka Teon Møllar, «og dårleg pris gir dei òg.»

«Viss dei i det heile tatt betaler, reknar eg med?» sa Harko. Møllaren nikka.

«Endå godt dei drikk såpass som dei gjer,» sa smeden, «elles hadde ikkje Sari tent noko på dei heller, sidan Jem alltid lar dei sova på stallen.»

«Men dei held jo vegane trygge, trass alt,» sa legen.

«Hah!» braut Vallis Smed ut. «Trygge? Frå kven? Eg skal seia deg det, at eg taper meir pengar på å sko hestar, lappa skjold og slipa våpen for desse kavaleristane enn eg nokon gong har høyrt at nokon her omkring har blitt rana for. Dei betaler knapt det jernet er verdt, og så har eg nesten ikkje noko att til skikkelege folk! Nei, Reveskinnet går etter utlendingar, ikkje oss. Det er den einaste grunnen til at malderarane bryr seg.»

«Kva meiner du vi skal gjera, då?» spurde legen. «Det finst jo ingen andre til å handheva nokon lov her.»

«Vi finst. Vi kan byggja opp militsen og visa at vi kan passa på vårt eige område. Fleire folk, meir trening. Så snart malderarane forstår at vi ikkje treng dei lenger, reiser dei heim. Det er mange av ungdommane som er ivrige etter å bli med, og fleire av dei som er vaksne nok til det òg.»

Dei andre rundt bordet blei stille ei lita stund. Koll kunne så vidt skimta dei gjennom buskane, og dei såg alvorlege og tenksame ut. Han kunne ikkje skjønna kvifor det var så ille å ha kavaleriet til å passa på i området, men det verka nesten som iallfall smeden meinte det hadde vore betre å berre ha bandittar å tenkja på.

«Når skal vi ta inn fleire folk, synest du?» spurde møllaren.

«Så snart desse utlendingane har reist vidare, tenkte eg. Vi lyser det ut i morgon og gir det eit par dagar på å spreia seg, så tar vi ei samling på torget og plukkar ut folk.»

Legen såg ikkje heilt overtydd ut, men dei andre mumla og nikka. «Bra plan,» sa møllaren.

Berre eit par dagar? tenkte Koll med seg sjølv. Far hans ville aldri i verda la seg overtala så fort! Han sukka stille og trekte seg vekk frå buskane og bordet. Heile vegen heim tenkte han på korleis han skulle greia å få lov til å melda seg til militsen.

Jem sat på trappa og såg framfor seg då Koll kom heim. Om det var på stallen og landsbyen eller solnedgangen og skogane ein så vidt kunne skimta over hustaka, var ikkje godt å seia. Kanskje såg han ikkje på noko i det heile tatt.

«Er det noko gale?» spurde Koll då han kom nær nok.

Faren lente seg bakover mot dørkarmen. «Nei,» sa han, men Koll merka at det var noko. Dette var nok ikkje det beste tidspunktet å spørja om militsen på.

«Nokre gonger sit ein og tenkjer, veit du.» Faren flytta seg og gav plass til Koll ved sida av seg. «Andre gonger berre sit ein.»

«Kva tenkjer du på?»

«Folk. Og pengar. Eg var og prata med Talea, berre for å høyra om det var noko i dette sersjanten sa.»

Talea var den som først hadde bestemt seg for at Kervad trong eit landsbyråd, og hadde dermed enda opp som leiaren. Ho var meir boklærd enn nokon annan Koll visste om, og sjølv om dei fleste meinte storbyfolk ikkje burde ha noko med tømmer og sagbruk å gjera, greidde ho og mannen seg bra.

«Ja?»

«Ho hadde ikkje noko lyst, men til slutt innrømte ho at dei kanskje hadde betalt litt for lite sist gong. Eller, det vil seia … Teon hadde ikkje nok til å dekkja sin del. Pengane strakk berre ikkje til, visstnok, med det nye møllehjulet og dårlege prisar på alt.»

Koll nikka. Akslingen på det gamle vasshjulet hadde knokke då elva fløymde over i vår, og det hadde tatt fleire veker med arbeid å få sett opp eit nytt. Og sjølv om det var meir enn nok tre å ta av i skogane rundt Kervad, måtte ein betala folka som saga trea til plank og bygde det nye hjulet. Det var ikkje rart om møllaren sleit litt med å betala gjelda si.

«Blir han Eikholt sur og vanskeleg, då?»

«Eg veit ikkje. Han vil jo ha pengane sine, så neste gong blir det dobbelt så dyrt for Teon. I tillegg til det vanlege avdraget må han betala både det som mangla, og like mykje til som straff.»

Koll prøvde så godt han kunne å setja hovud og hale på reknestykket, og såg til slutt oppgitt ut i lufta som om svaret hang og svevde framfor han. Det gjorde det ikkje, men han skjønte at viss det var vanskeleg å betala ein gong, blei det sikkert ikkje enklare når prisen gjekk opp.

«Kva viss han ikkje har nok neste gong heller, då?»

«Då har han eit problem.»

«Men …» Koll såg undrande på far sin. «Det er vel ikkje vårt problem? Eller …?»

«Nei. Nei, det er vel eigentleg ikkje det. Men det kan bli det, viss Teon blir nøydd til å setja opp prisane for å ha råd til å betala, eller om han ikkje greier det, så han mistar heile mølla og Eikholt sender nokon andre til å overta drifta. Då blir det vårt problem òg.»

«Men kan ikkje nokon hjelpa han, då?»

«Det var nettopp det eg sat og tenkte på,» svarte faren. «Skulle ønskja eg kunne seia ja, men eg trur ikkje det. Vi greier oss fint, men vi skit jo ikkje pengar, akkurat.»

«Det er det vel ingen som gjer.»

«Nei, det er sant.»