Lars Mæhle

Landet under isen

Fantasyroman

© 2012 Det Norske Samlaget

www.samlaget.no

Tilrettelagt for eBok av BookPartnerMedia, København 2012

ISBN 978-82-521-8239-2

Om denne boka

Fire sakna ungdommar. Tre stammar. Eit bortgøymt land under isen. Sju protokollar. Éin utvald. Éin forrædar. Den siste striden er her. No. Midt iblant oss. Leo Rubin er mot sin vilje utvald til å kjempe mot den vonde munken, og på vegen opplever han krig mellom stammane og sterke krefter han må stå imot.

Lars Mæhle har med utgangspunkt i religionshistoria skrive ein innhaldsrik, intens og overveldande god fantasy-roman med for ungdom. Landet under isen blei tildelt Kulturdepartementet sin litteraturpris for beste barne- og ungdomsbok 2009 og vann UPrisen i 2010. Boka blei dessutan nominert til Brageprisen og Ungdommens Kritikerpris.

Lars Mæhle

Landet under isen

Fantasyroman

NO

DAG 1: KL. 10.00

Fire graver. Fire knokkelhaugar. Fire døde ungdommar.

Vindblaffa frå helikopterblada piskar førstebetjent Magne Jerstad i ansiktet. Den erfarne etterforskaren frå Kripos hukar seg ned, klatrar inn i førarhuset, inn i setet ved sida av piloten, festar setebeltet og rettar på slipset. Propellblada flappar stadig meir energisk over han.

Helikopteret lettar, startar klatringa opp mot fjellpasset.

Jerstad kikkar ut av vindauget, ser dei grønkledte skogsidene forsvinne under seg, avstanden forvandlar tre og bergveggar til små, fjerne mønster, riksvegen til ei tynn stripe, bilane til prikkar. Han lukkar auga, maktar ikkje få setningane ut av hovudet, dei tre korthogde meldingane på mobilen frå kvelden i førevegen.

Fire graver. Fire knokkelhaugar. Fire døde ungdommar.

Dei verste sakene, tenker han, er dei der barn og unge er involvert. Dei er umulege å førebu seg på, same kor lenge ein har halde på med dette. Bileta, inntrykka, dei slepper aldri taket.

Og no er altså beinrestane etter fire ungdommar funne i kjellaren på eit gods, langt vest i landet, nede i den tronge, verdsberømte dalen ute ved kysten.

Smalvik.

Staden nedanfor den store isbreen.

Staden med Den svarte røyken.

Og staden med alle forsvinningane.

Sjølvsagt måtte dei kome for ein dag, tenker Jerstad. Sjølvsagt måtte nokre av dei sakna kome til rette. Folk forsvinn ikkje i lause lufta, dei er ein eller annan stad, sjølv om dei er sakna, sjølv om det berre er skjelett igjen av dei.

Godset. Var det verkeleg der løysinga på mysteriet låg?

Helikopteret klatrar over dei høgste tindane, flyt vidare inn over fjellet, landskapet svevar under Jerstad; snaue, snøkledte vidder, og langt, langt der framme, synet han aldri vil bli van med og langt mindre forstå:

Den svarte røyken.

Han kjem veltande opp frå isen, den enorme isbreen, nordområdets desidert største. Breen dekker ei vidde på fleire titals mil i alle retningar – aust, vest, sør og nord. Han var verdskjent allereie før Den svarte røyken.

Breen har alltid vore gjenstand for mytar og segner, mysterium og løyndommar. Her er blå is så langt auget kan skode. Nokre stader er overflata jamn og hard, andre stader kupert, full av sprekkar, djupe dalar inni isen.

Og den einaste tettstaden i nærleiken, klemt inn mellom fjell ved enden av ein mørk fjordarm: Smalvik.

Magne Jerstad grøssar.

Det har alltid vore noko guffent ved Smalvik, tenker han. Heilt sidan han for ni år sidan las om dei første forsvinningane i avisa.

Ei gruppe forskarar var sporlaust blitt borte på breen.

Den vesle, bortgjømte tettstaden var snart i alle nyheiter. Det kom pressefolk flygande inn frå alle land. Det heile var ei gåte.

Sju sakna menneske.

Sjølvsagt begynte rykta å gå. Det hadde vore ein seriemordar innom Smalvik, meinte nokre. Andre meinte ugjerningsmannen budde i Smalvik, at han var ein av deira eigne. Atter andre spekulerte i om staden husa ei hemmeleg sekt, og at forskarane var ein del av henne. Mange trudde derfor først at dei sju hadde tatt sine eigne liv, ut frå ei slags kollektiv pakt.

Men ingen fann sikre svar. Forsvinningane var og blei eit mysterium.

Så kom røyken. Like etterpå.

Han kom veltande ut frå ein stad under isbreen, heilt inne ved foten av Blånebb, fjellet som tronar innarst på breområdet, der terrenget er uframkomeleg – livsfarleg sjølv for ekstremklatrarar.

Svart, svart røyk.

Det blei straks sendt eit nytt forskarteam dit ut. Dei skulle finne kjelda til det merkelege naturfenomenet.

Også denne gruppa forsvann like mystisk. Tre nye sakna personar.

Det var meir enn staden kunne tåle. Folk begynte å få panikk. Dei stengte seg inne.

Litt seinare blei eit helikopter med fotografar sendt inn på breen. Oppdraget deira var å ta flybilete av røyken. Helikopteret sirkla inn mot Blånebb, mot kjelda for røyken, før det plutseleg forsvann frå radaren.

Piloten og fotografane blei aldri funne, heller ikkje helikopteret.

Etter dette blei det riktignok tatt eit flyfoto av røyken. For å vere på den sikre sida sirkla flyet 10 000 fot over breområdet. Fotografen zooma inn det snødekte isøydet ved Blånebb.

Jerstad hugsar godt fotoa frå avisene, dei poppar fram der i minnet: diffuse, kornete bilete av kvit snø.

Ein blei ikkje klokare.

Men teoriar var det nok av. Nokre forskarar meinte at røyken oppsto av ei spesiell form for «isbrann», mens dette blei tilbakevist av andre. Ingen kunne forklare fenomenet – og langt mindre bevise det.

Svart røyk frå ein isbre.

Røyken var konstant i fleire år, og folk i Smalvik såg ut til å slå seg til ro med han – utan å få vite sanninga. Men så, for berre to år sidan, nærmast eksploderte røykutviklinga. Tjukke, tette røykskyer velta opp frå ein stad under breen. Det var uforklarleg.

Samtidig forsvann den første ungdommen.

Den første ungdommen. Herregud. Magne Jerstad lukkar auga. Den gongen for ni år sidan hadde det i alle fall vore vaksne, tenker han. Det var da den første ungdommen forsvann, at Kripos blei kopla til saka. Eller ungdom og ungdom. Eigentleg var han jo eit barn, ein ung 15-åring på terskelen til livet.

Sjølv var ikkje Jerstad kalla ut den gongen. Etter ein lang og vellykka karriere som etterforskar var han blitt avdelingsleiar i Kripos året i førevegen. Han rykte opp eit hakk i løn og anerkjenning. Men samtidig surra han seg inn i eit berg av administrative oppgåver. Etter kvart gjekk det opp for han:

Han mislika den nye stillinga. Intenst og inderleg. Han hørte ikkje heime bak kontorpulten. Det var i felten han hadde sin styrke. Og det sto ikkje til å nekte for at det kribla i fingrane. Særleg no som dei yngre Kripos-etterforskarane vikla seg lenger og lenger inn i Smalvik-saka – utan å kome nærmare eit svar. Han følgde nysgjerrig med frå avstand.

Fakta i saka var enkle:

Julian Brown, sonen til Lydia Brown – den styrtrike godseigarinna i Smalvik, blei meldt sakna. 15-åringen var på veg heim frå skolen ein tåkefylt ettermiddag.

Men Julian Brown skulle aldri kome fram.

Han hadde kort skoleveg. Skogsstien, som leier opp frå Smalvik sentrum, opp dei svingete bakkane, på kryss og tvers av den skummande elva – og ut på Smalvik-platået, er ei strekning på berre nokre hundre meter i luftlinje. Stien går riktignok i sikksakk inne i skogen. Men ein kan sjå han fleire stader frå riksvegen.

Ingen vitne hadde sett Julian Brown inne på skogsstien denne dagen. Fleire hadde observert han forsvinne inn mellom trea.

Men der stoppa alle spor.

Først seint om kvelden blei han meldt sakna. Lensmannskontoret slo raskt alarm. Kort tid etter blei det sett opp vegsperringar på begge dei to utfartsårene frå Smalvik – fjellvegen og fjordvegen. Alle kjøretøy blei gjennomsøkt. Utan at noko funn blei gjort. Truleg var det for seint. Eventuelle brotsmenn hadde hatt fleire timar på seg.

Men trass i dette begynte eit rykte å svirre:

Den skyldige befann seg i Smalvik. Også Jerstad halla lenge til denne teorien. Og som dei fleste meinte han at ugjerningsmannen, eller ugjerningskvinna, hadde gjort det frå dag éin. Heilt sidan forsvinningane og den merkelege brerøyken begynte.

Det gjekk ein rovmordar laus i Smalvik.

Innbyggarane på staden prøvde no tappert å slå ring om kvarandre. Det blei gått manngard for å finne Julian Brown, langs fjellsidene, på Smalvik-platået, og like eins blei det gjort søk med mini-ubåt i fjorden og i elva.

Ingenting.

Det var som om nokon hadde plukka guten bort frå dalen – utan å etterlate så mykje som eit fingeravtrykk. Jerstad begynte no verkeleg å fatte interesse for saka. Han bruka mindre og mindre tid på kontorarbeidet, noterte i staden flittig i skjul, laga plansjar med oversikt over hendingane, kven som var blitt borte, når dei forsvann, og sette opp ei liste med mulege motiv.

Det var dette han sakna hos dei yngre rekruttane, evna til å finne dei riktige og viktige spørsmåla. Og det første ein alltid måtte stille seg, var:

Kva var motivet bak forsvinningane?

Jerstad hadde ført opp følgjande stikkord på ein plansje:

MULEGE MOTIV:

– Pengar? (Julian Brown var rikmannsson. Men muleg dei andre forsvinningane ikkje passar inn i dette mønsteret.)

– Å hindre ei sanning i å kome ut? (Julian Brown sat på farleg kunnskap. I så fall må alle dei forsvunne ha dette som fellesnemnar: Dei kjente til farlege løyndommar om noko – eller nokon – i Smalvik.)

– Begjær? (Forsvinningane er seksuelt motiverte. Eller: Seriemordaren er blitt avhengig av merksemda forsvinningane gir.)

– Hemn? (Offera har noko til felles, ei hending i fortida som knyter dei saman.)

ANDRE ALTERNATIV:

– Eit merkeleg naturfenomen? (Stikkord: Den svarte røyken. Det finst såleis uløyste mysterium i omgivnadene, noko skjult i naturen, landskapet, sprekkar i breen som dei forsvunne har ramla ned i e.l. Men verkar i grunnen for vilt til å gjelde alle forsvinningane?)

– Gjerningsmannen psykisk sjuk? (Og i så fall: Kven?)

– Religiøs sekterisme? (Ei hemmeleg sekt som har sitt knutepunkt i Smalvik.)

Men det var noko som skurra ved alle desse forklaringane, syntest Jerstad. Og særleg var det dette med Den svarte røyken som låg og murra der bak. Han var og blei ein uforklarleg faktor X.

Pengar var som alltid det mest opplagte motivet. Og det var denne teorien alle Kripos-rekruttane sprang i flokk etter. Jerstad hadde sett godseigarinna Lydia Brown på nyheitene den gongen. Ho verka naturleg nok knust. Oppløyst i tårer vendte ho seg til TV-kameraet – og eventuelle kidnapparar – med følgjande oppmoding:

Det skulle ikkje stå på ein løysesum, berre ho fekk sonen tilbake.

Var det berre han som allereie da ana at motivet var eit anna?

For det kom aldri krav frå nokon kidnappar. Ingen hint frå nokon kant om kva som var skjedd. Julian Brown var som viska bort frå dalen med eit viskelêr.

Men no altså: funnet.

Fire graver. Fire knokkelhaugar. Fire døde ungdommar.

Jerstad lener seg over mot vindauget på helikopteret, skottar ut og ned gjennom den svarte tåka. Han kjenner eit ubehag krype gjennom kroppen. For der – langt, langt under seg – skimtar han for første gong fossen som går ut frå fjellpasset. Ein puslete, mørk stråle i skodda.

Og under der ein stad, innhylla i eit permanent mørke:

Dalen.

Smalvik-platået.

Det hadde gått berre éin veg etter at Julian Brown forsvann. Den svarte røyken hadde blitt tjukkare, mektigare, tetna til litt meir for kvar dag. Resultatet blei at Smalvik, og områda rundt, bada i ei slags evig mørk tåke. Sola tvinga seg sjeldan gjennom skyteppet, noko som sjølvsagt fekk følgjer for bøndene i Smalvik-dalen. Avlingane med korn ville bli katastrofale denne hausten. Jerstad hadde sett dei skrinne åkrane på nyheitene. Dei få, korte byggaksa hang med hovudet. Berre ugras klarer å vekse under slike kår. Det strekker seg opp over kornet, klatrar over alt anna, det hadde vunne kampen lett dette året.

Så skjedde det som var nøydd til å skje. Fleire begynte å flytte frå Smalvik. Det fanst ikkje noka framtid her. Dei bokstaveleg talt dårlege utsiktene var ein ting. Men mange var også blitt skremt etter alle forsvinningane.

Innbyggarane i Smalvik var redde. Dei hadde fått nok.

Fleire tok med seg det dei hadde, stappa det inn i bilane sine, kjørte ut fjordvegen eller opp fjellvegen – og bort frå Smalvik for alltid.

Om fleire flytta ut, kom det også mange flyttande til Smalvik: eventyrarar, nysgjerrige og journalistar. Etter den siste forsvinninga, for ganske nøyaktig eitt år sidan, blei det riktignok lengre mellom eventyrarane, men desto tettare mellom journalistane.

Tre nye ungdommar var borte. Det var for vondt til å fatte. Tre nye barn blei borte på akkurat same strekninga som Julian Brown, på veg opp skogsstien frå skolen mot Smalvik-platået. Og der hadde dei truleg møtt lagnaden sin.

Namna sit spikra i hovudet til Jerstad: Leo Rubin, Maria Magli Marabini, Duban Achmed.

Namna til dei tre ungdommane som fekk alt til å eksplodere, som fekk folk til å flytte i hopetal, som gjorde Smalvik til eit bol for journalistar og etterforskarar.

Helikopteret flappar i utkanten av den tettaste svartrøyken, startar innkjøringa ned fjellpasset, forbi fossen, Jerstad skimtar vatnet skyte fart under seg, bli til ei skummande elv under tåkesløret, før alt blir borte i Den svarte røyken, som ligg som eit teppe over Smalvik-platået, han kan berre ane elva roe seg sakte, gli stilt i fleire mil over moane, han kan ikkje sjå, men veit at ho er der, alt sit spikra, han har lese seg opp på kvar minste detalj i saka, har pugga kvar ein krok av kartet, anar at helikopteret snart må nærme seg hengkanten, der godset til Lydia Brown ligg, der vatnet stangar mot demninga og blir losa i sluser, før elva pilar ned det bratte henget mot Smalvik sentrum – og slynger seg vidare nedover bakkane i tunnelar ved og under den svingete vegen, ned mot brygga, hamna med alle trehusa, kafeane, hotellet, heilt til elva endeleg forgreinar seg i små armar i elveosen og piplar ut i fjorden.

Alt dette ligg der. Alt dette skjer. Du kan berre ikkje sjå det.

Helikopteret gjer ein u-sving, peilar seg inn mot godset på toppen av platået.

Den veldige murbygningen trer sakte fram i tåkehavet.

Godset. Funnet.

Jerstad sukkar.

Var det verkeleg så enkelt? Sto Lydia Brown bak alt? Hadde ho tatt livet av sin eigen son – så vel som alle dei andre?

Vel, var det noko Jerstad hadde lært i denne jobben, var det dette: Om mennesket og menneskesinnet kan ein eigentleg berre vite éin ting: Alt er muleg.

Sjølv det ufattelege. Berre situasjonen er ekstrem nok. Berre forholda eit menneske lever under, er uuthaldelege nok, berre det er forvirra nok, forblinda nok, desperat nok, kan dette mennesket utføre det utenkelege.

I teorien, i alle fall.

Mennesket kan handle så irrasjonelt at ein aldri må utelukke noko. Sjølv ikkje drap på sin eigen son. Og tre andre barn.

Fire graver. Fire knokkelhaugar. Fire døde ungdommar.

Det skal bli godt å endeleg få ta hand om saka, tenker Jerstad og viftar vekk ei fluge der i cockpiten. Og ikkje minst: å få lukke henne.

Likevel må han ikkje ta nokon ting for gitt. Sjølv om saka verkar løyst. Sjølv om Lydia Brown ser ut til å vere den skyldige. Saka må uansett etterforskast på brei front. Ein er nøydd til å halde andre mulege løysingar opne. Og ikkje minst må ein vere grundig. Her var ikkje rom for feilskjer, for å skusle bort bevis eller gjere formelle bommertar. Saka var blitt for viktig, ho hadde vakse ut av alle proporsjonar.

Fallhøgda var enorm.

Lydia Brown var i alle fall førebels sett ut av spel. Ho var blitt arrestert av den lokale lensmannen, ein sløv tørrpinne ved namn Morten Aas, og ho befann seg allereie i varetekt.

Men det betydde ikkje at ho var skyldig.

Jerstad lukkar auga, forsøker å framkalle mobilsamtalen med lensmannen for ein snau time sidan.

Sjølve gravfunnet blei gjort i kjellaren på godset. Beinrestane låg visstnok fint oppstilt i ei grav nede i kjellaren. Saka verka slik sett opplagt.

Alt peikte i retning av Lydia Brown. Alternativet, det at nokon skulle ha nytta kjellaren i smug – utan at godseigarinna visste om det – verka litt søkt. Men sjølv dette kunne han ikkje utelukke.

Jerstad opnar auga igjen, skimtar konturane av ein massiv bygning tre fram i tåka.

Godset.

Kva for historie hadde eigentleg dette bygget?

Det var naturlegvis heimen til dalens rike velgjerarar, greitt. Men historia om Brown-familien var på mange måtar også forteljinga om Smalvik. Brownane hadde eigd Fiskefabrikken nede på hamna i generasjonar. Det var hjørnesteinsbedrifta i Smalvik. Det var her brorparten av innbyggarane arbeidde. Hadde det ikkje vore for Fiskefabrikken, ville Smalvik vore ein mørk flekk på kartet. Det fanst rett nok nokre få gardar i Smalvik da Alfred Brown kom flyttande frå Skottland ein gong på 1800-talet. Men dei hadde neppe vore der i dag. Dalen ville vore fråflytta, han ville vore staden Gud glømte, eller kanskje snarare staden folk ikkje orka å bu på, sidan han låg så langt unna allfarveg.

Men Sir Alfred Brown ville det annleis. Han såg mulegheiter der andre berre såg stein, bakkar og geografiske hinder. Han bygde Fiskefabrikken med sine eigne hender. Først var han berre eit naust, litt seinare ein noko større murbygning.

Kort sagt: Alfred Brown satsa familieformuen på det som skulle bli eit handels- og sjøfartseventyr.

For fisket i fjorden var svært godt den gongen. Særleg mot slutten av 1800-talet, men òg godt ut på 1900-talet. Og ettersom båtane stadig blei betre, skøytene og teknologien meir avansert, kunne fiskarane dra lenger ut, heilt til fiskebankane ute på havet. Like eins kom det etter kvart mange fiskeskøyter inn til Smalvik med fangsten sin, til vidareforedling på fabrikken.

Heilt fram til 1970-talet var dette eit eventyr. Smalvik var ein svært rik kommune.

Men så begynte havet å gå tomt.

Det blei drive rovfiske, ressursane i havet blei utnytta til siste stingsild. Og i tillegg auka konkurransen frå andre land.

• • •

Når blei det for mykje for Lydia Brown? undrar Magne Jerstad seg, der helikopteret peilar seg inn mot plenen framfor murgodset. Forfall gjer noko med menneske som er vane med framgang og luksus. Tippa ho rett og slett over ettersom imperiet hennar sakte, men sikkert rakna i saumane?

Jerstad skodar ned mot den store murbygningen. Han ligg fantastisk flott til på toppen av Smalvik-platået, med – i normale tider – dramatisk utsikt langt ut over fjorden på den eine sida – og opp dalen på den andre. Det er staden du ville bygd eit hus viss du var den første som kom til Smalvik, akkurat slik Alfred Brown nesten var på 1800-talet. Den beste tomta i heile dalen.

Også muren rundt godset gjer inntrykk. Han reiser seg høg rundt murbygget, rammar inn ein fantastisk landeigedom, der ein almeallé leier fram mot godset, og både på fram- og baksida finst fintrimma, grøne grasplenar, frukttre og sprakande blomstrar i slåande vakre parkanlegg. Godseigedommen er ein av få stader i Smalvik der det framleis er frodig. Men like fullt er det noko ugjestmildt over staden. Muren er liksom bygd for å halde menneske borte, for å sikre seg mot mulege inntrengarar.

Noko ikkje minst Ulveporten understrekar.

Den einaste inngangen til godsområdet er vakta av to ulvar i stein, som med ansikta vendt mot himmelen tronar på toppen av porten.

Ja, det er noko avskrekkande ved godset, tenker Jerstad. Og at ingen av etterforskarane hadde sett godset som ei muleg løysing på gåta!

Å gjømme bort løyndommar.

Kvar skjuler vi det aller mørkaste? Og kva er det vi gjømmer der?

Det var desse spørsmåla etterforskarane skulle stilt seg undervegs. Kvar gjømmer ein den vondaste av løyndommar?

Svaret hadde lege der rett framfor dei – eller kanskje snarare under dei – heile tida.

Godset.

Helikopteret sirklar seg inn mot plenen, går ned for landing, treffer bakken forsiktig, der!, endeleg på trygg grunn. Propellblada blir ståande og flappe mens Jerstad skuttar seg ned, plantar beina i bakken og småspring bortover. Trykket får dei gråsprengte krøllene hans til å legge seg paddeflatt mot hovudet.

Lensmannen i Smalvik, Morten Aas, kjem han i møte, trekker Jerstad liksom ut og bort frå helikopteret. Leppene hans rører på seg. «Velkomen,» seier han truleg, lensmannen. Jerstad gidd ikkje svare. Det er ikkje vits i å seie ein skit enno, ikkje før dei er ute av denne larmen.

– Folka dine er på plass allereie, seier Aas så, – nede i kjellaren.

Richard Juve og Sanna Berntsen, tenker Jerstad. Bra. Erfarne åstadetterforskarar, begge to. Dei vil ikkje kludre det til.

– Kven meldte frå om funnet? spør Jerstad.

– Anonym oppringing, seier Aas. – Frå ein telefonboks i sentrum.

– Frå den einaste telefonboksen nede ved hamna, meiner du?

– Jøss! Korleis visste du det?

– Det er lov å førebu seg, svarar Jerstad tørt.

– Jo da.

– Er det sendt teknikarar dit? spør Jerstad vidare. – Vedkomande kan ha sett frå seg fingeravtrykk på telefonhandtaket.

– Vi har tenkt på det, seier Aas, nesten foruretta.

– Godt. Var det mann eller kvinne, forresten?

– Hæ?

– Som ringte og meldte frå om beinrestane i godset?

– Så vidt eg veit, snakka vedkomande med fordreidd stemme, svarar Aas. – Du veit, ein sokk eller noko framfor røret. Slik dei gjer på film.

Ja, akkurat, tenker Jerstad. Du har sett vel mykje på film, tenker eg, og løyst for få verkelege kriminalsaker.

– Men du kan spørje betjent Geir Ulleland om det, legg Aas nervøst til. – Det var han som tok imot telefonen.

Jerstad sukkar oppgitt. Men det finst sjølvsagt gode grunnar til at menneske vil vere anonyme. Ikkje minst at den eller dei er delaktige i brotsverket, sjølvsagt. Det er noko merkeleg ved heile funnet, tenker han, og ikkje minst ved måten det kom opp i dagen på. Men han klarer ikkje å setje fingeren på akkurat kva. Det viktige no, tenker han, er nok ein gong å stille seg dei rette spørsmåla.

Punkt ein: Kven hadde laga gravene?

Det måtte vere nokon med tilgang til godset, tenker Jerstad.

Punkt to: Kven hadde ringt politiet?

Ein varslar? Jo, det kunne vore ein utru tenar eller noko. Kanskje til og med ein som hadde hjelpt til undervegs, og som hadde blitt skyvd ut i kulden av Lydia Brown, ein som hadde eit hemnmotiv. Eller ein medhjelpar som hadde fått kalde føter.

– Eg vil ha ei liste over Lydia Browns bekjente, seier Jerstad til Morten Aas på veg opp trappa mot inngangspartiet.

– Ei slik liste blir kort.

– Ja vel?

– I det siste har ho halde seg mest for seg sjølv, svarar Aas. – Det går rett nok rykte om at ho har eit forhold til gartnaren, Tor Veheim. Men sant å seie tvilar eg på det. Veheim har vore mykje bortreist i det siste.

– Gartnaren, ja, seier Jerstad. – Kanskje det ikkje er butlaren som er mordaren denne gongen?

Morten Aas ser prøvande på han.

– Det er Veheim som held parken ved like, seier Aas unnvikande. – Ein kunstnar med fingrane. Han har jobba gratis dei siste åra, blir det sagt.

– Den siste idealist, mumlar Jerstad.

– Vel, du kan gjerne slå vitsar om Veheim, seier Aas. – Men han nyt respekt her i dalen. Og ein ting er sikkert: Det er godt gjort å halde parken grøn i dette …

– … mørket? fullfører Jerstad.

– Nemleg. Men det er drivhus og strålelamper på baksida av godset.

Jerstad hentar fram ei lita skriveblokk frå frakkelomma.

– Ja vel. Kva med ektemannen til Lydia Brown?

– Ingemar Hansen? spør Aas vantru. – Dødde for fem–seks år sidan.

– Det veit eg. Korleis vil du beskrive han?

– Nei, kva skal eg seie, drar Aas på det. – Ikkje mors beste barn i alle fall. Han var berykta på så mange måtar.

– Kvifor?

– Ingemar Hansen var ein bajas. Han var vel berre 45 år gammal da hjartet hans brått stansa. Ikkje så rart, kanskje, slik han levde.

– Slik han levde?

– Ja, han festa og tura, og var innblanda i mykje bråk oppgjennom tida. Han lét seg ikkje kneble, sjølv ikkje av ei sterk kvinne som Lydia Brown.

– Mhm. Og dei hadde berre denne eine sonen?

– Ja. Julian Brown. Han som forsvann.

Morten Aas lukkar auga, som om han ikkje klarer å uttale namnet til guten utan å få frysningar på ryggen.

– Kan du vise meg funnstaden? spør Jerstad.

– Sjølvsagt. Bli med meg.

Dei to mennene stig inn i godset. Like etter er dei inne i den store hallen, der trappa til andre etasjen svingar seg oppover i ein elegant, stor boge.

Stemninga i veggane slår imot Jerstad: gammal, fordunsta velstand.

Ein gong har dette vore eit palass. No er det berre eit bilete på forvitra storheit. Eit slott frå fortida. Det er sprekkar i marmorgolvet, og kvite laken ligg over møbla; ein sjuarma lysestake samlar støv på eit massivt bord like ved trappa, spindelvev svevar i klasar frå ei lysekrone.

Og midt på veggen heng eit overdimensjonert, ja, nesten grotesk stort brudebilete. Det dominerer heile rommet.

Det er vi som styrer her.

To unge menneske. Uskyldige blikk. I alle fall kvinnas. Ho ser så lita og forkomen ut, tenker Jerstad, men er også slåande vakker. Det er noko vevert og eventyraktig over heile jenta.

Lydia Brown.

Kan verkeleg dette mennesket stå bak all vondskapen?

Guten, som må vere den avdøde ektemannen Ingemar Hansen, gir eit ganske anna inntrykk. Han er ikkje høge karen. Men det er ein styrke, noko fandenivoldsk i blikket hans. Han møter kameraet utan redsle, berre slik unge, fryktlause menneske gjer, smiler sjølvsikkert og ser ikkje ut til å bry seg om at han manglar ei tann i overmunnen. Jerstad ser det for seg: Hansen på fest nede ved hamna, eit ungt, kortklipt brusehovud, oppbretta skjorteermer, festens midtpunkt, den som slår vitsar, den som har det vesle, vonde glimtet i auget – og gjer inntrykk på ungjentene.

Han peila seg inn mot den aller flottaste. Og fekk henne.

Ingemar Hansen vann prinsessa, og om ikkje halve kongeriket, så i alle fall eit imperium på hell.

Lensmannen kremtar ved sida av han, trippar vidare til ei anonym dør til venstre for trappa. Ein av dei lokale betjentane står og held vakt framfor døra, og opnar henne for dei. Jerstad skimtar mørke trinn ned ei kjellartrapp, og snart hører han klakkinga frå sine eigne sko i veggane. Eit kaldt gufs stig imot dei, kjellarkulden, han kryp sterkare inn i dei for kvart steg.

Vel nede stansar dei eit lite augeblikk. Jerstad speidar innover ein trong, dunkelt opplyst gang. Jordgolvet minner han om potetkjellaren til besteforeldra, og ikkje minst ubehaget rommet vekte i han, redsla for mørket der nede … huff! Jerstad forsøker å riste av seg den ekle kjensla, samlar seg atter om notida. Lukta er ganske annleis her, merkar han seg, skarpare liksom, det stinkar gammal mugg og noko … grufullt.

Det luktar dødt, innestengt.

Jerstad grin på nasen.

– Følg meg, seier Morten Aas.

Den trinne lensmannen fører an bortover gangen. Jerstad følgjer etter, må huke seg ned for ikkje å dunke hovudet i taket. Dei går i ei stille. Klakka frå steintrappa er borte, skoa gir berre frå seg små, dumpe støytar mot jordgolvet. Dei vandrar lenge i denne lydlause lomma. Men endeleg anar Jerstad slutten på gangen. Han skimtar ei tredør på vid gap heilt i enden, og bak henne eit sterkt lys. Det trer stadig klarare fram for han: eit kjellarrom opplyst av ei strålelampe.

No ser han leidningar kveile seg bortetter golvet òg. Dei nærmar seg, og Jerstad herdar seg, han må vere førebudd på synet som ventar der inne, sjølv om ein aldri verkeleg kan gjere det i praksis.

Han entrar rommet, fører eine handa framfor ansiktet, strålelampa skjer han i auga. Samtidig går eit lysflash gjennom rommet. Jerstad lukkar auga. Opnar dei deretter forsiktig. Sakte venner dei seg til det sterke lyset. Rommet tar form.

Forbausande stort her. Høgt under taket. Stein stabla oppå stein og mura saman. Berre golvet er av jord. Og mønsteret i veggane trer stadig tydelegare fram dess lenger inn han kjem.

Det isar nedover ryggen hans. Han ser dei klart no, lenkene som er festa til veggen. Dette er rett og slett eit fangehòl, slår det han. Herregud, kva har gått føre seg her i dette rommet?

Han rekk ikkje fullføre tankerekka. I neste augeblikk får han auge på dei to åstadetterforskarane.

– Velkomen, sjef! helsar Sanna Berntsen.

Ho står nede i eit hòl i bakken på andre sida av rommet, iført kvit overalldress og grøn gummihette og -hanskar. Like ved sida av tar Richard Juve bilete av funnstaden.

Blitzen flashar igjen.

– Hyggeleg her, kommenterer Jerstad tørt og skodar rundt i rommet.

– Ikkje staden du tar med kjærasten på piknik, nei, svarar Sanna Berntsen.

– Vel, i så fall kunne du velje og vrake i vin, seier Jerstad og peiker mot stativa med vinflasker på motsett side av rommet.

– Underleg kombinasjon, seier Berntsen. – Fangehòl og vinlager.

– Noko seier meg at Lydia Brown ikkje er eit A4-menneske, held Jerstad fram og kikkar ned mot Berntsen. – Kva har vi her, da?

– Det ser ut til å vere ei massegrav, svarar Sanna Berntsen dystert. – Beinrestane etter minst fire individ.

– Ungdommane?

– For tidleg å seie. Men det er truleg bein og knoklar etter fire individ. Slik sett passar det bra. Men eg har berre så vidt begynt granskinga.

– Anar du kor lenge dei har lege her?

– Beinrestane?

– Ja.

– Det er det som er litt merkeleg …, begynner Berntsen. – … det ser ut som om dei er gravne ned nyleg. Sjølve grava er truleg knapt eit døgn gammal. Det er nesten litt slurvete gjort, må eg seie, som om nokon hadde det travelt med å få dei i jorda. Og reiskapen som er bruka …

Sanna Berntsen nikkar mot ein forsegla plastpose på golvet.

– Ein vinopptrekkar!? brest det ut av Jerstad.

– Kuriøst, ikkje sant?

– Jøsses. Men tilbake til tidsperspektivet. Kor gamle er skjeletta?

– Beinrestane er sjølvsagt eldre enn gravene, seier Berntsen.

– Kor lang tid tar det eigentleg før … kremt, ja, eit menneske blir til bein og knoklar?

– Kjem an på fleire ting, svarar Berntsen. – Om liket ligg ute i friluft, er det snakk om veker, månader.

– Og det er eitt år sidan dei forsvann, mumlar Jerstad for seg sjølv.

– Men er liket grave djupt ned i jorda, held Berntsen ivrig fram, dette er opplagt midt i hennar fagkrins, – vil det ta år. På kyrkjegardar går det sju–ti år før eit lik blir til skjelett. Men: Er menneskekroppen graven ned, tja, la oss seie berre 30 centimeter under jorda, vil forrotnings-prosessen gå mykje raskare. Eit halvt år, kanskje.

– Nice … men kvifor det, eigentleg?

– Liket blir i det siste tilfellet meir tilgjengeleg for insekt og …

– Å, herregud! Spar meg!

– Du spurde, sjef.

Jerstad blir ståande og irritere seg over denne typiske skavanken hos åstadetterforskarar. Dei skal liksom vise for heile verda kor uanfekta dei er i forhold til det makabre.

Han fell ut der eit sekund, merkar at han står og stirar tomt framfor seg, rett inn i kjellarveggen.

– Men denne forelesinga di utelukkar ikkje …, innleier Jerstad, – … at desse beina kan vere dei fire sakna ungdommane?

– Nei, for all del. Men dei endelege svara må du vente på. Eg må sende skjeletta til laben i byen. Men om eg får lov, sjef …

– Kom igjen!

– Det interessante er jo kvar lika har vore før!

– Før dei blei gravne ned her, meiner du? spør Jerstad interessert og hukar seg ned på kne.

– Nettopp. Dei må ha vore ein annan stad.

– Du seier noko. Så det vi altså må finne ut av, er: Punkt ein: Kvar var beinrestane skjulte før dei hamna her? Og punkt to: Kven var det som flytta dei hit?

– Du glømmer eit siste viktig spørsmål: Kvifor blei knoklane flytta? Kvifor grave dei ned akkurat her, akkurat no?

– Kanskje Lydia Brown fekk panikk, føreslår Jerstad. – Kanskje lika låg på ein meir tilgjengeleg stad tidlegare?

– Merkeleg da at skjeletta nettopp blir funne når dei blir flytta til ein … såkalla «tryggare» stad.

– Merkeleg er vel ordet i alle tilfelle, svarar Jerstad.

– Du har ikkje tenkt på alternativet, da, Magne?

– Kva?

– At nokon har planta beinrestane her med vitende og vilje …

– … og tipsa politiet etterpå? fullfører Jerstad.

– Akkurat.

– Antydar du at Lydia Brown ikkje er gjerningskvinna likevel?

– Tja. Kanskje nokon er oppsett på at det skal sjå slik ut?

Jerstad reiser seg, blir ståande og skode tomt ut framfor seg igjen.

– Forunderleg heile opplegget, seier han. – Og så denne mystiske telefonoppringinga på toppen. Kanskje nokon verkeleg ville setje henne i klisteret?

– Det er i alle fall éin muleg teori.

– Hm. Men kva med spor? Fingeravtrykk? spør Jerstad vidare.

– Plenty på dørhandtaket, svarar Berntsen. – Men det i seg sjølv beviser ingenting. Det er vel inga bombe om Lydia Brown har vore i sin eigen vinkjellar.

– Noko anna verdt å merke seg? spør Jerstad.

– Nja … eg fann ein slags amulett på bakken like ved funnstaden, seier Berntsen. – Den finst det også fingeravtrykk på, truleg frå ein annan person.

Berntsen løftar opp ein liten medaljong, ein merkeleg figur i edelt metall ligg vridd på skrå i gummihansken hennar. Jerstad studerer gjenstanden. Eit smykke eller noko. Snora smykkesteinen er festa i, er roken, noterer han seg. Jerstad grip amuletten, mønstrar han enda grundigare. Hovudet minner om dei mystiske figurane på Påskeøya, slår det han.

Utan å tenke vidare på det legg Jerstad amuletten i lomma på frakken.

Richard Juves fotoapparat flashar opp rommet igjen.

Og der …

I eit lite glimt.

Det er noko der, tenker Jerstad. Ein usymmetri i veggen. Noko som skurrar.

– Kan eg rette strålelampa mot veggen? spør han.

– Veggen? utbryt Sanna Berntsen vantru. – Eg treng arbeidslys her nede.

– Berre eit lite augeblikk?

– Jo, jøss …

– Kan du gjere det? spør han Morten Aas, som står nærmast lampa.

Aas vrikkar den store kroppen sin bort til lyskastaren, skrur lyskjegla sakte, rykkvis frå bakken mot veggen bak funnstaden.

– Stans! ropar Jerstad.

Strålen lyser opp eit punkt på murveggen, like ved den eine fangelenka. Jerstad skrittar vidare rundt gropa, der Sanna Berntsen står og liknar eit stort spørsmålsteikn, han balanserer langs veggen, nærmar seg punktet der veggen er lyst opp.

Han stansar, mønstrar fangelenka og steinformasjonen i veggen.

Noko er feil, tenker han. Symmetrien. Noko skeivt her. Han begynner å banke på steinane.

– Har det klikka for deg, sjef? spør Richard Juve bak han.

– Det ville vel gjort deg oppstemt, svarar Jerstad.

Han held fram med å banke på steinane.

Sakte, tålmodig.

Like ved fangelenka hører han lyden endre seg.

Eit tomrom bak!

Jerstad trekker i fangelenka. Noko rører på seg. Ei heil murblokk med steinar losnar.

No er dei andre i rommet òg med eitt blitt interesserte. Dei kjem nærmare. Jerstad drar og drar i lenka. Men ho sit liksom fast. Jerstad trekker i henne av all makt, og så er det som om noko brest der bak.

Murblokka rikkar seg sakte, men sikkert ut av veggen.

Blokka er festa med hengsler på andre sida. Det er rett og slett ei dør som openberrar seg framfor han! Støv og jord kvervlar ut i lufta idet ho glir opp.

Jerstad går bort til veggen, skottar inn i hòlet bak døra, snur seg så mot dei andre.

Alle kliv opp og stirar inn i hòlet etter tur. Og alle ser det same:

Inngangen til ein tunnel.

– Jøss. Ein hemmeleg veg ut, utbryt Richard Juve og lar blitzen flashe innover ein låg, trong gang i fjellet.

– Eg trur du tar feil, seier Jerstad. – Eg trur det er ein hemmeleg tunnel inn.