© Det Norske Samlaget 2017

www.samlaget.no

Omslag: Laila Mjøs

Epub-produksjon: Specialtrykkeriet Arco A/S

ISBN 978-82-521-8887-5

Om denne boka

– Kven har brukt å spele keeper?

Eg gapte. Korleis kunne han ikkje vite det? Alle i bygda veit at Lena står i mål på gutelaget. No steig ho inn i ringen, med keeperhanskane på og såg trassig opp på mannen i svart treningsdress.

– Eg.

– Berre du?

Ein ny fotballtrenar legg mørke skyer over keeperlivet til tolvåringen Lena Lid. I nabohuset spekulerer Trille på korleis han skal gjere inntrykk på den nye jenta i klassen. Og på havet jaktar farfar på storfisken, slik han alltid har gjort, utan å bry seg om at han begynner å bli gammal.

Dei må kjempe hardt både med seg sjølve og med naturkreftene dette året, vennane i Knert-Mathilde. For kva skal ein gjere når ein vert einsam i båten, fanga i orkanar, herja med på trening og når ingen lenger bryr seg om det ein verkeleg kan?

Ein kan i alle fall ikkje gi seg på det! For som Lena Lid seier i pressa situasjonar: No må de søren kverke meg vakne, der framme!

Maria Parr

Keeperen og havet

Oslo 2017

Del 1

Sommar og saltvatn

Molohoppet

Ytterdøra vår small så det rista i heile huset, og så følgde eit frykteleg brak og roping.

– Søren salte!

Eg kom meg fortumla ut i gangen på loftet. Der stod resten av familien min allereie, med sovesveisar og forvirra uttrykk. Minda, storesøstera mi, hadde opna berre eine auget. Pappa såg ut som han ikkje visste om han var mann eller dyne.

– Bang! sa Krølla høgt.

– Kva var det der? spurde Magnus, storebroren min.

– Enten, sa mamma, – så er det ein naturkatastrofe, eller så har Lena Lid kome heim frå ferie.

Det var ingen naturkatastrofe. Då eg kom ned trappa, stod Lena, min kjære venn og nabo, ute i gangen.

– Hei, Trille, sukka ho.

– Hei. Kva er det der?

– Det er presangen din.

Eg gnei meg i auga.

– Takk. Kva er det for noko?

– Ein haug med pinnar og glasbrot, ser du vel! Men det var ei flaske med eit seglskip inni.

Lena var djupt ulukkeleg.

– Kanskje det går an å fikse? sa eg.

Fikse? Det hadde vore verdas finaste presang. Det gjekk ikkje an å fikse!

– Eg fattar ikkje korleis dei hadde greidd å få skipet inn i flaska, Trille. Segla stod rett opp og var masse breiare enn tuten.

Mamma hjelpte til å rydde opp i forliset. Ho ville kaste det, men eg samla alle glasbrota og pinnane i ein isboks og sette han på rommet mitt. Det var trass alt ein presang.

Lena sette seg ved frukostbordet vårt. Eg måtte sjå grundig på henne fleire gongar. Ho hadde klipt seg og fått nokre fargesprakande flettegreier i håret. Brun var ho også. Sjølv følte eg meg litt for lik meg sjølv, der eg sat i den same shortsen som eg hadde då ho reiste. Vi dreg nesten aldri på ferie, vi. I alle fall ikkje til utlandet. Vi har garden og alt det der. Men Lena, den heldiggrisen, ho hadde vore to lange veker på Kreta saman med mor si og Isak.

Ho hadde drukke smoothies med paraplyar i, fekk eg vite, medan eg åt leverposteiskiva mi. Og ho hadde sove under berre eit laken og bada i lunka sjø. Det var hundrevis av små butikkar der, med millionar kule ting som ho hadde råd til. Slik som den flaska. Til middag hadde ho ete chips kvar dag. Og på Kreta, der var det så varmt midt på dagen at det var nesten som å stå rett ved eit jonsokbål heile tida.

– Du skulle søren ta kjent, Trille!

– Ja, sa eg og togg vidare.

Det var irriterande å aldri ha vore i Syden. Men eg hadde noko å fortelje, eg også. Eg venta spent på at Lena skulle spørje om det hadde skjedd noko nytt i gamlelandet. Men nei. På Kreta var der ein racerbåt som ho hadde køyrt til ei øy, og mora hennar hadde prøvd å henge etter han i ein eller annan ballong i lufta.

– Sa eg kor varmt det var, forresten? spurde ho.

Eg nikka. Lena dura vidare om ein laushund som heitte Porto, som kanskje hadde rabies, og om nokre jenter ho hadde leika med, som nesten ikkje torde nokon ting med balansering, og om pannekaker til frukost.

Til slutt orka eg ikkje vente lenger:

– Eg har hoppa frå det høgaste på moloen.

Lena stoppa endeleg å prate og kneip auga mistenksamt saman.

– Du køddar.

Eg rista på hovudet. Naboen min reiste seg opp. Eg såg heilt tydeleg at dette var ein slik ting ho måtte sjå før ho trudde på det. Det skulle ho jammen få!

– Takk for maten, mumla eg med munnen full og reiv badehandduken min ned frå trappegelenderet.

Moloen i Knert-Mathilde har ein badeplass i armkroken sin. Om vinteren blæs stormane inn fin sand, som vi kan lage sandslott og borger av. Men då Lena reiste på ferie denne sommaren, hadde eg fått vere saman med Minda og Magnus og vennane deira på utsida av moloen, der alt er høgt og djupt og kaldt. Det var som å begynne eit nytt liv, nesten.

Når det gjeld å hoppe ned frå høge ting, så er det Lena som er meisteren i Knert-Mathilde. Ingen har så lite skrekk i magen som henne. Eller så lite vett i skolten, som Magnus brukar å seie. Men Lena har aldri hoppa frå moloen. Ho flyt så dårleg.

– Å hive Lena på sjøen er omtrent som å hive ut eit anker, seier farfar.

Det var ein sensasjon at det fanst noko eg kunne hoppe ifrå, som ho ikkje kunne. Eg følte på meg at Lena likte det svært dårleg.

No stod eg på den øvste molosteinen. Det var grytidleg morgon og berre seksten grader i lufta.

– Er du sikker på du har psyke til dette, spurde Lena alvorleg.

Ho lente seg over ein av dei andre steinane, med jakke og sydenskjerf. Eg nikka. Eg hadde gjort det mange gongar medan ho var borte. Men det hadde alltid vore flod. No var det fjøre og lenger ned. Eg kunne sjå botnen. Vinden blafra i badeshortsen. Ein augeblink tenkte eg at det ikkje var verdt det. Men så såg eg Kreta-Lena stå der lent over steinen og ikkje tru på meg. Eg lét att auga og drog inn pusten: Ein. To. TRE!

Kadaplask! sa det då eg trefte vatnet, og sworlsjh, surkla det då sjøflata lukka seg over hovudet på meg. Den første gongen eg forsvann slik ned i djupet, trudde eg at eg kom til å drukne. No visste eg at det berre var å sprelle som ein galen med beina og halde pusten.

– Puh! bles eg då eg skaut gjennom vassflata og inn i sommarmorgonen.

Lena hadde klatra opp på steinen og såg mistruisk ned på meg. Eg smilte triumferande. Der fekk ho!

Ikkje før hadde eg tenkte det, før Lena sette eine foten framom den andre, slo seg på kinna og gaula:

– A-i-a-i-aaaaaaaaaa!

Og så flaug ho gjennom lufta i dongeribukse, genser, jakke, skjerf og joggesko.

– Kadaplask!

• • •

Hoppet frå moloen var vel det som fekk Lena skikkeleg heim frå ferie. Det er liksom ikkje den same spruten over å fortelje om smoothies på Kreta når ein nettopp nesten har drukna i Knert-Mathilde. Ho kom til overflata etter uendeleg lang tid og forsvann igjen med eit blurp. Om ikkje farfar hadde kome med kleppen, så veit eg ikkje korleis det hadde gått. Han drog henne på land som ein stor fisk, medan Lena hosta og peiva verre enn nokon gong.

– Eg var faktisk drukna ei lita stund, sa Lena etterpå.

– Eg såg eit stort lys.

Vi hadde drukke to koppar av Isak sin gloheite julikakao, og likevel skalv Lena som ein plenklippar på tomgang.

– Pff, sa eg. – Det går ikkje an å drukne og leve vidare. Det var berre sola, slik ho ser ut under vatn.

– Det bestemmer ikkje du! Sjøen i Knert-Mathilde er kaldare enn iste. Folk på Kreta hadde seriøst døydd av å bade her!

Eg sa ingenting. Det var no her vi alltid hadde bada!

– Ja ja, sa Lena. – Eg kjem aldri meir i mi levetid til å hoppe frå den moloen i alle fall, for no har eg gjort det.

Fornøgd la ho hovudet bakover og tylla i seg den siste slanten med kakao.

Folka på tunet til Oppoverbakke-Jon

Då mamma fekk høyre om badinga, gav ho oss kvar si formidabelt store bøtte.

– Folk som er så store at dei kan hoppe frå moloen, det er folk som må begynne å hjelpe til litt meir. Ikkje kom heim før de har plukka opp til kanten med blåbær, kommanderte ho.

Lena såg sjokkert på bøttene.

– Eg er ikkje i familien din, Kari.

– Skal eg minne deg på det neste gong det er pannekaker med blåbærsylte her i huset og du plutseleg er på besøk? spurde mamma.

Eg såg at Lena skulle til å svare noko. Men sjølv ikkje Lena vågar å trasse mamma. Mora mi er streng som ein gammal rektor for tida. Magnus kallar henne Diktatoren når ho ikkje høyrer det. Ifølgje Lena er det ikkje anna å vente. Ting er fullstendig ute av kontroll i familien Danielsen Yttergård, meiner ho. Minda og Magnus smeller så mykje med dørene at huset vårt dirrar permanent. Og Krølla masar så ein burde hatt hjelm til å beskytte hovudet med.

– Og du, din sullik, vasar rundt i di eiga verd og tek aldri tallerkenen din etter middag. Det er ikkje rart Kari må stramme dykk opp. Berre synd at det går ut over uskuldige folk som ikkje har gjort noko anna gale enn å bu i nabohuset.

Sjølv er Lena glad ho har sin eigen fredelege familie å slappe av i. Etter at ho og mora fekk Isak inn, har det roa seg der i garden. Han tuslar rundt med bustete hår og blir aldri sint. Eg lurer på om han er så roleg fordi han er dokter – at han er så van med sjukdom og drama at det å bu saman med Lena ikkje er så stress. Av og til kallar Lena han pappa, men då seier ho det fort og litt flautt, nesten som om ho er redd han skal forsvinne dersom han høyrer det.

• • •

Då vi kom opp i blåbærskogen bak garden til Oppoverbakke-Jon denne dagen, hadde vi gått av oss badekulden. Lena stakk hovudet ned i bøtta si og gaula «barnearbeid» av all makt.

– Det er ekko her inne, Trille. Kari kunne like gjerne gitt oss eit badekar å plukke i.

Eg sette meg ved ei tue og begynte å nappe blåbær av stilkane. Sola lurte strålane sine ned mellom tusen blad og laga solskugge-prikkar på T-skjorta mi. Litt lenger borte sat Lena og heiv konglar. Det var heilt stille og sommarfint ei lita stund, og så sa ho:

– Ein skarve liten bror, Trille. Er det for mykje å be om, synest du? Heilt ærleg?

Eg sukka.

Bestevennen min er ikkje ein person som ønsker seg ting. Ho bestemmer. Og allereie for to år sidan, rett etter at mora hennar gifta seg med Isak, bestemte Lena at dei skulle få ein baby, og at det skulle bli ein bror.

– Det tek litt tid, sa ho til farfar og meg. – Men snart kjem det ein bror, som skrik og bæsjar og liknar på meg.

Lena var skråsikker, og farfar og eg, vi er så vane med at det blir slik som Lena vil, at vi tok denne broren nesten for gitt med ein gong. Men no hadde det gått to lange år. Lena og eg skulle begynne i sjuande klasse, og framleis var det ikkje teikn til så mykje som ei vesletå av ein bror borte i nabohuset.

– Ungar er ikkje slikt som berre kjem når ein vil, sa eg. – Det seier mamma.

– Kva meiner mora di med det? Du har no så mange søsken at de krasjar i dørene der borte.

Eg fortsette å plukke blåbær. Etter ei stund var det tomt for konglar på Lena sitt område. Då begynte ho å rykke opp mosedottar i staden. Ho la dei fint ned i bøtta si, og då ho var nesten full, begynte ho å plukke blåbær saman med meg.

– Lena, sa eg oppgitt.

– Full bøtte på null komma niks. Du bør prøve det, du også, Trille. Dei kjem ikkje til å merke nokon ting.

– Jau, sa eg. – Dei kjem til å merke det når dei begynner å reinske.

– Ja, men då er ikkje eg der, forsikra Lena. – Hysj, kva var det?

Fortvilte klynk skar plutseleg gjennom den sommarstille skogen. Vi snurra rundt og myste inn mellom trea. Først såg vi ingenting, men så klynka det igjen.

– Det er ein hund! ropte Lena og storma bort til han. – Han har sett fast bandet sitt! Stakkars venn.

Tenk å finne ein hund midt i skogen! Og hadde det no vore Labben eller Aiko eller Tjorven eller nokon av dei andre hundane i bygda, men det var det ikkje. Det var ein splitter ny hund, som verken Lena eller eg hadde sett før. Han hadde brun pels som skein så fint i sola, og såg på oss med triste auge.

– Eg trur det er eit teikn, sa Lena alvorleg medan vi forsiktig hjelpte han laus. – Eg trur det er ein hund som har kome til Knert-Mathilde for å bli. I tilfelle kan eg alltids vente eit år til med den broren. Det kan bli for mykje også …

Eg såg på det lange bandet.

– Det er nokon som eig han, Lena.

Det svarte ikkje Lena på.

– Kom, då! lokka ho.

Så sprang ho ut av skogen og gjennom det halvlange graset på Oppoverbakke-Jon-marka – litt bakover og litt framover – medan ho lo til den nye leikekameraten. Lena passa til å ha hund.

Men lukka vara ikkje lenge. På tunet til Oppoverbakke-Jon stod ein diger, kvit varebil, og utanfor bilen var det ein heil flokk med folk.

– Haas! ropte dei, alle saman.

Hunden rykte til så Lena vart dregen over ende i eit gjørmete traktorspor og mista bandet. Då ho reiste seg, såg ho ut som ein stor bæsj. I to sekund stod ho og skulte ned mot menneska, med armane stivt ut frå kroppen. Så marsjerte ho ned.

– De passar ikkje særleg godt på hunden dykkar! smelte ho i.

Menneska stira forskrekka på oss – særleg på Gjørme-Lena. Eg flytta uroleg på meg. Heilt bakarst såg eg ei jente som nesten likna på ei sol. Lyse krøllar stod som ei sky rundt hovudet på henne, og ho smilte sjenert medan ho klødde hunden bak øyra.

Så begynte dei å snakke engelsk. På skulen er eg mykje betre enn Lena i det. Ho kan ikkje fatte kva ho skal kunne engelsk for, når ho kan norsk. Men no hadde ho vore på Kreta og forstått poenget. Før eg fekk fram eit ord, sette ho i gang.

– The dog was fast in a tree!

– Ah! Thank you, thank you! sa han som såg ut til å vere faren.

Lena stira olmt på han. Ho såg livsfarleg ut der ho stod og draup gjørme.

– The ferry is that way! forklarte ho kort og peika. – Kom, Trille.

Eg smilte brydd til jenta med dei lyse krøllane og gjekk etter Lena.

– Fy flate, desse turistane, freste ho. – Tenk å køyre så inni drithaugen feil at du endar langt her oppe på fjellet. Dei burde vore merkte med varseltrekantar, heile gjengen.