Marit Eikemo

Arbeid pågår

Roman

© 2009 Det Norske Samlaget

www.samlaget.no

Tilrettelagt for eBok av BookPartnerMedia, København 2012

ISBN 978-82-521-8218-7

Om denne boka

Harald Strand har pakka koffert og laptop og reist til Costa Blanca, ein av Europas største byggjeplassar, for å fullføre doktoravhandlinga si om Henrik Ibsens drama. Men han har med seg rastløysa og problema heimanfrå, og borte ved bassengkanten ligg Alice, distraksjon nummer ein.

Dette er ein roman om eit samfunn i økonomisk vekst og moralsk forfall. Det handlar også om einsemd, sorg og begjær – og den kollektive lengten etter å finne seg ein plass i sola.

Nok ein gong har Eikemo skrive ein underhaldande og samtidskritisk roman med sterkt driv, fine dialogar og ugløymelege scener.

Marit Eikemo

Arbeid pågår

Roman

1

Eg hadde akkurat starta pc-en då eg hørte noko smelle i hellene bortover husrekkene. Eg bøygde meg framover og såg at det var Alice som kom. Ho hadde slippers på beina, og det var dei som laga den irriterande lyden mot underlaget. Eg sprang inn på badet då eg såg at ho gjekk inn porten min, lett framoverbøygd opp trappene. Eg hugsa ikkje når eg hadde barbert meg sist, og sånn såg eg ut. Eg samla kaldt vatn i hendene, som eg kasta opp i ansiktet. Etterpå strauk eg dei våte fingrane gjennom håret.

– Fiksar du på sveisen, professor?

Kva var dette for noko? Gjekk ho rett inn på badet mitt? Kunne ho ikkje vente på terrassen, som vanlige folk?

– Ja, eg fiksar på sveisen, sa eg utan å vike frå mitt eige blikk i spegelen.

Eg måtte gjere meg smal for å komme forbi henne, for å komme ut av mi eiga baderomsdør. Eg spurte om ho ville ha noko å drikke, og ho trekte på skuldrene. Var det ja eller nei? Ho gjekk iallfall ut, og eg blei ståande og puste tungt inn i kjøleskapet. Kva var det eg skulle ha? Øl, cola? Eg tok med meg ein av kvar sort ut på terrassen til henne. Det var som å sjå henne sitte på sin eigen terrasse, alltid på høgre side av bordet, med beina i kryss og ein røyk mellom fingrane. No hadde ho komme hit for å sitte, for å røyke og sitte.

– Er det noko eg kan hjelpe deg med? sa eg og sette meg ned på andre sida av bordet.

– Hjelpe meg? Ho såg forbausa på meg. – Eg stakk berre innom. Det er forfriskande med nye folk. Det kan jo bli litt stusslig med alle dei eldre her.

Viss ho hadde fått velje fritt, sa ho, ville ho heller budd lenger nord på Costa Blanca, i Altea til dømes. Der skulle det vere meir sosialt. Men no var det her ho budde, og det var altså ikkje eit hundre prosent fritt val. Det var kanskje mannen hennar som hadde valt for henne? Eg hadde sett dei saman og tenkt at dei var eit pussig par, han måtte vere minst tjue år eldre. Eg lurte på kva som ein gong hadde ført dei saman, om det var ein sterk eller ein svak augneblink.

Alice drog ein av dei andre stolane bort til seg med foten, det laga ein forferdelig skrapelyd. Det kom mykje lyd frå henne. Mykje meir enn ein først skulle tru.

– Ja, eg har hørt det skal vere bra i Altea, sa eg.

Men eg hadde stort sett berre hørt ei historie om Costa Blanca før eg kom hit. Eg hadde hørt at heile kysten er busett av folk som ikkje tenker på noko anna enn å hente seg inn igjen og leve dei siste tretti åra av livet som ei premiering av seg sjølv. Kva gjorde Alice her? Ho var altfor ung til å passe inn i karikaturen, og no kom ho til meg for å få selskap. Ho syntes det var forfriskande med nye folk. Men eg hadde ikkje komme hit for å vere forfriskande, verken for henne eller for nokon av dei andre, det måtte dei forstå. Eg hadde komme hit for å arbeide!

Håret hennar hang stritt nedover det magre ansiktet. Det såg ut som det kosta henne meir enn det smakte å dra røyken så langt ned i lungene. Ho heldt sigaretten heilt yttarst mellom fingertuppane, såg granskande på gloa før ho plasserte filteret mellom leppene – og drog til.

Eg tenkte at no har ho tatt seg til rette. Ho har valsa inn porten min, midt på dagen, i arbeidstida mi og sett seg til rette på terrassen min. Eg måtte nesten be henne gå, avvise henne først som sist, for å statuere eit eksempel. Min terrasse var ikkje ein slik plass der folk kan komme rekande og sette seg til seint og tidlig!

– Vil du ha ein gin og tonic? spurte eg.

– Kvifor ikkje, sa ho.

Nei, kvifor ikkje? Eg gjekk for å mikse drinken hennar, og frå kjøkkenet kunne eg sjå at ho sjekka mobilen. Ho strekte beina ut på stolen som heldt dei oppe, og blei sittande og sjå nedover føtene sine, lange og brune låg dei slapt framfor henne. Så løfta ho dei plutselig ned på terrassen igjen og skubba stolen frå seg. Endå meir bråk og leven.

– Eg synes du er kul, sa ho då eg kom ut igjen med drinkane. – Du ser litt sånn jazzaktig ut.

– Jazzaktig? Eg ser vel heilt vanlig ut?

– Nei, du ser jazzaktig ut.

Eg såg nedover meg sjølv. Var det noko med denne Tskjorta og shortsen – eller det at eg var barføtt? Var det jazzaktig å vere kortklipt? Eller var det noko anna? Kva var det med meg, som Alice gjenkjente som noko jazzaktig?

– Liker du jazz, då? spurte eg.

– Ikkje i det heile tatt!

Ho lukka auga og vogga hovudet fram og tilbake og laga nokre uforståelige lydar med munnen. Eg trur det skulle førestelle ein jazzpianist.

– Ikkje min musikksmak, sa ho.

Eg tok ikkje sjansen på å spørje kva som var hennar musikksmak. Ho syntes eg var jazzaktig, men tok ikkje fem øre for å latterliggjere det jazzaktige i neste setning.

Då ho hadde drukke opp gt-en, samla ho saman remediane sine, mobil, røyk og lighter. I det ho reiste seg, tok ho overbalanse og blei liksom ståande og svaie. Eg bykste til og tok imot henne før ho small i bakken. Ho lente seg tungt mot meg, fullstendig komfortabel med å kvile heile vekta av seg sjølv mot meg, ein mann ho knapt kjente. Det var som om ho i løpet av nokre sekund overgav seg: Her, ta imot! Og der stod eg, med armane fulle av henne. Eg veit ikkje kor lenge vi stod sånn før eg retta henne opp og strauk vekk nokre hår frå ansiktet hennar.

– Sånn! No må du nesten gå heim. Ta det pent ned trappene, sa eg.

Ho smilte og gjekk utan eit ord. Då ho kom ned til porten, snudde ho seg og såg på meg. Så løfta ho handa. Det verka så umotivert, eg trur ikkje det var noko ho hadde for vane å gjere. Det var berre ei slapp, ugrasiøs rørsle, men eg vinka tilbake og såg henne gå nedover mellom husrekkene. Eg hørte lyden av slippersane heilt til ho kom fram til huset sitt og gjekk inn.

Då først blei det stille.

2

Eg hadde berre eitt ærend på Costa Blanca. Eg skulle skrive utan avbrot, til eg var ferdig med avhandlinga mi. Det var blitt heilt umulig å arbeide heime i Bergen, så eg tok nokre grep, bestilte ein billig flybillett og kom hit. Her var det varmt og godt, og ingenting som interesserte meg. Ingen bibliotek, arkitektoniske meisterverk, konsertsalar, symfoniorkester eller store naturopplevingar. Her var ikkje teaterhus eller alternative klubbscener så langt auget kunne sjå, ikkje eit einaste litterært miljø, ingen å diskutere med. Eg hadde prøvd å arbeide i Berlin ein gong, men det gjekk til helvete. Eg kunne like gjerne blitt heime. Her derimot var eg blant framande på framand jord. Eg hadde funne dei optimale arbeidsforholda.

Det var berre ein hake ved dette opphaldet: Livet var stilleståande. Eg hadde lagt på meg fleire kilo sidan eg kom. Eg trong berre stå opp om morgonen og sette meg ved bordet, og så var eg på jobb. Elles måtte eg kjøre bil for å komme meg alle stader, det var ingen som gjekk eller sykla langs gatene der, det var langt til alt. Då eg oppdaga dette ekstra beltet rundt midja, begynte eg å jogge. Eg stod tidlig opp og sprang opp og ned langs kanalen og ein runde på golfbanen, det tok om lag førti minutt. Då eg kom tilbake, var det framleis ingen som hadde stått opp i bustadkomplekset. Den einaste eg av og til møtte, var vaktmeisteren. Og no stod han der igjen, venta på meg ved parkeringsplassen.

– Du er tidlig på han, professor, sa han.

Eg hadde ikkje før flytta inn i Villa Medusa, før han begynte å kalle meg professoren, og snart gjorde alle andre det same. Dei lét seg ikkje affisere av at eg presiserte forskjellen på ein professor og ein doktorgradsstipendiat, og til slutt gav eg opp. Dei fekk kalle meg kva dei ville.

– Ja, vi er vel nokså tidlig på han, begge to, svarte eg.

Han nikka og tok til å rasle med nøkkelknippet sitt. Han lurte på korleis det gjekk med framdrifta.

– Framdrifta?

Eg hadde berre vore her i fire veker, det er ikkje gjort i ei handvending å skrive ei avhandling, dersom han trudde det.

– Eg blir minst ein månad til, svarte eg kort.

– Ja, for det er greitt for meg å vite, kor lenge du har tenkt å leige, svarte han.

– Du skal få beskjed, sa eg.

– Ja, det er ikkje noko problem, sånn sett, vi har plenty av leilegheiter her.

Eg nikka. Det måtte vere tidenes understatement. Uansett kva himmelretning eg såg i, var det minst sju heisekranar i synsfeltet. Overalt kunne eg høre lyden av noko som blei bygd, i alle gater og rekker var hus til sals. Berre i det komplekset eg budde, stod minst halvparten av leilegheitene tomme. Når dei har ferdigstilt eit kompleks, fylt vatn i bassenget og planta appelsintre og klatre-planter i alle hagane, får dei straks auge på ein ny jordlapp som det går an å bygge noko på. Eg har aldri sett større byggeaktivitet nokon stad, og eg har aldri sett så mange tomme hus.

Då eg kom inn på området, sprang eg rett på det engelske paret som budde eit par hus over meg, Stewart, trur eg dei heitte. Det var uvanlig å møte dei så tidlig på morgonen, med handleposar og alt. I samanstøyten mista ho ein av posane, og hermetikk og boksar og brød ramla utover. Eg bøygde meg for å samle alt saman igjen, medan ho snakka høgt og muntert om kor uproblematisk det var at eg hadde sprunge rett på henne, det var heilt i orden, ingen problem, sånt skjer. Eg kom ikkje til orde i denne fossen av setningar, ikkje eingong med eit unnskyld. Då vi hadde fått samla alle varene i posane igjen, følgde eit langt foredrag om kor det var mest lønnsamt å handle: Vatn på Lidl, sigarettar frå ei sjappe oppe i fjella, og kjøtt og frukt måtte eg for guds skyld ikkje kjøpe på supermarknaden, der visste dei å ta seg betalt. Det einaste det gjekk an å handle på supermarknaden, var alkohol. Og så var det dette med motorvegen. Eg måtte ikkje finne på å kjøre inn på vegen her nede, for det kosta to euro uansett om eg berre skulle kjøre to kilometer. Om eg svinga inn på motorvegen litt lenger borte, kunne eg kjøre til Gibraltar utan å betale ein einaste euro.

– Men eg skal ikkje til Gibraltar, sa eg.

Eg dusja og sjekka mail, så såg eg over muren på terrassen at Alice hadde lagt seg til ved bassenget. Eg bytte til badebukse og gjekk for å ta meg ein dukkert. Det var ikkje forfriskande. Det lukta noko i overkant av klorvatnet, som kontinuerlig sildra ut frå ein skulptur i enden av bassenget, ei slags havfrue som liksom spytta ut vatnet. Ein gong såg eg ei mengd insekt som svømte i hjørnet av bassenget, borte ved stigen. Eg hugsar at det var dagen før gartnaren kom for å reinse bassenget. Eg vurderte å ta det opp med dei andre, men ville ikkje lage noko oppstyr, det kan ha vore tilfeldig. Sidan sjekka eg alltid om det var insekt i bassenget, før eg gjekk uti, men eg hadde berre sett det den eine gongen.

Då eg kom opp frå vatnet, laga Alice skugge for auga med handa for å sjå meg betre.

– Kva gjer du i dag, Alice? spurte eg.

– Ingenting i dag, professor.

Eg nikka, og hadde ikkje meir på hjartet. Ikkje ho heller. Eg blei ståande ei stund og sjå taus utover bassenget før eg tok handkledet mitt og gjekk tilbake til arbeidet.

Ein time seinare reiste eg meg frå pc-en, lente meg over muren og såg at ho framleis låg i same stilling. Første gong eg såg henne, syntes eg ho hadde ein merkelig subbete måte å gå på. Ho kom mot meg i sakte film, og det kunne knapt kallas eit smil det ho gjorde med munnen då ho peika på Dagbladet som låg ved solsenga mi. Eg gav henne avisa, og tenkte at den ikkje kom til å hjelpe på keisemda hennar.

«Harald Strand», sa eg og rekte fram handa mi. Ho svarte med å seie «Alice». «Som i songen?» spurte eg. Ho trekte på skuldrene og snudde seg mot husrekka, peika på huset som låg tre hus nedanfor mitt. «Ikkje heilt,» sa ho. Eg såg spørjande på henne. «Living next door to Alice, var det ikkje det du meinte? Vi er ikkje heilt naboar,» sa ho.

Ikkje heilt naboar – og kanskje ikkje heilt Alice heller, tenkte eg. Ho kvilte vekta av kroppen på den eine hofta. Ho såg skeiv ut, som om litt av lufta hadde gått ut av henne, og synet av henne, den manglande energien hennar, fekk meg til å stramme mine eigne musklar. «Viss det ikkje var noko meir, går eg tilbake no,» sa ho. Eg hugsar at eg slo forbausa ut med armane. Kva skulle det vere for noko meir?

Eg lukka døra bak meg og sette meg til med pc-en igjen. Eg sjekka alle nettsamfunna eg er medlem av, eg sjekka Dagbladet, VG og Aftenposten, og til slutt mail. Der fann eg ein invitasjon til Torbjørn Dalens doktordisputas. Det kom litt brått på, eg visste ikkje eingong at han hadde levert avhandlinga. Vi har ikkje hatt så god kontakt dei siste åra, og det var ein merkelig gest å invitere meg. Han hadde enten mista veldig mange venner på vegen og hadde ikkje så mange å ta av lenger, elles så skulle han vise seg for meg. Han begynte på doktorgraden eitt år etter meg, og sjå: No er han alt ferdig! Irriterande type, eg har aldri likt han. Eg sendte eit raskt svar der eg gratulerte med avhandlinga, ønskte han lykke til med disputasen og beklaga at eg ikkje kunne komme. Ingen nærmare forklaringar, det sa seg sjølv. Eg kunne ikkje krysse kontinent for å gå i disputasar.

Eg sjekka ein gong til den mailen eg hadde fått. Eg hadde glømt å sjå kven andre han hadde invitert. Det var dei vanlige mistenkte, Stian Jacobsen, Elise Sekse, Terje Meling og Finn Seim, ingen eg ikkje kunne klare meg utan ein månad til. Men midt i lista over mottakarar av mailen såg eg namnet til Ellisiv. Hjartet slo hardare. Kvifor var ho invitert? Eg visste ikkje at dei kjente kvarandre, dei hadde då aldri studert saman og var heller ikkje kollegaer. Hadde dei begynt å ligge samen? Nesten utan å merke det hadde eg klikka meg inn på diverse flyselskap for å sjekke prisane heim. Det var veldig dyrt, 3000– 4000 kvar veg på denne tida, det hadde eg ikkje råd til. Men eg kunne få nokre billige turar dersom eg reiste via Barcelona og København og la opp til ei reisetid på 12 timar. Eg blei sveitt i hendene. Nei, no måtte eg gi meg, kva tenkte eg på? Eg såg på klokka. No hadde eg snart brukt ein time på dette tullet, planlegge ein tur til Norge som aldri ville skje. Eg såg meg fortvilt rundt i rommet, eg kunne ikkje sitte her heile dagen, eg måtte ut!

Eg gjekk på kryss og tvers i det stille ubehaget som berre tilhører forstadene, som tilhører alle forstader i heile verda. Alle gatene ser ut som filmkulisser, berre filmcrewet manglar, men dei kjem sikkert snart, dei er sikkert på veg. Sånn ser det ut. Urbanisasjonar blir dei kalla, dei nye kvartala av villaer og hus med utanlandske eigarar, men det er ikkje noko urbant over dei. Dei fleste husa står i rekker med felles bassengområde, medan nokre gater er villastrøk med høge gjerde og stengte portar. Ein og annan hund gneldra bak dei høge murane, men elles var det stille som på ein kyrkjegard. Eg kom til eit stort hus med open port og med eit til sals-skilt på fasaden: Villa med fem soverom, make us an offer! Eg tolka det som ein invitasjon og gjekk inn porten. Det stod to rader med bussete framfor inngangspartiet. I hagen bak huset satt ein katt under buskene, den ilte bort då eg kom gjennom det tørre graset. Hagemøblar låg slengte rundt på plenen. I bassenget var det berre noko brunt slagg, skitt og lauv på botnen. Ein grill låg velta på terrassen. Eg gjekk heilt inntil vindauget og såg at overflatene i huset var perfekte, som alle overflater er i alle desse husa. Ei stilig trapp svinga seg opp frå midt i stua. Frå eit anna vindauge kunne eg sjå inn til eit av soveromma. Synet av senga med laken på madrassen fekk meg til å rykke nervøst tilbake. Eg såg meg til høgre og venstre, var det nokon her? Dyna var utan sengeklede, men den låg på ein sånn måte at det såg ut som om nokon nett hadde stått opp. På golvet låg ei bukse og ei skjorte i uorden. Eg kulsa. Nokon kunne ha vore her for fem minutt eller fem månader sidan, det var umulig å seie. Eg såg meg rundt, katten hadde komme tilbake til plassen sin under treet. Hagen var overgrodd, og det såg ikkje ut som om det nokon gong hadde vore skikkelig planta her. Det såg ut som dei aldri rakk å tilsette ein gartnar før dei stengte dørene og reiste herifrå.

Eg gjekk ut igjen på gata og kjente meg kraftlaus. For tjue år sidan var alt dette berre jorde, så langt auget kunne sjå. Dette var blant dei aller fattigaste områda i Spania, og no er det slik. Eg gjekk heilt ut på kanten av ei skråning og såg ned i eit lite dalsøkk som framleis var fullt av appelsintre. Det stod eit hus midt i den vesle skogen. Det såg pussig ut, som om dei hadde tatt vare på noko av historia bak murane, medan resten av landskapet gradvis blei transformert til noko anna. Appelsintrea stod der som eit minne – og midt i dette minnet hadde nokon bygd seg eit hus.

Eg stakk handa i jakkelomma og fann eit postkort. Det var lenge sidan eg hadde brukt jakka, og eg kjente ikkje igjen bildet på kortet. Det viste ein bar med ei kvinne i forgrunnen. Eg snudde det fram og tilbake før det begynte å demre – det var det seminaret i Stockholm. Eg hadde meldt meg på fordi eg visste at Ellisiv skulle vere der, og eg ville vere der som ho var. Vi hadde gått fleire timar i gatene før vi enda opp på denne baren i Gamla Stan. Vi var euforiske og snakka over oss. Eg sa eg ville komme tilbake og gjere ferdig avhandlinga. Eg kunne leige meg ei leilegheit ein stad, og ho kunne få stipend til å studere nokre svenske poetar, var ikkje det ein god idé? Alt var mulig! Eg hugsar det godt. Eg kyssa henne før eg gjekk på toalettet, stod på det vesle avlukket og lengta etter henne, eg kunne ikkje pisse fort nok. Men då eg kom ut igjen, rasa alt saman, for stolen var tom! Hadde ho gått? Hadde eg mista henne? Går det an å sitte på bar, euforisk fordi du endelig har funne alt i ei kvinne, så går du på toalettet – og når du kjem tilbake, er ho borte? Kunne alt saman berre forsvinne? Eg fekk panikk og ville springe ut og leite etter henne i Stockholmsgatene, men før eg kom så langt, plasserte bartenderen to nye øl på bardisken framfor stolane våre. Eg kan ikkje hugse å ha vore så letta nokon gong. Ho hadde bestilt to nye øl før ho gjekk ut, mest sannsynlig hadde ho også gått på toalettet. Eller kanskje ho ringte til ungane? Ho kunne ikkje vere langt unna, sjølvsagt ikkje! Og like etterpå kom ho, svinga seg opp på barstolen og heva glaset til meg. Eg klemte henne så hardt at ho sa eg måtte slutte, at det gjorde vondt.

På vegen ut i natta, mange timar seinare, tok Ellisiv med seg eit kort som hang på veggen, eit bilde frå baren. «Hugs denne baren,» sa ho og gav bildet til meg. Og no når eg såg på kortet, hugsa eg alt saman. Eg hugsa baren, og eg hugsa Ellisiv så altfor godt, eg hugsa kjærleiken. Eg hugsa at den hadde vakse ut av nesten ingenting, ut av sms-meldingar og eit par treff på konferansar, ein og annan time i senga mi, på veg til eller frå eit seminar. Når eg tenkte på den tomme barkrakken, blei eg framleis kald av å tenke på fråværet hennar. Så lenge eg hadde kjent Ellisiv, hadde eg berre sett etter teikn på det som skulle komme. Eg klarte ikkje anna enn å håpe. Men her fann eg, i mi eiga lomme, eit spor etter det som hadde vore mellom oss, ei påminning om alt det som var over.

Eg gjekk langs kanalen heim igjen, det var knapt synlig vatn i botnen. Eg stod lenge og såg ned i betongen og grumset før eg krølla kortet saman og sleppte det. Eg kunne ikkje ha lommene fulle av påminningar.

Då eg kom tilbake, kjørte eg opp i den vesle landsbyen med sigarettsjappa som alle snakkar om. Eg kjøpte fire kartongar med marlboro light og kjørte ned igjen. Eg plasserte kartongane i skapet over komfyren, tok ut ei pakke og gjekk ned til bassenget. Eg sette meg på muren i skuggen av det store appelsintreet, bak solsenga til Alice. Ho la ikkje merke til meg. Eg hadde høg puls og røykte to sigarettar på rappen før eg gjekk opp igjen. Då eg sette meg ned med maskina, begynte tårene å renne. Eg tok tak rundt skjermen med begge hendene og bøygde hovudet ned mot tastaturet.