© 2005 Det Norske Samlaget

www.samlaget.no

Noveller i utval ved Guri Vesaas

Omslag: Z Visuell kommunikasjon

Tilrettelagd for eBok av
BookPartnerMedia, København 2015

ISBN 978-82-521-9041-0

Om denne boka

Korte. Lange.

Forteljingar. Historier. Noveller. Fantasiar.

Frå snøen.

Frå natta.

Frå dagen.

Frå fantastien.

Frå naturen.

Frå livet.

Stilt.

Full fart.

Rabalder.

Roleg.

«Upedagogisk kvalitetslitteratur for barn i en sjanger hvor de ikke er bortskjemt.»

Nina Méd, Dagsavisen

EINAR ØKLAND

Den blanke bjølla

Utvalde noveller

Illustrasjonar av Anne Kari Ødegård

INNHALD

Tre barn som sit på ein kjelke

Kristoffer som ikkje kunne seie drops

Hoppetauet som ikkje berre var til å hoppe med

Hesten som kom om kvelden

Midt i vårknipa

Midt i ein sommar

Midt i eit hus i mørkret

Midt i ein krig

Dyreliv i sola

Ei stygg historie

Den store draumen

Det grøne håret

Vårherres svarte fugl

Neste teiknetime

Fredag ettermiddag, 30. april

Kan vi klare oss åleine?

Eventyrstolen

Far og son

Historia om historia

Den blanke bjølla

Vinterdag! Vinterdag! Vinterdag!

Vi har det som vanleg, vi gjer det same som før, vi gjer berre også heilt andre ting. Vi kjenner på snøen, om den er tørr eller våt. Vi tar fram ein spade. Føtene våre glir. Føtene våre trampar seg trøtte. Augene våre ser bortover markene, som er blitt slette og fine. Og så må vi snu oss og kikke på bilane. Sakte kjem dei ned bakken med alle bremsene på, og hjula står roleg mens bilen glir nedover – liksom ein hund som gjer stive føter på isen. I svingen set bilane farten opp, slengjer med akterenden og køyrer vidare i sikksakk. Klart vi må snu oss og sjå. Og i snøen ligg småbarn og veltar seg og grev med noko vi andre ikkje ser. Eller det står eit raudkledt barn på vegen og skrik ut av ein vidopen munn midt i eit ansikt fullt av snø. Det kjem gåande einslege folk med stokk. Dei går så seint og forsiktig i dag, at det er som om dei aldri skal kome fram. Dei er gamle. Dei skal vel til ein butikk.

Så kjem det ein lastebil og strør brun sand der vi går, og så går vi litt fortare.

Men så er det blitt grått alt saman. Og det er lys inni husa.

Høgt oppe i bakken er det ikkje så mange andre barn.

Endå høgare oppe – og så er det berre Siri og Ask og Gro som er der.

Dei ser nedover.

Dei høyrer lydar som blir borte der nede. Og dei ser at det er mørkt nå. Det er verkeleg kveld.

Så ser dei oppover: Høgare oppe i bakken ser dei det lyser.

Kva er det som lyser der oppe?

Dei ser seg ikring og forstår det: Månen er det! Månen skin ikkje der nede enno. Den lyser berre frå ein stad bak fjellet der borte, over til dei høge stadene her. Den må kome høgt opp på himmelen for å kunne skine beint ned på alle hus og bakkar, det forstår dei. Når månen står lågt, lyser den berre på dei høge stadene.

– Skal vi gå opp til måneskinet?

– Ja, det gjer vi!

Dei går vidare oppover. Det er langt. Lenger enn dei hadde tenkt seg. Men dei trakkar i veg.

– Nå må vi ikkje misse kjelken, seier Ask.

Alle tre held i tauet. Her er ingen andre her oppe. Dei er åleine.

Endeleg er dei der. Nå går dei opp i lyset. Det er kaldt der. Det glitrar så vidt i snøen, det er ikkje slik som i solskinet. Men skuggane er finare.

– Her har vi aldri vore før!

Dei kan så vidt sjå eit stykke av månen stikke oppom fjellkanten langt borte.

– Kan vi ikkje gå høgare opp, så ser vi kanskje heile månen? seier Gro.

Og så går dei vidare, dei tre. Oppover med dei!

Nå er dei verkeleg trøtte.

Og korleis skal vi kome nedover att? Det tenkjer Siri på.

Dei kjem opp og får sjå heile månen. Den er rund og blank. Den har grå flekker. Langt nede i mørket kan dei sjå nokre svake lys-prikkar. Der nede ligg husa folk bur i, det veit dei. Men rundt ikring er det vide, mjuke bakkar som månen lyser på og gjer runde og fine, og der er høge snøfjell med månelys på langt borte, bak desse kvite viddene. Snøfjella er nesten lyseraude i måneskinet.

– Sjå! seier Siri. – Sjå rundt månen!

Kva er det? Dei andre ser ikkje noko.

– Kan de ikkje sjå den ringen?

Nå ser dei den. Dei hadde sett for nær innpå sjølve månen, dei. Langt utanfor månen står det ein stor ring. Ein kvit og lysande ring ute på himmelen.

– Huff!

– Trur de at her har vore folk før?

– Berre om dagen!

– Det er ikkje dag nå.

– Nei.

Dei tenkjer litt på det mens dei teier. Så spør Gro:

– Skal vi snu?

– Ja, seier Siri.

– Skal vi verkeleg køyre nedover? undrast Ask.

– Eg vågar ikkje! seier Gro og ser nedover.

– Vi må ned, kom, så køyrer vi! Siri har sagt det, og dei har i grunnen lyst å snu, dei to andre òg.

Dei tre barna set seg på kjelken. Forsiktig. For skulle nå kjelken reise frå dei, så ville dei bli ståande der. Kanskje aldri kome seg derifrå. Nei, dei ville bli sitjande der i måneskinet, for dei kom ikkje til å orke reise seg. Dei var verkeleg trøtte nå. Og ingen visste kvar dei var heller.

Nå har Ask tatt spenntak framme på kjelken. Gro sit i midten med armane rundt Ask. Siri sit bak og held rundt Gro. Dei to stikk føtene ut og held kjelken roleg. Men kjelken vil nedover. Det blir tyngre å halde den.

– Køyr! ropar Ask, og dei to jentene sparkar frå med føtene. Tungt og sakte glir dei ned den månelyse bakken. Farten aukar.

Alle tre kjenner at dei er høgt oppe. Og at dei skal langt ned. Farten aukar. Det er herleg!

Og det er sant, det kitlar verkeleg i magen! Det susar rundt dei i denne farten. Tynn snø fyk opp. Dei får tårer i augene. Dei kan mest ikkje sjå. Og så mykje det er å passe på! Ein skal halde seg fast. Ein skal halde beina oppe. Ein skal ikkje velte den ein held i. Og ikkje få kjelken til å svinge. Det er så mykje. Ein skal puste også.

Det går med rasande fart nedover. Dei søkk! Bakken blir borte under dei.

Dei er heilt alvorlege. Dei ropar ikkje.

Men brått ropar dei og set i eit skrik alle tre. For dei køyrde ned i det mørke. Der månen ikkje lyser. Det blei mørkare enn natta. Nå ser dei ingen ting. Dei berre kjenner. Tenk om vi køyrer på nokon? Tenk om vi møter eit tre? I denne farten! Dei har bremsa med føtene, men farten er der. Og bakken vil ingen ende ta. Den søkk under dei, og dei renner og renner. Og renner og renner.

Dei renner så det verker i armane av å halde seg fast. Føtene er stive av å strike beint ut.

Nå kjem vi til å døy, tenkjer dei.

Vi kjem til å kjenne eit stort slag, og så blir alt endå mørkare. Og så er vi ikkje meir.

Det er endå hardare og glattare her nede. Endå verre å stoppe.

Å-å-å-å! Der kjenner dei noko anna. Dei rasar bortover noko flatt. Dei sakkar farten. Kjelken stoppar. Heilt av seg sjølv.

Dei er nede på det runde vatnet som vegen går over. Tre stive barn veltar av kjelken. Trøtte. Utkøyrde.

Vi lever likevel! tenkjer dei.

– Kvar har vi vore? spør Gro.

– Ikkje veit eg, seier Ask.

– Ikkje eg heller, seier Siri.

– Då er det ingen som veit det, seier Gro.

Så snakkar dei ikkje meir om det.

Dei går heim nå. Dei snakkar om kor redde dei var, kor trøtte dei er og kor godt det skal bli med mat. Det er strødd grus på vegen her nede der folk bur. Det er sanneleg godt. Dei har vore høgt oppe i kveld. Høgare enn nokon veit. Men nå har dei grus under føtene. Dei er komne velberga ned på sjølve botnen av verden, slik kjennest det. Her går Siri og Ask og Gro, trøttare enn alle dei andre som bur her, og har det trygt og godt. Ja, tryggare og betre enn nokon andre på denne staden.