Maria Parr

Tonje Glimmerdal

Illustrert av Åshild Irgens

Samlaget
Oslo

© 2009 Det Norske Samlaget

www.samlaget.no

Omslag: Åshild Irgens

Tilrettelagt for eBok av

eBokNorden 2013

ISBN 978-82-521-8584-3

4. utgåva

«Blåmann» er skriven av

Aasmund Olavsson Vinje,

og seinare tonesett av Anne Haavie.

Brevet

KAPITTEL 1

Der Tonje nesten tek ein salto på ski

KAPITTEL 2

Der Gunnvald og Tonje snakkar om før i tida

KAPITTEL 3

Der rattkjelke-testløp nr. 1 går av stabelen og Tonje vert truga med politiet

KAPITTEL 4

Der Tonje ikkje bryr seg om det Klaus Hagen seier og det dalar post ned frå himmelen

KAPITTEL 5

Der Tonje, pappa og Måse-Geir et kvelds

KAPITTEL 6

Der Tonje legg ut på snusekspedisjon og hamnar i ein ekte slåsskamp

KAPITTEL 7

Der Gunnvald fortel om kjærleiken og Tonje fortel om den pitteminste bukken Bruse

KAPITTEL 8

Der Tonje får tre nye venner

KAPITTEL 9

Der rattkjelke-testløp nr. 2 går av stabelen og Gunnvald lagar hjortegryte

KAPITTEL 10

Der Klaus Hagen går over streken og den kjende historia «Hugsar du då Tonje Glimmerdal køyrde om bord i hurtigbåten med rattkjelke?» vert til

Heidi

KAPITTEL 11

Der Gunnvald og Tonje flyttar Gladiator opp i sommarfjøsen og det skjer ei kaffikjelulukke

KAPITTEL 12

Der Gunnvald har himmelens stor sjukehusskrekk

KAPITTEL 13

Der Tonje les i den grøne boka og Gunnvald gir henne eit hemmeleg oppdrag

KAPITTEL 14

Der det dukkar opp ei mystisk dame og ein frykteleg hund i Glimmerdalen

KAPITTEL 15

Der Tonje både opplever noko nifst og vert svært forundra

KAPITTEL 16

Der pappa avslører noko aldeles sjokkerande

KAPITTEL 17

Der Heidi fortel om den forferdelege planen sin

KAPITTEL 18

Der livet er elendig og Tonje treffer gamle kjende

KAPITTEL 19

Der Tonje spionerer på nokon som forsvinn

KAPITTEL 20

Der Heidi startar ein måsemassakre og Tonje klekker ut ein plan

KAPITTEL 21

Der det ikkje går an å seie høgt kva som skjer

KAPITTEL 22

Der gamle Nils er full og seier noko sant

KAPITTEL 23

Der Heidi og Tonje utkjempar ein stillingskrig som ikkje eingong Klaus Hagen greier å forstyrre

KAPITTEL 24

Der Tonje får høyre slutten på boka og Heidi fortel mange ting

KAPITTEL 25

Der Tonje møter att ein gammal mann

Musikken

KAPITTEL 26

Der Heidi viser Tonje noko heilt fantastisk

KAPITTEL 27

Der Måse-Geir får eit måseslott og Gunnvald kjem heim

KAPITTEL 28

Der tante Eir tek ein salto på ski og Tonje nesten tek ein salto på ski og Ole ikkje er i nærleiken av å ta ein salto på ski

KAPITTEL 29

Der Tonje vert ti år og får ei stor kasse og ein god idé

KAPITTEL 30

Der Gunnvald tek sitt livs viktigaste telefon

KAPITTEL 31

Der alle unnateke Ole går i kyrkja

KAPITTEL 32

Der to feler spelar saman

Brevet

Om du går av båten nede ved kaia, då kjenner du vinden frå dalen med ein gong. Til og med no når det er kald vinter, kjenner du den. Berre lat att auga. Furu luktar det. Og gran. Det er berre å begynne å gå.

Du skal følgje den vegen som går rett fram, forbi den nedlagde kiosken, butikken og frisørsalongen til Theo, og vidare framover langsmed elva.

I starten er det nokså flatt, og nokre hus. Eit av dei siste husa står det ei gravemaskin utanfor. Der bur Peter og mor hans.

Så vert det meir og meir snø og skog, og mindre og mindre hus. Vegen vert halvparten så brei og dobbelt
så bratt. Det kan godt hende du begynner å kjenne deg litt skeptisk, då, dersom du ikkje har vore der før, og kanskje du lurer på om du har gått feil. Men det har du ikkje. For akkurat når du har tenkt det, då ser du eit skilt. «Glimmerdalen» står det. Og så veit du at du har gått rett likevel.

Det fyrste du kjem til etter skiltet, er ein campingplass.

Og høyr no godt etter: Du må for alt i verda ikkje finne på å gå inn på den campingplassen. Viss du gjer det likevel, så kom ikkje her og sei at du ikkje vart åtvara. Klaus Hagen, styraren på Hagen Helsecamping, er så sur at ein burde tømme han ut i vasken. Han har ikkje humor, og han liker ikkje barn, særleg dersom dei lagar høge lydar. Og dersom dei har knust ruta i ei av campinghyttene hans med sprettert ein gong, sjølv om det ikkje var med vilje, då synest han dei er verre enn alt anna (det barnet som har knust ei av rutene med sprettert, er ikkje særleg begeistra for Klaus Hagen heller, når sant skal seiast. Det hender ho ligg vaken om kvelden og vurderer å knuse ei til). Så gå forbi Hagen Helsecamping, er du lur.

Og etter Hagen Helsecamping kjem du inn i ein skog der snøen bøyer greinene nesten heilt ned til hovudet ditt. Enkelte kallar det ein eventyrskog. Utanfor ligg Sally sitt grøne hus, men det er ikkje så mykje eventyraktig med det. Du ser den lilla-aktige permanenten til Sally stikke

opp bak ei potteplante i stoveglaset. Sally ser deg også. Ver du sikker. Sally ser alt. Om du så smaug deg forbi det grøne huset som ei lita mus i vinter-kamuflasjedress utan

å lage ein einaste lyd: Sally hadde sett deg uansett. Ho søv ikkje middag heller.

Men når du har kome deg vel forbi huset til Sally, då kjem du endeleg til brua over Glimmerdalselva. Dersom du går over brua og elva og opp bakken til høgre, kjem du til Gunnvald sin gard. Dersom du ikkje gjer det, men går opp bakken til venstre, då kjem du til Tonje og dei sin gard. Fleire gardar er det ikkje her oppe under fjella.

Og no er du altså i Glimmerdalen. Velkomen skal du vere.

KAPITTEL 1

Der Tonje nesten tek ein salto på ski

Det er veldig stille heilt framme i Glimmerdalen kalde ettermiddagar i februar. Elva brusar ikkje, for ho er under isen. Fuglane kvitrar ikkje, for dei har drege til Syden. Ein høyrer ikkje sauene eingong, for dei står inne i fjøsane. Alt er berre kvit snø, mørke graner og store, tause fjell.

Men midt i denne stille vinteren er det ein svart prikk som snart skal lage lyd. Den svarte prikken står oppe ved foten av Vardetind, i enden av eit langt og ganske skeivt skispor. Prikken er Tonje Glimmerdal. Ho har ein far som er bonde i Glimmerdalen og ei mor som er havforskar ute ved havet. Og ho har raude løvekrøller. Til påske vert ho ti år. Det har ho tenkt å feire så det dundrar i fjella.

Klaus Hagen nede på campingplassen, han som ikkje liker barn, han burde i grunnen vere nokså nøgd med livet. Det finst nemleg berre eit einaste barn i heile Glimmerdalen. Og eitt barn, det burde sjølv Klaus Hagen tole. Men det gjer han ikkje. Tonje Glimmerdal er akkurat eit slikt barn Klaus Hagen toler minst av alt. Det er noko med henne som gjer at alle feriegjestene hans skjønar med ein gong dei treffer henne at det eigentleg er Tonje sin dal dei er på besøk i, om dei bur på Hagen Helsecamping aldri så mykje. Heldigvis er Glimmerdalens vesle keisarinne meir enn normalt glad i besøk.

– Det burde stå «Velkomen» i panna på deg, Tonje, sa tante Idun ein gong.

Om vinteren lagar skispora og fotspora til Tonje krusedullar og strekar over heile Glimmerdalen.

– Eg slepper henne ut om morgonen og håper ho kjem att til kvelden, seier pappa Sigurd når folk som kjem på besøk, spør kvar han har gjort av dotter si, for det spør folk i Glimmerdalen alltid om.

– Glimmerdalens vesle dunder, kallar dei henne.

Og no flyttar Tonje litt på seg, slik at skituppane peikar mot Veslehammaren. Dei har fått fri frå skulen tidleg denne siste fredagen før vinterferien. Det er framleis midt på dagen.

– Vinterferie, det er ein god ting, seier Tonje til seg sjølv. – Vinterferie og nedoverbakkar.

Det er bratt ned til Veslehammaren. Så bratt at Tonje retteleg må stramme seg opp der ho står, men det er slik tante Eir og tante Idun bruker å gjere når dei er heime i påska. Dei startar her oppe, og så set dei av garde i vill fart så snøføyka står som eit brudeslør etter dei. Dei bruker kanten på Veslehammaren til spretthopp og flyg himmelens høgt. Tante Eir tek til og med salto.

– Ein treng to ting her i livet, bruker tante Eir å seie. – Fart og sjølvtillit.

Det synest Tonje er klokt sagt av tante Eir. Ho øver seg på forskjellig som har med fart og sjølvtillit å gjere når tantene er i Oslo og studerer.

Men ein ting er sikkert, og det er at Tonje Glimmerdal ikkje tek så mykje som eit lite fisleskihopp utan at Gunnvald sit i kjøkkenglaset sitt og kikrar. For det fyrste er det ikkje noko stas å hoppe utan at nokon ser på, og for det andre er det lurt å ha nokon som kan ringe til Røde Kors dersom ho ikkje reiser seg etter landinga. Han bur nokså langt frå foten av Vardetind, Gunnvald, men han har ein enormt god kikert. No veivar Tonje med armane og signaliserer at ho er klar.

Og dermed er det slutt på stilla i Glimmerdalen.

– «Per Spelmann han hadde ei einaste ku!» gaular Tonje og kastar seg framover.

Det er viktig å synge når ein står på ski. Dei gongane ho hoppar utfor Veslehammaren, syng Tonje så høgt at det går små snøskred i halsgropa på Glimmerhornet.

– «Per Spelmann han hadde ei einaste kuuuu!»

Ho krøker seg saman med hendene framfor seg og bøyer hovudet for å få mindre luftmotstand.

– «Han bytte bort kuuuuua fekk fela igjen!»

Kanten på hammaren vert større og større. Tonje kjenner at no må ho synge høgt om ho ikkje skal angre seg noko grusomt.

– «HAN BYTTE BORT KUA FEKK FELA IGJEN»! storsyng ho så det gjallar i glimmerdalsfjella.

Åh, fy flate for ein fart! Åh, gru på jord kor Veslehammaren veks framfor henne. At ho aldri lærer. At ho aldri, aldri, aldri lærer. No er ho der snart. No begynner det snart å gå oppover. Det går oppover. Tonje lèt att auga. Der er kanten. Det kiler i magen og prikkar i beina.

– «Du gode, gamle fiooooooooooooooooooooooooooooooooooo…!»

Tonje svevar. Aldri før har ho sunge så mykje av «Per Spelmann» medan ho er i lufta. Det er min santen nesten heile refrenget. Hadde ho kunna å ta salto, slik som tante Eir, då hadde ho rokke å ta tre på rad.

Men eg kan dessverre ikkje ta salto enno, tenkjer Tonje der oppe i lufta. Eller kanskje eg kan likevel, tenkjer ho også, for ho merkar at ho har hovudet der beina skal vere og beina der hovudet skal vere.

Så, etter eit heilt imponerande svev, krasjlandar Tonje som ein opp-ned-seigmann i ei blautkake med altfor mykje krem. Det er kvitt og kaldt og ho veit ikkje om ho er levande eller er død der ho ligg. Det lurer sikkert Gunnvald på også, nede i kjøkkenglaset. Tonje ligg stille til ho kjenner at hjartet slår. Då ristar ho litt på hovudet, for liksom å få alt på plass att inni der.

– Var det ein slags salto, skal tru? undrar ho.