Rune Timberlid

SANCT SVITHUNS GÅTE

Kriminalroman

© Det Norske Samlaget
www.samlaget.no

Tilrettelagt for eBok av BookPartnerMedia, København 2011
ISBN 978-82-521-8020-6

Om denne boka

Knallsterk krim frå det mektige Vestkapp.

Vår mann i vest, Rolf Randen, er på utlån frå lensmannskontoret i Førde for å patruljere kysten i ein open gummibåt, på jakt etter islamistiske terroristar som trugar nasjonen. Eit meiningslaust oppdrag, tenkjer han og vil heller dykke ned til det gamle hurtigruteskipet Sanct Svithun som blei bomba utanfor Ervika i 1943. Under eit dykk finn Randen ein død mann i sjøen ved ei sandstrand nær Vestkapp. Samstundes forsvinn ei kvinne og gamle gullmyntar dukkar opp. Rolf Randen er igjen i sentrum av eit storslagent drama som har forgreiningar til Stalins Gulag-leirar, andre verdskrig og den spanske armada – og bak ligg den mektige naturen i Selje og spelar med.

Rune Timberlid

SANCT SVITHUNS GÅTE

Kriminalroman

Nordmenns sanne religion er naturen.

Våre guder heter Fjellet, Vidda og Havet.

Johan Galtung

31. august i Selje

Stadlandet ligg som ein hardtslåande knyttneve ut i havet. Opprivne gråsvarte fjellsider stuper bratt i sjøen, før landskapet brått opnar seg i store kontrastar av grøne lier og kvite sandstrender. Om ein såg bort frå dei dovne havdønningane, låg Stadhavet stille i dag. Folk her ute kallar oftast havstykket for Stadten. Og namnet blir uttalt med andakt i røysta av dei som kjenner farvatnet. Ingen stader langs kysten er vêr og vind meir lunefulle enn her. Havblikk blir til frodande sjø i løpet av minutt. Mange har undervurdert krafta i Stadhavet. Botnen ligg så grunt at krappe bølgjer blir kvervla opp i alle retningar. «Du skal ut og patruljere på Norges største skips kyrkjegard,» hadde lensmann Stanley Kjøde sagt då han viste fram båten.

Rolf Randen gjekk sørover i den romslege gummi båten. Når sjøen var såpass roleg som i dag, gjekk han tett under land. Fire båtar var på veg over Stadhavet i ettermiddag. Nordover stemna ein stykkgodsbåt og eit tankskip i leia som går utanfor dei mange skjera i området. På motsett kurs, i leia tett under land, gjekk ein fiskebåt og ein havsiglar. I utgangspunktet var alle båtar interessante, men fritidsbåtar skulle han halde ekstra godt auge med. Rolf Randen tok ein sving i retning av den store seglbåten, observerte at han hadde svensk flagg, noterte ned kjennemerke før han tok eit foto av båten. Så sette han kursen inn under land igjen.

Blikket sveipte fjellet opp mot Vestkapp. Fjellsida var som ein steil ørken av sprokken grå stein som mange stader gjekk nesten heilt over i svart. Først eit godt stykke oppe i fjellsidene hadde grønt gras nokre stader klart å klore seg fast.

Rolf Randen hadde aldri ført ein så rask båt som dette før. «Han gjer godt over 40 knop,» hadde lensmann Kjøde sagt. Oppdraget med å styrke overvakinga av kysten rundt Stad var ganske kjedeleg, men likevel eit kjærkomme avbrot frå rutinearbeidet ved lensmannskontoret i Førde. Han hadde rekna med at jobben ville ta nokre dagar, og at situasjonen ville roe seg raskt. Men regjeringa ville ikkje slakke på grensekontrollen. For framleis kom det terrortruslar mot Norge frå islamistiske miljø både i Midtausten og i Europa.

Det hadde eigentleg starta som ein integreringsdebatt som vart stadig meir intens. Så hadde debatten hardna til med kritiske innlegg i avisene om snikislamisering, jihad og sterke angrep på bruken av hijab og burka. Gamle provoserande teikningar av profeten Muhammed vart henta fram igjen. Utanriksministeren hadde mana til ro og sakleg debatt. Til lita eller inga nytte. Det kom til samanstøytar på Grønland og Tøyen i Oslo. Politiets sikkerheitsteneste rapporterte om aukande fare for terrorangrep på norsk jord. Regjeringa gjekk frå krisemøte til krisemøte. Før han starta dagens patrulje, hadde Randen høyrt i radioen at den norske ambassaden i Damaskus stod i brann. Justisministeren understreka at det i ein slik situasjon var viktig å ha kontroll med kven som reiste inn og ut av landet. Og få stader går skipstrafikken så nær kysten som akkurat ved Stad.

Framme i båten låg det ein del utstyr som tilhøyrde lakseoppdrettaren som lensmannskontoret hadde leigt båten av. Utstyret skulle kamuflere at det var politiet som disponerte båten. Men det låg også ein del dykkarutstyr. Rolf Randen hadde skaffa seg dykkarsertifikat då han gjorde militærteneste i marinen. Med denne jobben her ute på kysten hadde han endeleg fått sjanse til å gjenoppfriske dykkekunnskapane sine.

Han la turen innom stranda i Ervik. Sanden låg som eit band av sølv i den låge ettermiddagssola. Rolf Randen stoppa båten og kasta uti dreggen. Ervika måtte vere ein grei stad å dykke litt på eiga hand. Overlevingsdrakta vart vrengd av, og han tok på seg våtdrakta og dykkarutstyret. Frå rekka på båten velta han seg baklengs uti. Sjøen var ikkje djup her, og han merka godt at havdønningane var sterkare her inne på grunt vatn. Noko mørkt dukka opp i den kvite sandbotnen. Metall. Det må vere eit gammalt skipsvrak. Like i nærleiken låg noko anna og rulla sakte i takt med dønningane. Ein stokk? Randen nådde gjenstanden og tok på han.

Det var ingen vasstrekt stokk som låg og rulla der.

Det var ein død mann.

West Fish i Måløy 28. mars

Bjørn Wega stod ved det store panoramavindauga. Sur nordavind piska sjøen kvit ute i Ulvesundet. Ved kaia, rett nedanfor kontoret, låg ein båt og lossa fisk. Han smilte ved tanken på utviklinga. Arbeidet med å grave i alt det gamle skriftlege materialet hadde sanneleg betalt seg. Først fekk han stadfesta namnet. Så hadde dei gjort funnet. Eigentleg var det utruleg at ingen hadde skjøna dette før. No galdt det berre å få på plass ruta ut av landet, men han hadde ein plan for det også. Han vrengde av seg den blå blazeren og slengde jakka over den høge stolryggen ved skrivebordet. Så bretta han opp dei kvite skjorteermene, før han opna øvste skjorteknappen og løyste litt på slipsknuten. Slipset var knallgult. Bjørn Wega likte å gå formelt kledd. Han var då bedriftseigar frå Måløy! Kjakane hadde opprømde raude roser då eit smil gleid over ansiktet hans.

Ute i sundet passerte hurtigbåten til Selje, og direktør Bjørn Wega visste at då var klokka halv eitt. Økonomidirektøren burde altså vore her no. Rekneskapen for første kvartal skulle gjennomgåast. Gleda han hadde følt det meste av føremiddagen, var med eitt borte. Ja, Bjørn Wega kjende nesten fysisk smerte ved tanken på det som venta. Han drog ein neve med ein tjukk gullring på ringfingeren gjennom håret og la det på plass bak det høgre øyra. Det svarte håret var så langt at det gjekk ned på skjortekragen. Han meinte det fekk han til å sjå yngre ut.

Bjørn Wega hadde sett seg då økonomisjef Tom Berle banka lett på døra og steig inn.

– Beklagar at eg er sein. Men eg måtte ha ein prat med banken. Kassakreditten …

Bjørn Wega vifta økonomidirektøren av.

– Gi meg nøkkeltala.

Tom Berle sukka og sette seg i stolen han alltid sat i når han rapporterte økonomien til einaste eigaren i West Fish. Frå ein bunke med papir tok han fram eit ark som han la framfor Bjørn Wega.

– Tala er blodraude, sa Tom Berle.

Bjørn Wega svarte ikkje med det same. Han studerte innhaldet på arket medan han lét den eine handa gli opp og ned over magen, som hadde pondus. Livsstilen hadde endra seg då kona reiste frå han. Det vart for mange kjappe middagar, nesten ingen mosjon og litt for mykje raudvin etter at han vart singel igjen. Men han heldt seg ikkje så verst. Han nærma seg trass alt 50.

– Tala er som venta, Tom. Spørsmålet er om vi kan gjere noko for å snu denne jævla trenden. Kva er det andre får til som ikkje vi klarer?

Tom Berle svarte ikkje med det same. Han hadde analysert West Fish og marknaden for fersk fisk i Europa tallause gonger for Bjørn Wega. Økonomisjefen visste difor at han som regel snakka for dauve øyro.

– Vi er for små. Anten må du kjøpe opp andre, eller så må West Fish seljast.

– Sal er ikkje noko alternativ, Tom.

– Kan hende blir du nøydd til å selje. Banken nektar å gi oss større kassakreditt, og det kan bety kroken på døra før året er omme.

– Du veit kvifor det ikkje er aktuelt å selje. West Fish har så stor gjeld at eg ikkje eingong vil klare å bli gjeldfri.

– Noko må i alle fall skje snart.

– Vi må berre komme oss over denne kneika. Simon er vel den største kreditoren enno?

Tom Berle stadfesta det. Simon Barmen leverte mesteparten av laksen frå oppdrettsselskapet sitt til West Fish.

– Eg skal ta meg ein prat med Simon.

– Det løyser ikkje dei verkelege problema våre. Anten må vi presse ned kostnadene, eller så må inntektene opp.

Bjørn Wega svarte ikkje. Blikket hans flaut nokre lange sekund drøymande ut dei store vindaugo mot sjøen. Tom Berle vart sitjande og lure på om sjefen smilte aldri så lite der han sat. Augo deira møttest. Og ja, av ein eller annan grunn smilte administrerande direktør på West Fish sjølv om han ei god stund hadde styrt verksemda si mot ein sikker konkurs.

– Klarer du halde skuta flytande nokre månader til, Tom?

Økonomisjef Berle forstod ingen ting. Nølande reiste han seg opp.

– Tja, om du klarer å utsetje betalinga til Simon Barmen ei stund, kan vi kanskje drive fram mot jul.

Møtet var slutt. Tom Berle gjekk taus ut med papira sine under armen. Bjørn Wega vart tankefull sitjande i stolen. Han tvinna ein penn mellom peikefingeren og tommeltotten. Så strekte han den andre handa ut etter telefonen, men trekte ho nølande til seg igjen. Rusla bort til vindaugo. Han tenkte ofte godt når han stod slik og følgde trafikken gjennom sundet. Eit par båtar hadde kurs mot ein større fabrikk litt lenger sør i sundet. Stadig vekk måtte han vedgå at han angra bittert på at han ikkje hadde sagt ja då konkurrenten hadde lufta tanken om ei samanslåing. Han skulle selt både fiskemottaket og fabrikken då økonomien var betre og verdien høgare. Då kunne han ha sete som ein velhalden mann i det store huset sitt borte i Gate 7 i Måløy på andre sida av Ulvesundet.

Telefonen på skrivebordet kima. Bjørn Wega enste ikkje anropet. Fleire gonger drog han begge hendene gjennom håret. Han gjorde som regel det når han tenkte. Telefonen slutta å gi lyd frå seg. Så tok Bjørn Wega ei avgjerd. Han nikka. Drog pusten djupt inn. Så gjekk han med faste steg tilbake til pulten sin. Der drog han ut øvste skuffa i kontorpulten. Han rota med handa nedi skuffa. Så fann han det han leitte etter.

Bjørn Wega la visittkortet på bordet framfor seg. Så strekte han handa fram mot telefonen igjen.

Magadan i Aust-Sibir 10. november 1941

Eduard Kaplan trekte den varme skinnlua lenger ned i panna. Vinden som stod stiv sørover langs elva i Kolymadalen, var så kald at det sveid som nålestikk i kjakane. Det var lenge sidan sola forsvann for vinteren, og kuldegradene hadde lagt seg som eit tett lok over dal føret heilt nordaust i Sovjetunionen. Minusgradene ville tidlegast sleppe taket om fem månader. Akkurat det spelte ikkje så stor rolle for Eduard Kaplan. Han skulle snart reise herfrå likevel. Kommunistpartiet hadde kalla han til teneste i Jekaterinburg, langt vekk frå tundraen i Kolymadalen. Partiet trong Eduards kunnskap som nyutdanna fysikar. Då vart det slik.

På ein måte ville han sakne heimbyen, for i Magadan hadde Eduard Kaplan trass alt vore privilegert. Det kunne han takke Kommunistpartiet for. Partiet hadde plassert faren Nikolaj som direktør i det store gruveselskapet i området. Men det var ikkje berre eit gruveselskap. Selskapet var også ansvarleg for drifta av alle gruvebyane oppover langs elva i Kolymadalen. Ja, dei vart kalla for gruvebyar, men alle visste det var løgn. Det var snakk om primitive fangeleirar. Stalin og Kommunistpartiet brukte Kolymadalen til å stue vekk opposisjonelle, akademikarar, kriminelle og andre fiendar av staten. Og dei var mange.

Fangane kom i ein jamn straum året rundt. Og om vinteren kom dei vandrande over isen, i hundrevis, ja, tusenvis i slengen. Få fangar reiste levande frå Kolymadalen. Men Eduard Kaplan slutta tidleg å undre seg over kvar alle fangane vart av. Han visste det – alle i Magadan visste. Hundretusenvis av fangar låg i store fellesgraver oppover i dalen. Mange døydde av svolt, andre fraus i hel, om dei ikkje vart torturerte til døde. Han visste også om hyppige og store ulykker i gruvene. Men det var ingen som førte statistikk over dei døde i Kolymadalen.

Det hadde slått Eduard mang ein gong at Magadan og Kolymadalen eigentleg var eit stort paradoks. Byen og dalen var det mest aude og isolerte som fanst på det enorme sovjetrussiske kontinentet. Men det var samstundes det rikaste området i landet. Her var det store førekomstar av gull, sølv og kopar. Stalin slo eigentleg to fluger i ein smekk i Kolymadalen. Her kunne han, utan at verda visste noko som helst, kvitte seg med alle sine fiendar. Men først måtte dei hente ut enorme verdiar i gruvene.

Nede frå hamna høyrde Eduard Kaplan ei skipsfløyte. Det måtte vere eit av dei siste skipa som kom gjennom før isen blokkerte fjorden for vinteren. Han runda eit gatehjørne i dei nesten folketomme gatene. Eit stille tog av menneske kom gåande mot han, opp frå hamna. På kvar side gjekk væpna vakter. Eduard måtte stige til sides for å sleppe straumen av folk forbi. Nokre få kasta eit blikk bort mot han, som om dei desperat søkte kontakt for ein augneblink. Men dei fleste gjekk duknakka og såg tyst ned i bakken medan frostrøyken dreiv rundt hovuda på dei. Kleda var skitne, og mange var altfor tynt kledde i den bitande kulden.

Synet av fangane gjorde noko med han. Kvar gong han såg nye fiendar av Kommunistpartiet strøyme inn i Magadan, vart overtydinga stadig sterkare hjå den unge Eduard Kaplan. Staten gjorde sine innbyggjarar urett ved å sende dei til leirane her, tenkte han. Uskuldige vart torturerte til døde. Det var folkemord. Ein episode brende seg fast i minnet til ungguten. Han var heime ein gong sjefane i gruveselskapet sat rundt bordet i stova hjå faren og diskuterte fangeleirane over eit glas vodka. Stemninga hadde vore lystig då ein av gjestene sa: «Vi må skvise det vi kan ut av fangane dei tre første månadene. Etter det treng vi dei ikkje.» Mennene rundt bordet hadde nikka. Faren også.

Unge Eduard forstod kva dei meinte. Når den metertjukke isen endeleg gjekk på Kolymaelva om våren, kom stadig nye menneskelik flytande nedover. Alle såg det. Men ingen torde å snakke om det. Partiet visste dess utan å utnytte dei døde som ressurs, det hadde faren fortalt. «Kolyma Highway» kalla folk i Magadan den nye vegen som fangane måtte byggje nordover i dalen. Vegen vart bygd av stein, grus og menneskeknoklar.

1. september

Likfunn i Selje var ikkje uvanleg i og for seg. Frå tid til anna dreiv det i land døde personar frå Stadhavet. Oftast var det sjøfolk som fall over bord når sjøen var grov der ute. Men det hende også at straumane førte lik i denne retninga etter forlis lenger sør eller nord på kysten. Om det då ikkje var overmodige turistar som vart overraska av uvêr, eller fritidsfiskarar som fall over bord og vikla seg inn i garna sine. Den døde mannen Rolf Randen hadde funne i Ervika, såg ikkje ut til å tilhøyre nokon av kategoriane. Alderen vart vurdert til å vere rundt 30. Mannen hadde kort, mørkt hår, og han var over 180 centimeter lang og slank. Hudfargen var kvit, men ansiktstrekka var ikkje typisk nordiske. Til det var kinnbeina litt for utståande. Den drukna hadde ingen identifikasjonspapir på seg. Kanskje ikkje så rart sidan han var nesten naken. På seg hadde han T-skjorte, truse og strømper då Rolf Randen fann han.

Mannen låg på ein presenning i garasjen medan dei venta på kiste. Rundt liket stod lensmann Stanley Kjøde, politibetjent Arne Olav Kvalheim og Rolf Randen. Det var heile styrken ved Selje lensmannskontor om dagen ettersom den eine av to faste betjentar var sjukmeld.

– Eg har snakka med Kripos. Dei såg ingen grunn til å rykkje ut. Dessutan er terrortrusselen mot landet så stor at knapt ein einaste politimann får forlate dei store byane, sa lensmann Kjøde.

– Kva sa distriktslegen? spurde Arne Olav Kvalheim.

Lensmann Kjøde svarte ikkje med det same. Stanley Kjøde var i underkant av 50 år, og ein lang, spiss naserygg dominerte midt i eit magert og brunbarka fjes. Hårmanken var lys og kort. Stanley Kjøde tok av seg uniformslua idet han bøygde seg ned mot liket. Eit par fingrar gleid langs tre kloremerke på den venstre kjaken. Mannen måtte ha blødd litt, for det var skorper på såra.

– Legen meinte mannen hadde vore i sjøen i eit par– tre døgn, sa Stanley Kjøde.

– Sa han noko om dødsårsak? undra Arne Olav Kvalheim.

– Han må obduserast først, men legen såg ikkje bort frå at han har drukna. Det høyrest logisk ut, sa Stanley Kjøde.

– Kvifor er det logisk? spurde Rolf Randen.

Stanley Kjøde sende eit kjølig blikk i retning betjenten som politimeisteren i Florø hadde kommandert opp til Selje.

– Det er logisk fordi folk som er ute i båt på våre kantar, pleier kle seg godt. Denne karen her har nok vore ut på rekka for å slå lens. Eg vil tru det er snakk om eit større skip. Vi får sjekke kva for båtar som har passert Stad den siste tida.

Rolf Randen stussa over kor skråsikker lensmannen høyrdest ut.

– Er du ikkje vel kjapp i konklusjonane no, Kjøde?

Lensmannen smilte overberande.

– Vel, vi som jobbar her ute, har sett dette før. Mann over bord er ein del av kvardagen på Stadhavet. Skjer det når det er mørkt, endar det berre på ein måte. Slik.

Stanley Kjøde nikka ned mot den døde mannen.

– Kloremerka på kjaken, då?

– Kan hende har det vore eit slagsmål om bord. Men det vil i så fall bli ei sak for politiet i den neste hamna skipet går til.

– Men korleis kan vi vere så sikre på at mannen har ramla i sjøen frå eit skip?

Lensmann Stanley Kjøde lo høgt.

– Eg veit ikkje korleis det er inne i Førde. Men her i Selje går ikkje folk rundt i strandkanten i truse og T-skjorte!

Betjenten Arne Olav Kvalheim lo anstrengt for å understreke at han var veldig einig med sjefen sin.

– Eg synest vi må sjå funnet av ein død person under såpass uklare omstende i lys av det som er oppdraget mitt her ute. Spørsmålet er altså om dette er ein person som kan ha prøvt å ta seg illegalt inn i landet, sa Rolf Randen.

Stanley Kjøde rista på hovudet.

– Så du trur altså at islamistiske terroristar kler seg nesten nakne før dei i nattemørkret snik seg inn i landet.

Rolf Randen kjende han vart irritert. Lensmann Kjøde tok ikkje likfunnet på alvor, men Randen ignorerte han. I staden bøygde han seg ned og sjekka innsida av trusekanten. Der fann han det vanlege vaskemerket, men han forstod ikkje kva som stod der.

– Fortel dette oss noko?

Stanley Kjøde bøygde seg ned og studerte merket.

– Kan vere kva som helst. Russisk skrift kanskje, og i så fall er ikkje det så rart. Over halvparten av alle store skip som passerer her ute, går til og frå Murmansk.

Randen snudde liket over på ryggen. To tatoveringar kom til syne på liket – to stjerner. Ei stjerne på kvar av kneskålene.

– Kanskje desse tatoveringane kan føre oss på sporet av identiteten? spurde Rolf Randen og strauk fingrane over det eine kneet på den døde mannen.

Lensmann Kjøde lét seg ikkje imponere.

– Har du sett ein sjømann utan tatovering, Randen? Nei, no trur eg vi ventar til vi får obduksjonsrapporten før du kjem med fleire luftige teoriar her.

Stanley Kjøde toga ut av rommet med Arne Olav Kvalheim rett bak som ein kongens adjutant. Tilbake stod Rolf Randen med ei tankefull mine. Før han gjekk, løfta han på T-skjorta på liket. Då kom det til syne ei tatovering til. Ei stjerne det også. Svidd inn midt på brystet.

*

Det ringde på døra heime hjå Frøydis Hoddevik. Utanfor stod det to menn i 20-åra. Dei spurde om ho hadde ledig ei hytte på surfecampen. Utlendingar, slo ho fast, men det var ikkje noko uvanleg i det. Surfing i Hoddevika hadde vorte ein heilårssport. Frå før hadde ho både nordmenn, svenskar og polakkar buande på campen. Men høgsesongen var over, så ledige hytter hadde ho ofte. Frøydis Hoddevik bad rutinemessig om å få sjå passa, og spurde om det var greitt at dei betalte forskotsvis. Dei to karane viste seg å vere tsjekkarar, og dei betalte for ei veke. Deretter gjekk dei tilbake til den store varebilen som stod på tunet med fleire surfebrett festa på taket. Bilen var norskregistrert. Sikkert ein leigebil, tenkte Frøydis. Ho slutta ikkje å undre seg over kor god råd dei hadde, alle ungdomane som kom til Hoddevika. Det var ikkje uvanleg at dei låg der i vekevis for å vente på at dei perfekte bølgjene skulle komme inn frå Stadhavet.

Surfecampen hadde vorte ei god inntektskjelde for Frøydis Hoddevik. Det starta i det små då ho fekk erstatninga etter mannen som forsvann på havet. Mannskapet på fire var sjanselause då ein polarstorm hadde overraska fiskeskøyta på Stadhavet. Nokon ny mann hadde ho ikkje funne seg, og no hadde Frøydis eigentleg slått seg til ro med at ho ville leve einsleg livet ut. Heldigvis hadde ho dottera i Bergen, og barnebarnet som i år hadde teke seg sommarjobb i Selje. Uansett vart det til at Frøydis brukte stadig meir tid på campen, som på eit vis vart både arbeid og hobby. Ho hadde utvida campen etter kvart som ho følte ho hadde råd til det. No hadde ho fem campinghytter. Og ettersom sesongen varte heile året, hadde ho vurdert å seie opp deltidsstillinga som lærar ved ungdomsskulen i Selje. Men no var eit nytt skuleår i gang, så ho fekk sjå kva som skjedde neste sommar.

Dessutan hadde ein advokat i Måløy ringt her om dagen. På vegner av ein klient ville han høyre om det var aktuelt å selje surfecampen. Advokaten lova ho god betaling. Frøydis sa ho ville tenkje over saka, men det var berre for å vinne litt tid. Det skulle mykje til for at ho skulle selje sitt eige hjartebarn.

Frøydis kasta eit blikk på stoveuret. Ho hadde god tid før ho skulle på møte i det lokale laget i Redningsselskapet i Selje. Etter at havet tok mannen hennar, hadde Frøydis bestemt seg for å gjere ein innsats slik at færre vart fiskarenkje, som ho sjølv. Men då ho melde seg inn, hadde det ikkje vore i hennar tankar at ho skulle bli vald til leiar i Redningsselskapets lokalavdeling. Stort sett var det eit verv ho utførte med glede. Kunne ho bidra til å redde eit einaste liv på sjøen, så var det verdt å bruke tid på. Men den siste tida hadde det vorte merkbart striare å styre møta. Ein del nye hadde meldt seg inn, kvinner for det meste, og ein god del av dei var folk som tidlegare hadde vore aktive i misjonsforeiningar. No var Samemisjonen borte i Selje, Santalmisjonen og Kinamisjonen like eins. Frøydis måtte vedgå at ho hadde problem med ein del av dei nye medlemmene. Dei var ofte så dominerande, og så innførte dei nye ritual. Dei hadde fått gjennom at møta skulle starte med salmesong, og det var krav om bøn før kaffien og kakene kom på bordet. Dette var noko anna enn det verdslege Redningsselskapet ho først vart kjend med.

Det var ikkje det at ho hadde noko mot ein salme eller ei bordbøn. Nei, Frøydis hadde brukt mykje tid på å tvile seg fram til eit kristent livssyn etter at ho vart åleine. Men ho hadde, overraskande både for seg sjølv og andre, konvertert. Frøydis hadde vorte katolikk. Ho kjende ingen andre katolikkar i Selje, så for det meste heldt ho trua si for seg sjølv. Dessutan sleit ho med å akseptere ein del av det den katolske kyrkja stod for. Ikkje minst galdt det pavens motstand mot kvinnelege prestar og bruk av prevensjon. Ja, og så var det alle desse historiene om katolske prestar som utnytta små gutar seksuelt. Frøydis orka nesten ikkje slå på Dagsrevyen lenger av frykt for å bli skuffa endå fleire gonger. Men så var det så mykje anna som var så uendeleg vakkert med katolisismen. Tanken på messene bergtok ho, så var det dei sju sakramenta – for ikkje å snakke om helgendyrkinga. Ja, ein av dei viktigaste norske helgenane kom frå Selje. Sunniva. Kongsdottera som rømde frå Irland og dreiv i land på øya Selja. Dessutan gjorde den katolske kyrkja i si tid Selja til det første og einaste katolske bispedømet her i landet. Frøydis kjende seg stadig sterkare knytt til Selja og den katolske tradisjonen der ute. Ho kunne vandre rundt åleine i timevis i klosterruinane og på øya.

Kiminga frå telefonen reiv ho ut av tankane rundt tvil og tru. Det var Anja, barnebarnet som dreiv suvenirbutikken i Vestkapphuset oppe på fjellet Kjerringa i sommar. Ho og ein kollega budde på hybel der oppe.

– Hei, bestemor. Forstyrrar eg?

– Sjølvsagt ikkje, men eg må snart dra til Selje på eit møte.

– Det er berre noko eg har lyst til å diskutere med deg.

– Ja vel.

– Veit ikkje om det er viktig … men …

– Eg kan stikke oppom deg etter møtet i Redningsselskapet.

– Flott! Vi snakkast, bestemor.

Frøydis Hoddevik var i ferd med å gjere klart alt ho skulle ha med seg til møtet, då ho høyrde det stoppa ein bil på tunet. Kanskje ho ville få leigt ut alle hyttene i kveld? Det ringde på. På trappa stod ein mann ho kjende, og det fekk hjarta til å slå raskare. Det var lensmannen, Stanley Kjøde. Synet vekte automatisk vonde kjensler hjå Frøydis Hoddevik. For lensmann Kjøde hadde stått der og ringt på ein gong før, rett nok saman med presten. Det var den natta fiskeskøyta hadde forlist. Hadde det skjedd dottera i Bergen noko? Blikket hennar fanga ein konvolutt som lensmannen stod med i handa. Hjarta hamra.

– Kva gjeld det denne gongen, lensmann?

Stanley Kjøde smilte.

– Bodskapen er nok hyggelegare enn sist eg kom, Frøydis.

*

Det nærma seg slutten av arbeidsdagen på asylmottaket. Niklas Refvik skulle til å slå nummeret på mobiltelefonen for tredje gong denne ettermiddagen, då han frå etasjen under høyrde høge røyster. I det same vart døra inn til kontoret hans riven opp. Ein av sosiologane stakk hovudet inn.

– No er det bråk igjen, Niklas!

Han treiv jakka frå ein stumtenar i det han hasta ut i korridoren. Pokker også. Snart kjem dette heilt ut av kontroll. Han tok to trinn om gongen ned trappa til andre etasje. Midt i korridoren hadde seks av asylsøkjarane samla seg. Det var berre menn, og dei stod i to flokkar. Stemninga var amper. I starten hadde han trudd at det var etniske motsetnader som bobla opp til overflata på asylmottaket, men Niklas Refvik var ikkje lenger sikker på at det var så enkelt. For det var hat han stadig oftare enste i gangane. Det einaste han var sikker på, var at dei fleste som kom til asylmottaket hans, var muslimar. Han visste noko anna også. Konfliktane burde ikkje vekse seg større. Først og fremst måtte det skje noko med asylsøkjarane som dei sende opp til Selje. Utlendingsdirektoratet meinte det var ein god idé å samle folk frå land i Kaukasus her. Som styrar ønskte Niklas Refvik seg ei meir samansett gruppe på mottaket. Men han hadde snakka for dauve øyro inne i Oslo. Konsekvensen var at asylmottaket i den nedlagde aldersheimen i Selje var i ferd med å bli ei kruttønne. Den siste tida hadde personalet funne både knivar og andre gjenstandar som var meinte som stikkvåpen. Niklas Refvik venta eigentleg berre på at det skulle flyte blod i korridorane.

Kranglinga stilna då han nærma seg. Niklas Refvik stilte seg mellom dei to gruppene i korridoren. I starten hadde han ikkje hatt problem med autoriteten på mottaket, men no kjende han seg rett og slett ikkje trygg lenger. Heldigvis hadde dei lensmannskontoret i nær leiken. Han ville prate med lensmannen ein dag for å leggje ein strategi.

– Okay, what is the problem today? brølte Niklas.

Han høyrde ekko av stemma si frå dei nakne veggane. Så vart det stille. Dei fleste snudde han ryggen og gjekk i retning romma sine. Til slutt hadde alle gått, med unntak av ein kar som hadde halde seg litt i bakgrunnen. Niklas Refvik hadde snakka med han fleire gonger. Ifølgje passet var mannen frå Georgia. Han var muslim, og hadde søkt asyl på religiøst grunnlag. Georgiaren verka ressurssterk. Brukbar i engelsk var han også. Niklas Refvik hadde etter kvart bedt han om å vere ein slags talsperson for asylsøkjarane. Men mannen hadde svart med å dra handa si over halsen. Han torde ikkje, og Niklas Refvik forstod han. Uansett så var denne mannen det næraste han var ei kjelde blant asylsøkjarane.

– Kva var det krangelen handla om?

Georgiaren såg seg nervøst rundt i korridoren. Tomt, bortsett frå dei to. Men ein annan stad i bygningen slo det illevarslande hardt i nokre dører. Så tok georgiaren nokre nølande steg mot styraren. Han opna munnen som om han ville seie noko, men så kom han på andre tankar. Niklas Refvik vurderte situasjonen. Sjølv om dei fleste på mottaket kom frå land rundt Kaukasus, så var det ei brokete forsamling. Her var det folk som hevda dei vart forfølgde både på politisk, etnisk eller og religiøst grunnlag. Stadig fleire oppgav religiøs forfølging, og det prega miljøet på mottaket. Ikkje det at det plaga han at folk på mottaket brukte hijab eller for den del burka. Men ute i lokalmiljøet møtte han stadig oftare reaksjonar. Han hadde fått nokre telefonar frå samfunnsstøtter som var uroa over at asylsøkjarane provoserte folk i bygda. Niklas Refvik hadde bedt dei roe seg ned. Mange av dei som kom til mottaket, hadde rømt for å redde både seg sjølv om familien, understreka han. Likevel måtte Niklas Refvik stadig oftare vedgå for seg sjølv at han var usikker på kor reelle flyktningar mange av dei eigentleg var.

Men han fekk stadig høyre at mange av asylsøkjarane ønskte seg eit bønerom. Refvik hadde difor rydda eit lager som dei kunne bruke når dei ville. Det hjelpte ikkje monaleg på den dystre stemninga – snarare tvert om, konstaterte han. Og bråket mellom muslimar og etniske nordmenn i Oslo hadde dessutan rykt nærare. Dagen før hadde det komme e-post frå Utlendings direktoratet. Alle måtte vurdere klientellet sitt med tanke på at det kunne skjule seg potensielle terroristar på norske asylmottak. Niklas Refvik hadde rista på hovudet. Det var liksom berre det som mangla, at det skulle dukke opp terroristar her på ein nedlagd gamleheim i Selje.

Han gjorde eit nytt forsøk på å få georgiaren i tale.

– Handlar uroa her om bråket i Oslo?

Georgiaren svarte ikkje med det same. Han studerte golvet framfor seg, såg seg rundt i korridoren før blikket omsider stoppa på Niklas Refvik. Han måtte sjå opp på styraren på mottaket. Niklas Refvik var ein atletisk kar i førtiårsalderen. Det ovale ansiktet var omkransa av halvlangt, lyst hår som gjorde at han såg yngre ut. Han var breiskuldra og trena seg slank. Om han ikkje var populær blant asylsøkjarane, så hadde dei framleis ein viss respekt for han. Asylsøkjaren rista på hovudet. Så gjorde han noko så sjeldan som å svare. Eitt ord.

– Nei.

Niklas Refvik fekk ikkje fleire svar. Georgiaren var allereie på veg bortover gangen. Det raspa i eit par dagar gammalt skjegg då Niklas Refvik tankefullt drog den eine handa fleire gonger over haka. Han måtte faktisk vurdere om dei interne motsetnadene rett og slett hadde si årsak i intern krangel om jihad. Men heilag krig – her ute ved havet? Selje kunne sjølvsagt vere første stopp. Og frå tid til anna stakk asylsøkjarar av og dukka aldri opp igjen. Kanskje ikkje så overraskande når folk skjøna at dei kom til å få avslag på asylsøknaden. Men sett på bakgrunn av den kaotiske situasjonen i hovudstaden var det ikkje bra at folk som hadde muslimsk opphav, berre forsvann.

Nilas Refvik sukka tungt i den tomme korridoren. Framfor seg hadde han ein tung jobb dersom han skulle klare å halde ro og orden på mottaket. Han sette kursen mot kontoret for å skrive rapport om konfrontasjonen i korridoren. Tankane skifta brått spor då han kom inn og såg mobiltelefonen som låg på pulten hans. Siren! Visst pokker, han måtte jo melde frå snart.

*

Simon Barmen gjekk for fullt innover Moldefjorden med den raske gummibåten. Kursen vart sett mot oppdrettsanlegget som låg lunt til i ei stor vik inne i fjorden. Han kjende seg stolt over det han hadde bygt opp i Selje. Han var ein gründer, og Barmen Fiskefarm hadde i dag fire anlegg i distriktet. Han hadde kontoret sitt her ved det største anlegget i Moldefjorden, ikkje så langt frå sentrum av Selje, der administrasjonen i selskapet låg. Simon Barmen hadde nase for når han burde investere. Det var når prisen på laks gjekk ned. Så kunne han hauste gevinsten når prisane gjekk opp igjen. Dei siste par åra hadde vore brukbare økonomisk. Nøgd kunne han konstatere at selskapet hans var attraktivt. Fleire store konkurrentar hadde prøvt å kjøpe han opp, men Barmen stod mot freistinga til å håve inn millionar i kortsiktig gevinst. For han hadde andre planar. Simon Barmen følte tidspunktet nærma seg for å satse på andre fiskeslag. Han leika med tanken om ein dag å bli stor på oppdrett av kveite og torsk når det vart lønsamt. Men det ville krevje store investeringar, og for tida var ikkje likviditeten den beste. Akkurat det hadde si naturlege forklaring. Men Simon Barmen stolte på at West Fish ville gjere opp for seg etter kvart. Dessutan hadde det dukka opp det Simon Barmen kalla for risikovillig kapital.

Han passerte merdane som låg eit stykke frå land, vinka til ein av sine tilsette som overvakte matinga av fisken. Båten vart fortøydd ved ei lita kai framfor ein lagerbygning der kontoret låg. Simon Barmen likte seg godt her, og så overlét han bokhaldet til dei andre i administrasjonen ute på Nabben i Selje. Han såg ingen andre tilsette i nærleiken. Like greitt, tenkte han før han gjekk fram i båten og lempa ein del dykkarutstyr opp på kaia. Ikkje for det, alle visste at Simon Barmen likte å delta aktivt i arbeidet ute på anlegga sine. Ofte tok han sjølv jobben med å inspisere merdane og sjøbotnen under. Han slengde ein liten skipssekk over skuldra og bar dykkardrakta og flaskene med luft inn på lageret. Inne på kontoret tok han av seg skipssekken, som nesten andektig vart sett ned på golvet. Då han deretter tok av seg kjeledressen, kjende Simon Barmen at han var sveitt over heile kroppen.

Han snudde seg brått mot vindauga og myste gjennom dei runde brillene. Var det nokon som følgde med han? Han gjekk bort til glaset og slo fast at kaia utanfor var tom. Likevel drog han for gardinene, før han låste døra. Så tok han den vesle raude skipssekken og gjekk bort til eit digert, gammalt pengeskåp som stod i ein krok. Med raske handgrep la han inn koden. Han høyrde eit skarpt metallisk klikk, og skåpdøra gleid stille opp. Simon Barmen la skipssekken inni. Det låg fleire liknande små sekkar der inne. Nokre sekund vart han ståande og studere innhaldet i skåpet med stivt blikk. Så dytta han til døra, og pengeskåpet gjekk i lås med eit nytt klikk.

Simon Barmen seig tungt ned i den slitne kontorstolen på det spartansk innreidde kontoret. På dei nakne veggane hang det berre ein kalender. Han drog ei hand over det skalla hovudet medan han pusta djupt inn og ut nokre gonger med augo igjen. Tanken på det som låg borte i safen, skulle normalt gjort han glad og nøgd. Slik var det ikkje. Eitt eller anna hadde gått gale her om dagen. Det var eit uhell, det var han sikker på. Men kvifor hadde ingen for lengst slått alarm?

Han rista på hovudet som om han ville kvitte seg med tankane. Simon Barmen lét sjeldan kjenslene få overhand. Han var ein mann med god fysikk, kroppen var liten og tett. Om kort tid fylte han 50 år. Men den siste tida hadde vore så krevjande at han knapt hadde fått tenkt på den runde dagen. Helst ville han dra langt vekk, men han overlét heile greia til kona Andrine. Ho ville invitere til stort lag på Selje Hotell. Greitt, hadde han sagt og overlate gjestelista til kona også. Uansett rekna han med at det ville komme ein del gjester. Simon Barmen var for ei samfunnsstøtte å rekne i distriktet. Dei siste åra hadde han toppa skattelistene for Selje når Fjordenes Tidende offentleggjorde dei. Men Simon Barmen likte dårleg å betale så mykje skatt. Han ville heller behalde verdiane han skapte, så kunne han investere dei i nye arbeidsplassar. No skulle skattekronene hans til og med brukast til å halde liv i eit stort asylmottak som folk i Oslo tvinga på folk i Selje. Slike ting irriterte fiskeoppdrettaren grenselaust.

Simon Barmen kjende seg brått rådvill, og det skjedde ikkje ofte. Var dei på villspor? Spørsmålet måtte diskuterast. Han treiv telefonrøyret og slo eit mobilnummer. Ingen kontakt, og det hadde vel knapt skjedd før. Så ringde han til sentralbordet og spurde etter han. Fekk som svar at han var oppteken resten av dagen. Aldri hadde Simon opplevt det heller. Han henta fram mobiltelefonen og sende ein SMS. «Ring meg. Eg blir stadig meir skeptisk. Simon.»