Frode Grytten

Rom ved havet, rom i byen

Noveller

Oslo 2012

© Det Norske Samlaget 2007

www.samlaget.no

Tilrettelagt for eBok av

BookPartnerMedia, København 2013

ISBN 978-82-521-8441-9

4. utgåva

Om denne boka

Denne novellesamlinga er som ein ekskursjon inn i kjærleiken. Frode Grytten har spora opp ti rom ulike stader på kloden – rom der folk finn kvarandre eller går under, der dei øydelegg kvarandre eller elskar med stille kraft. Når Grytten går inn i desse romma, er det for å finne ut meir om kva som gjer oss til menneske. Det handlar om å gå, om å bli og om å stanse rett framfor katastrofen. På vakkert vis skildrar Grytten det vi allereie hadde ein mistanke om: Hjartet er ein einsam jeger.

Frode Grytten

Rom ved havet, rom i byen

Noveller

Oslo 2012

Innhald

Rom ved havet

Ei kvinne i sola

Ekskursjon inn i filosofien

Motell i vest

Nærme seg ein by

Hotell ved ei jernbanelinje

Sollys i ein kafeteria

Hus i skumringa

Rom i New York

Nattvindauge

Rom ved havet

24 | Han vakna av at munnen hennar rørte seg over han i varme støyt. Han tenkte at det var ein spesiell måte å seie god morgon på. Han skulle til å reise seg opp i senga, men ho pressa han ned igjen. Morgonsola fylte delar av rommet. Gjennom den opne døra kunne han høre skrik frå sjøfugl og bølgjer som braut stille. Han hugsa knapt kvar dei var, før han forsvann inn i eit kvitt ingenting.

23 | Slik tar ein perfekt dag til, sa kona hans etterpå. Ho strauk kjønnet mellom fingrane mens ereksjonen forsvann. Han kjente sine eigne hjarteslag under huda. Frekvensen gikk langsamt ned, som etter ein idrettsprestasjon.

Han er alltid så alvorlig, sa ho.

Synest du? spurte han.

Ja, men eg fikk han til å smile.

Ho sette seg over magen hans for å fotografere. Han protesterte og plasserte ei hand framfor linsa. Ho sette kameraet tilbake på nattbordet og la seg ned på brystet hans.

Kva vil du gjøre i dag? spurte ho.

Ho såg opp på han med eit blikk det var lenge sidan han hadde sett.

Det må du vite, svarte han.

Må eg? spurte ho.

Ja, dette var din idé, var det ikkje?

Han strauk henne over hoftene. Det hadde ikkje vore meininga å verke irritert. Han hadde blitt rørt då ho ringte på jobben for eit par dagar sidan. Ho hadde bestilt rom her ute. Ho hadde ordna fri for dei begge. Ungane skulle vere hos foreldra hennar.

Har du drømt noko? spurte ho.

Ikkje noko som eg kan hugse. Du, då?

Ja, eg drømte at eg var med på ei filminnspeling. Eg veit ikkje heilt kva slags film det var, men eg hugsar at den einaste replikken min var: «Å, så vakkert!»

Fikk du det til?

Nei, alle opptaka gikk skeis. Til slutt drog regissøren meg til side og sa at han hadde ei anna rolle til meg. Han sa det var ei mykje større rolle, men eg skjønte at han bløffa.

22 | Dei hadde kjørt heimanfrå i skumringa. På ferja hadde dei stått saman på dekket og sett lysa frå fyret inne på øya. Fire korte og eitt langt lyssveip blei slyngte ut. Før dei hadde gått til sengs, hadde dei drukke vin på verandaen. Natta var varm med dette spesielle mørket som bare finst dei siste dagane i august. Kona hans ville sitje oppe, men han var for trøtt. Han hadde hørt banking frå motorar idet han sovna, den stødige lyden av fiskebåtane som drog ut for å lyse etter brisling.

21 | Skal eg dusje først? spurte ho og steig ut av senga utan å vente på svar. Han blei liggande og studere ei fluge som hadde hamna på rygg på nattbordet. I glaset med vatn hadde det blitt danna luftbobler langs sidene. Han løfta kameraet og fanga rommet i søkaren. Sollyset etterlét seg små flekkar på veggar og golv. Smale striper vida seg ut då dei trefte golvet og kravla mot senga der han låg. Han røykte og såg at snart ville den nye dagen ha henta han inn.

20 | Etter frukosten foreslo ho at dei skulle kjøre ein tur. Ho hadde lyst til å sjå heile øya i dagslys. Dessutan var bilkjøring alltid ein del av ein perfekt dag. Han sa at det var greitt for han.

Har du sett mobilen min? ropte han etter at han hadde pussa tennene.

Kona sat allereie i bilen med sidevindauget nede. Ho hadde sjal rundt hovudet og solbriller i gammal stil. Ho kikka over kanten på brillene og rista på hovudet.

Han gikk ned stien og sette seg inn.

Er du sikker på at du ikkje har sett mobilen? spurte han.

Eg har konfiskert han, sa ho og starta opp. Dette skal vere ein perfekt dag. Ingen mobilar. Ikkje noko Internett. Ikkje noko jobbpreik. Bare du og eg.

Du har verkelig tenkt ut alt dette, har du ikkje?

Ho svarte ikkje og kjørte langs vegen, som var tom for bilar. Øya gav eit anna inntrykk i dagslys, men framleis var landskapet prega av tålmod. Han tenkte at fargane såg ut som om dei var festa på eit lerret.

Kunne du ha budd her? spurte kona hans mens dei kjørte.

Eg trur det, svarte han.

Du kunne ha budd kvar som helst, kunne du ikkje? Kva meiner du med det?

Ikkje noko spesielt, eg hugsar bare at du sa det ein gong.

Ho blei stille. På vegen ut mot fyret tente han seg ein røyk og prøvde å glede seg over at alt var tenkt ut. Han var kopla fri frå verda, han kunne bare drive med, vere ein passasjer som blei tatt med gjennom ein perfekt dag.

19 | Det var ho som hadde kjørt i går kveld òg. Ho likte betre å kjøre enn han. Dei hadde snigla seg gjennom ettermiddagstrafikken mens han lurte på kva som var den eigentlige meininga med turen. Når kom rekninga? Han hadde ikkje funne noko fornuftig svar, og bestemt seg for å la det ligge. Ho hadde verka så oppglødd då ho avslørte planen for han.

Kva tenker du på, kjære? hadde ho spurt då dei endelig var ute av den tette bytrafikken.

Ingenting, hadde han svart. Du, då?

Alt.

18 | Ute ved fyret slo det han at det var mørket som gav tårnet meining. I dagslys var fyret ein død ting. Dei gikk tur langs stranda. Himmelen blei reflektert i den matte havoverflata. To tankfartøy var på veg sørover. Avstanden gjorde at det verka som om dei ikkje rørte seg i det heile.

Har du med kameraet? spurte han.

Ho gav det til han.

Kjøpte du film med bare 24 bilde?

Ja, det var alt dei hadde.

Ein mann og ein hund dukka opp på stranda. Mannen kasta ein gammal sko ut i brenningane, hunden heiv seg ut i vatnet i eit fortvila forsøk på få tak i skoen.

Hugsar du då du røykte sigar saman med bestefar? spurte ho.

Ja, svarte han.

Dei hadde vore her første gong han trefte alle i familien hennar. Han hadde røykt sigarar saman med bestefaren nede på stranda, eit ritual for å vise at han var tatt opp i familien. Om natta hadde ho dansa for han på vegen i lyset frå frontlyktene.

17 | Ho henta ei korg med lunsjmat i bagasjerommet og dekte til på eit teppe i sanddynene. Dei åt sild og brød, dei drakk juice og øl. Etter maten la dei seg ned på teppet og røykte. Han stira opp mot himmelen, som no var skyfri. Han lukka auga og kjente korleis sola varma.

Kva må til for å lage ein perfekt dag? spurte ho.

Eg veit ikkje, sa han.

Jo, kom igjen, sa ho.

Å sove og elske, i alle fall, sa han.

Det er rett, sa ho.

Å kjøre bil.

Å kjøre bil?

Du sa det sjølv. Å kjøre bil hører alltid med.

Ho lo. Han venta.

Å svømme, sa han.

Å svømme? spurte ho. Det var originalt. Kva meir?

Han smilte til henne.

Nei, då har vi det. Ein perfekt dag.

16 | På vegen tilbake fotograferte han kona frå sida. Ho kjørte fort på dei smale, svingete vegane. Ho likte å kjøre fort. Vinden ruska i sjalet og håret. Han blei fylt med glede. Den rastløysa han hadde kjent tidligare på dagen, var i ferd med å bli erstatta av fred. Dei var ein stad utanfor verda, og ingenting hasta. Han hadde tatt til å nyte den rolige rytmen og lyden av bølgjene som var eit kontinuerlig lydspor. Han såg bort på henne og tenkte: Kvifor er det ikkje slik heile tida?

15 | Ho serverte han eitt år gamle aviser på senga. Han hadde lese i ti minutt før han oppdaga spøken. Ho lo. Avisene var frå 27. august året før.

14 | Du manglar ein ting, sa ho då dei låg i senga om ettermiddagen, framleis hadde lyset denne reine og klare kvaliteten, noko uskuldig som steig og fall saman med gardinene.

Kva då? spurte han.

Å drømme, sa ho. Du må drømme på ein perfekt dag.

Nei, det går ikkje, sa han. Kva skal du drømme om på ein perfekt dag?

Utan drømmar går du i knas, sa ho.

Dei låg stille ei stund.

Kanskje paradis er ein stad du bør unngå, sa han.

Korleis det?

Jo, du kan drømme om paradis, men du bør ikkje reise dit.

Kva meiner du med det?

Paradis kan fort vise seg å vere for godt til å vere sant.

Ho venta.

Eg forstår meg ikkje på deg, sa ho til slutt.

Det gjør ikkje eg heller, sa han.

Dei lo.

Ho rulla seg opp på han og strauk han over håret.

Kvifor gjør du alt dette? spurte han.

Skulle eg ikkje det, då?

Jo, men kvifor?

Fordi du fortener ein slik dag.

Gjør eg?

Ja, du fortener ein perfekt dag. Alle fortener ein perfekt dag innimellom. Det er så mange av dei andre dagane, er det ikkje?

13 | Ho pynta seg på badet og ropte inn: Er eg fin? Han svarte at ho var veldig fin. Er du klar for ein perfekt middag? spurte ho. Han svarte at han var veldig klar. Dei kjørte frå huset ned til hotellet, som låg på ein knaus over hamna. Dei steig ut og tok kvarandre i hendene. Han spurte om ho ikkje skulle låse bilen. Ho rista på hovudet og sa at dei var utanfor verda no. Det var ikkje ein biltjuv i mils omkrins. I resepsjonen helste kona på dei tilsette. Han lurte på om ho hadde vore her tidligare og tinga bord. I restauranten blei dei møtte med jubel og applaus. Han såg seg rundt og oppdaga bare kjente ansikt. Restauranten var full av vennane deira. Han helste på alle nesten utan å registrere kven dei var. Han hadde gått fem på. Alle lo og godta seg. Dei tok bilde av han og fortalte historier om korleis dei nesten hadde røpt planen for han. Han stira bort på kona. Ho også lo.

12 | Det finst bare eitt bilde av Vera på denne filmen. Ho sit i bakgrunnen ved vindauget. Ho har på seg ein svart kjole og ein kvit topp. Ho løftar glaset mot fotografen og smiler.

11 | Under middagen kjente han det som om kvar einaste rørsle avslørte han. Korleis han sat, korleis han lo, korleis han førte maten opp mot munnen. Alt avslørte han. Korleis han hadde helst på henne, korleis han hadde kyssa og klemt alle andre, mens han bare hadde tatt henne i handa og sagt hei. Til daglig hadde han funne ein måte å leve med det på, også i måten han gikk på, måten han snakka på. No sat Vera i same rom, og det gikk opp for han at ho sjølvsagt kom til å bli verande heile kvelden. Kvar dag elles ønskte han at ho var nær. Denne dagen var det som om ho hadde rykt inn i eit rom der ho ikkje hørte heime. For første gong kjente han irritasjon over at ho var der han var. Han forstod ikkje korleis ho kunne ha sagt ja til å bli med hit.

10 | Alkoholen gjorde han meir avslappa. Servitørar i svart og kvitt kom med mat og drikke. Folk skulle skåle og fortelje vitsar. Kona heldt ein liten tale der ho las opp frå ein songtekst som handla om ein perfekt dag.

Heile tida visste han kvar i lokalet Vera var. Han kunne følgje henne utan å sjå direkte på henne. Ein gong i løpet av middagen merka han seg at ho gikk mot hagen for å trekke frisk luft. Han innsåg at ho var ei kvinne som hadde endra hans retning, fart og mål. Ho hadde endra alt.

Stemmevolumet steig i lokalet. Han snappa opp brotstykke av samtalar, detaljar som ikkje gav meining fordi han bare hørte delar av det som blei sagt. Han såg seg rundt og forstod at heile livet hans var reflektert i desse ansikta.

Det er lenge sidan eg har sett deg i så godt humør, sa kona. Har du det bra?

Perfekt, svarte han.

9 | Første gong hadde Vera bare ringt og spurt om dei skulle kjøre ein tur. Ingen av dei trong å forklare noko som helst. Ho hadde plukka han opp ein halvtime seinare. Dei hadde kjørt til ein campingplass utanfor byen. Vinterens første snø kom kvervlande ned, og dei gikk langs stranda bort til stupebrettet. Då dei kom tilbake til bilen, hadde dei snakka mens snøen langsamt dekte karosseriet.

Vil du gjøre meg ei teneste? hadde ho spurt då det ikkje lenger gikk an å sjå ut.

Ja?

Vil du kysse meg?

8 | Middagen enda med sigarar ute på verandaen. Balkongdørene stod opne for å sleppe inn frisk luft. Kvelden var mild og romslig. Fyret pumpa signal ut over ei blank vassflate. Eit cruiseskip flaut med tente lys der ute. Ei ny kjensle av uro dreiv inn og tok til å hamre i han.

7 | Etter midnatt såg han Vera sitje åleine utanfor. Han gikk bort og sette seg hos henne. Han fann ein sigarett og tente. Han såg at ansiktet hennar var mindre prega av alkohol enn hos dei andre. Ho kunne ikkje drikke så mykje. Ho måtte vere på vakt.

Har du hatt ein perfekt dag? spurte Vera.

Han er ikkje over enno, svarte han.

Han måtte ikkje ta på henne. Det var alt han ville, men han kunne ikkje eingong sjå på henne. Eitt blikk og dei ville bli avslørte. Han tenkte at han ikkje trong å ta på eller sjå på henne. Han kunne kjenne at ho sat der, han visste korleis det var å røre huda hennar, han visste korleis ho såg ut når ho sov.

6 | Restauranten låg med avrunda vindauge ut mot hagen. Inne i restauranten dreiv folk i lyset, nokre dansa, nokre hadde glas i hendene. Rørslene var annleis no, alkoholen hadde sett ned tempoet. Han fikk auge på kona, ho stod omsverma i ein sirkel av fire menn.

Eg forstår deg, sa Vera og nikka mot kona hans.

Kva forstår du? spurte han.

Eg forstår korleis du tenker.

Du vil ha alt, vil du ikkje? Du forstår ikkje, sa han. Hadde eg treft deg først, hadde eg gifta meg med deg.

Men du trefte henne først, sa ho og reiste seg. Gjorde du ikkje?

5 | Han hugsa ein av gongane dei hadde vore saman fleire døgn. Dei hadde sete i eit vindauge på eit hotell i New York, på eitt av mange rom der dei hadde vore saman, og som dei etter ei stund måtte låse og legge bak seg. Han kunne framleis tala i hovudet, rom 409, rom 55, rom 1521, rom 209, rom 704. I New York var det rom 2126. Ho hadde sete med føtene oppunder seg i vindauget, byen hadde blinka og sust under henne, lysa frå New York var eit skimmer som heldt natta i sjakk. Han hadde gått bort til henne, sett seg i vindauget saman med henne og tenkt: Akkurat no har eg alt som livet kan by på.

4 | Han tok sjansen på å danse siste dansen med henne. Ho kviskra inn i øyret. Det ho sakna mest, var alle dei vanlige tinga. Å sjå han pusse tennene. Å lage ein kopp kaffi til han. Å kle av seg framfor han utan at dei nødvendigvis skulle elske.

Eg vil leve med deg, kviskra han.

Han visste ikkje kvifor han sa det. Han visste ikkje eingong om han meinte det.

Og eg vil leve med deg, sa ho. Men når? Om fjorten dagar? Om eitt år? Om ti år?

Eg veit ikkje.

Jo, du veit det, du veit det godt.

Eg veit ikkje.

Har du fortalt det til henne?

Han rista på hovudet. Han hadde sagt setningane inni seg, om og om igjen. Han hadde vridd og vrengt på orda, men han hadde ikkje sagt noko. Han hadde inga forklaring på dette. Visse ting kan du ikkje forklare. Visse setningar kan du ikkje fullføre.

Og du kjem ikkje til å fortelje det heller?

Eg veit ikkje.

Men eg veit. Du kjem ikkje til å gjøre det. Du er for feig.

Ho sleppte han og stod i ro midt på dansegolvet. Han strekte seg ut etter henne.

Ikkje ver så melodramatisk, sa han. Det er ikkje din stil.

Kva veit du om min stil?

Vi må ta dette når begge er roligare.

Eg kunne ikkje ha vore roligare. Og i det minste er eg smart nok til ikkje å øydelegge eit ekteskap.

Han svarte ikkje. Han kjente melankolien krype tilbake som ein hund.

Og no kan du bruke resten av natta på kona di, sa ho og gikk.

3 | Då dei sat i taxien, kom nokon springande med kameraet. Dei hadde glømt det igjen inne i restauranten. Nokon fotograferte inn gjennom det opne sidevindauget. På veg opp til sommarhuset sovna kona på brystet hans. Sjåføren hadde radioen på. Det var eit innringingsprogram der folk kunne ringe inn og sende helsingar til sine kjære. Ein mann fortalte at han var 49 år og skilt. Eg er i ferd med å bryte saman, sa mannen.

2 | Ho var full, men insisterte på at dei skulle elske. Ho drog han mot seg, fniste og rulla rundt i senga. Han tenkte at han kom til å miste henne, han kom til å miste henne, og aldri hadde han elska henne så høgt.

Kroppane deira fann automatisk gamle stillingar, men denne gongen med ei rastløyse og ei lyst som hadde mangla dei siste åra. Han kyssa delar av kroppen hennar som aldri hadde slått han som viktige: skuldrer, armledd, tær, nakke. Han ville vinne tilbake også desse delane av henne. Han rørte ved heile henne, tok tilbake kvar del han hadde mista.

Ho kviskra: Har du hatt ein perfekt dag?

Han tenkte: No kan du gå frå meg.

1 | Lyset var spinkelt då han vakna, som om dagen enno ikkje var ferdig framkalla. Han kjente at han fraus. Dyna hadde blitt sparka ned på golvet. Rommet lukta av hav og sex. Kona pusta ved sida av han, jamt og fredelig som bølgjene utanfor. Han blei liggande vaken utan å få sove. Frå nattbordet plukka han opp ein røykpakke, stakk ein sigarett i munnen utan å tenne. Han låg og stira på skuggane som langsamt endra form etter kvart som den nye dagen trengte inn i rommet.