Sigmund Løvåsen

Mamsell Iversen

Roman

© 2009 Det Norske Samlaget

www.samlaget.no

Tilrettelagt for eBok av BookPartnerMedia, København 2012

ISBN 978-82-521-8217-0

Om denne boka

Pauline Lindstad blir funnen brutalt drepen i moltemyra ved ei lita bygd på det indre Austlandet. Drapet grip brått inn i livet til dei som bur i området.

Folkepraten går, og mamsell Iversen, prostituert og vevarske, får ei ubehageleg kjensle av at det er ho som har stått for ugjerninga.

Med bråe skift mellom burlesk humor og gravalvor blir vi kasta inn i bygdas mange historier og møter fargerike karakterar: den morlause Skam-Andras, som går og leiter etter far sin blant fyllikane, Marie Størks, som har sterke band til både himmel, helvete og dei døde, og skreppekremmaren Svensk-Jøden, som vart tatt av dage i same traktene som Pauline Lindstad.

Sigmund Løvåsen

Mamsell Iversen

Roman

Til Sven Løvåsen

Slik som i hans historier er også alt

som her skal forteljast, aldeles sant.

Pauline Lindstad i Gravberget

– Hundedagane sleiker seg inn og bit seg ut, sa a Mamsell Iversen, ho drog opp stakken og gnudde gikta mot den solvarme dørhella. I dag var tredje hundedagen, og det såg vonleg ut for både slått og kornhaust. Så fekk ein ta bitet den dagen det kom.

Brått vart ho var eit merksnodig følgje oppi skogkanten. Først kom han Guttorm med hest, og på hesten hadde han hengt på elgdraget, og på elgdraget låg ei skarve kiste. Så kom a Frida som remja og gret, og bak kom forsyne meg både lensmann og prest, og til slutt ein fremmendkar med fin hatt. Dei snigla seg over jordet framåt vegen der møkkjerra hans Guttorm sto klar. Han spente frå elgdraget og sette for kjerra, karane lasta på kista, og så forsvann dei nedetter kyrkjevegen mot bygda. Ikkje éin gong såg dei opp på a Mamsell som sto eit par–tre steinkast ifrå. Dei var bleike og tafatte og stira mest i bakken, bortsett frå a Frida, da, som høglydt vende seg mot himmelen med ei slags bøn eller ralling.

A Mamsell glåmte etter dei til dei forsvann, og ho sto der lenge og hørte stemma hennar Frida nedetter berget. Det var som ein forderva kulokk da det kom litt på lei. Gikt fekk vera gikt. Ho drog på plass att stakken, og så bar det nedetter kyrkjevegen med ho òg.

Det var allereie ein diger sverm kring han Guttorm som satt på trappa framfor kaffistova. A Mamsell skubba seg veg mellom dei andre for å høre, og han Guttorm la ut. Og der han ikkje hadde så mykje å koma med, der fylte sjølve kaklemerra, a Hjørdis, ut med det ho hadde snappa opp over grinder og kaffikoppar på morgonkvisten.

Jo da, det hadde vore likfølgje, og det var a Pauline som låg i kista, a Pauline Lindstad. Hokken som hadde funne ho, var det ingen som kunne seia sikkert. Somme sa det var ei bikkje, andre meinte det var a Frida, mens andre att meinte det var gjerningsmannen sjølv som meldte frå åt presten, og at det var presten som hadde stolla til skogs og funne stakkaren. Ho hadde visst lege borti Gravberget, ille tilreidd, som lensmannen kalla det.

Det begynte å summe slik i ringen at han Guttorm vart heilt overdøyvd, og til slutt vart han berre sittande med hovudet i hendene. Fleire meinte det var ulven som hadde vore på ho, men dokteren hadde visst funne knivstikk. Han Årfinn Trørøsta meinte det var ulven lell, at lensmenn og dokterar ikkje kunne vera brennsikre på noko som helst, at dei spikulerte for mykje, satt ved skriveborda sine og spikulerte ut ting om slikt dei ikkje hadde greie på. Om ikkje anna kunne ulven ha vore der og herja med ho etter sjølve stikkinga. For det var på Gråbeintjørn dei fann ho. Der hadde ho visst lege heilt sia tysdagen. Polisen og dokterane hadde drive der og hersa med ho eit heilt døgn.

– Det skulle ho ha visst, a Pauline, at dei skulle drive på slik, ho som aldri sleppte nokon innpå seg, sa a Hjørdis.

– Bortsett frå filatelisten, da, sa a Jonette Bjørnbekk.

– Men da var ho berre ungjenta, sa han Guttorm, og så vart det ikkje sagt noko meir om det.

No skulle ho attpåtil obduserast, det var visst slikt han dreiv med, han som hadde så fin hatt. Skjera slik i ein død skrott, det hørte ingen stad heime. Ho var ikkje noko vanleg elgslakt, a Pauline, sjølv om dei brukte hesten og elgdraget hans Guttorm for å dra ho til bygds att.

Det vart stilt frå resten av sulamitten da han Guttorm kom til orde att og fortalte om a Frida. Ho hadde visst grine fælt, og det kunne a Mamsell nikke åt, for det hadde ho både sett og hørt. Han Guttorm hadde bydd ho skyss på elgdraget, men ho ville ikkje. Der hadde a Pauline gått dei siste minutta ho levde, så der skulle ho òg gå.

– Ho var sterk, da, a Frida, sa han Guttorm. – Gret, men gjekk på. Eg må berre få det ut, får eg ikkje dette ut frå skallen, så kjem tankane på det til å skjera hol i hovudbarken.

Såpass skarpt var det. Han hadde ikkje kunna dy seg, anna kika da dei skulle løfte skrotten over i kista. Verre hadde han ikkje sett, og han Guttorm hadde sett mykje i si tid. Det var han som fann att han Oliver som vart dratt inn i treskeverket oppå Kumyra. Nei, verre hadde han ikkje sett, og det hadde han sagt om han Oliver òg. Så dette var rein og skjær styggedom.

Svært elgdrag

Han Guttorm sa ikkje meir, og det var heller ingen andre som sa noko på ei stund. Men så bygde summinga seg opp att.

– No er det fælt! At ein stakkar ikkje skal kunne plukke julekveldsmolta si i fred utan å bli ihelstukken med kniv! No er det fælt! bar a Hjørdis seg, og fleire sette i med same regla.

A Mamsell vart som fastfrosen i bakken da ho hørte om denne dævelskapen. For var det noko som var dævelskap, så måtte det vera dette. Slikt levra blodet i skrotten på ho så ho ikkje kunne lea ein finger.

Etter kvart forsvann svermen bortetter vegen for å spreie bodskapen, og det vart berre ho og han Guttorm som vart att.

– Du er hendt, du, Guttorm, som har laga deg eit slikt svært drag til å dra fram elg med, sa a Mamsell for å tine dei litt.

– Eg drar død på det, svara han Guttorm, før han sansa seg og fekk det travelt.

For var det noko karane var forsiktige med, så var det å bli sett i lag med a Mamsell Iversen på tomannshand. Oppi alt elendet hadde ho tykt det var litt godt å stå der like ved han Guttorm, og ho trudde han òg tykte det, der han sto med tankar som heldt på å skjera seg ut av skolten. Men da ho såg korleis han spann i veg bortåt hesten sin, skjønte ho han berre ikkje hadde visst det var ho, før ho avslørte seg med preikinga om elgdraget.

Det var det at a Mamsell Iversen hadde rykte på seg for å gjera litt butikk på seg sjølv. Og rykta stemte, dei, i alle fall i yngre dagar hadde ho drive i bransjen. Men no var det langt imellom ho fakturerte noko, som ho sa, og det var ikkje hokken som helst som slapp bortåt. No var det berre ein to–tre karar. Dei var meir som småkjærastar å rekne, det var nærmast så ho var litt glad i eit par av dei. Og den tredje hadde såpass med kronasjar at ho kunne ta litt ekstra. Eigentleg vov ho filleryer åt folk. Og så leigde ho ut eine kammerset om nokon var i beit for husrom. Det var i dette kammerset småkjærastane leigde seg inn òg. Og så betalte dei litt ymse etter kva dei skulle ha utover sjølve sengeplassen, og etter tjukkleiken på setelboka.

Men i skumringa kom andre karfolk frå bygda snikande og luska kring husveggane og dørhella hennar og ymta om at dei hadde fått oppgjør for hogginga dei gjorde i vinter. At dei berre var utpå og gjekk seg ein tur, og så kom dei til å seia at dei hadde fått oppgjør. Ja, dei hadde til og med setlane i lomma så ho fekk sjå. Det var da svært, sa a Mamsell da. Da får du gå nedpå butikken i morgon og kjøpe kjolestoff åt kjerringa og sukkertøy åt ungane, sa ho, og gubbane luska nedover stien og heim att.