Originaltittel: La figlia oscura

© Edizioni e/o 2006

© Det Norske Samlaget 2017

www.samlaget.no

Omslag: Egil Haraldsen & Ellen Lindeberg | Exil design

Epub-produksjon: Specialtrykkeriet Arco A/S

ISBN 978-82-521-9336-7

Om denne boka

Leda er ei 47 år gammal veletablert yrkeskvinne. Døtrene har nettopp flytta til faren i Canada, og no ser ho fram til å dra på ferie aleine til sørkysten av Italia.

På stranda er ho kvar dag omgitt ein av støyande, napolitansk storfamilie. Ho blir meir og meir opptatt av ei ung jente og dottera hennar. Ho vekslar mellom å beundre og vere sjalu på den unge jenta og barnet, men avskyr familieklanen som omgir dei.

Leda blir overvelda av minna om dei vanskelege og ukonvensjonelle vala ho gjorde som ung mor, og konsekvensane dei fekk for henne og familien.

Elena Ferrante er av The New York Times omtalt som ”ein av dei største romanforfattarane i vår tid”. Dei kraftfulle romanane har gripe lesarar over heile verda.

Frå italiensk ved Kristin Sørsdal.

«ei intens gjennomtenking av kvinneliv og moderskap frå forfattaren av Svikne dagar»

World Literature Today

«sjokkerande oppriktig, direkte og ugløymeleg. Med enkle middel byggjer ho opp ei kraftfull forteljing.»

Publishers Weekly

Elena Ferrante

Den dunkle dottera

Roman

Frå italiensk ved Kristin Sørsdal

Oslo 2017

1

Eg begynte å føle meg dårleg etter mindre enn ein times køyring. Smerta i hofta dukka opp igjen, og ei stund prøvde eg å ikkje tenke på det. Eg blei først uroleg då det gjekk opp for meg at eg ikkje hadde krefter nok til å halde om rattet. I løpet av få minutt var hovudet blitt tungt, billysa blei stadig mattare, eg gløymde til og med at eg køyrde. Eg hadde snarare inntrykk av å vere ved havet i fullt dagslys. Stranda var tom, vassflata låg roleg, men på ein påle nokre meter frå strandkanten blafra det raude flagget. Då eg var lita, hadde mor mi skremt meg veldig når ho sa: Leda, du må ikkje bade når du ser det raude flagget, det betyr at havet er uroleg, og at du kan drukne. Den redselen har eg hatt med meg gjennom åra, og sjølv no, endå vatnet var ei blikstille flate som strekte seg heilt ut til horisonten, våga eg ikkje å gå uti, eg var redd. Eg sa til meg sjølv: Kom igjen, ein liten dukkert, dei har sikkert gløymt å ta inn flagget, men eg blei ståande i strandkanten og plaske med tærne i vatnet. Berre no og då kom mor mi til syne oppe på sandvollen og ropte til meg som om eg framleis var eit barn: Leda, kva gjer du, du har vel sett det raude flagget?

Då eg opna auga på sjukehuset, fekk eg eit glimt av meg sjølv ståande ved det blikstille havet. Kanskje var det derfor eg i ettertid var overtydd om at det ikkje dreidde seg om ein draum, men om ein urovekkande fantasi som varte fram til eg vakna opp i sjukesenga. Legane fortalde meg at bilen hadde køyrt inn i autovernet, men eg hadde komme frå det utan alvorlege skadar. Den einaste alvorlege skaden var den i den venstre hofta, ein uforklarleg brest.

Vennene mine frå Firenze kom på besøk, Bianca og Marta kom heim, ja, til og med Gianni kom. Eg sa at eg hadde duppa av og derfor køyrt av vegen. Men eg visste godt at årsaka låg ein annan stad. Forklaringa låg i ei tåpeleg handling frå mi side, og nettopp fordi den var tåpeleg, bestemte eg meg for ikkje å snakke om den til nokon. Dei tinga det er vanskelegast å snakke om, er dei vi ikkje forstår sjølve.

2

Då døtrene mine flytta til Toronto, der far deira hadde budd og arbeidd i mange år, blei eg skamfull og overraska då eg oppdaga at eg ikkje var det minste lei meg, snarare kjende eg meg lett, som om eg først då hadde sett dei til verda. For første gong på nesten tjuefem år følte eg ikkje lenger at ansvaret eg hadde overfor dei, tyngde meg. Leilegheita var ryddig som om ingen budde der, eg tenkte ikkje konstant på klesvask og innkjøp, hushjelpa som i mange år hadde hjelpt meg med husarbeidet, fann seg ein annan, meir innbringande jobb, og eg hadde ikkje behov for å erstatte henne.

Mi einaste forplikting overfor jentene var å ringe dei éin gong om dagen for å høyre korleis det stod til, kva dei dreiv med. I telefonen snakka dei som om dei budde for seg sjølve. Eigentleg budde dei hos faren, men dei var vane med å halde oss to åtskilde og snakka derfor med meg som om han ikkje eksisterte. Når eg spurde korleis dei hadde det, svarte dei enten muntert unnvikande, eller dei blei irriterte og ordknappe, eller dei brukte den påtatte tonen dei hadde når dei var i lag med venner. Dei ringde også ofte til meg, særleg Bianca som var meir krevjande og dominerande i sitt forhold til meg, men berre for å høyre om dei blå skoa passa til eit oransje skjørt, om eg kunne finne visse ark som var stukne inn i ei bok, og sende dei så fort som mogleg, om eg framleis var tilgjengeleg for å bli overlest med raseriet deira, sorgene deira, trass dei to forskjellige kontinenta og den enorme himmelen som skilde oss. Telefonsamtalene var alltid hastige, iblant verka dei kunstige, som på kino.

Eg gjorde det dei bad meg om, eg gjorde det dei forventa av meg. Men ettersom avstanden gjorde det fysisk umogleg å blande seg direkte inn i livet deira, kunne eg tilfredsstille ønska og lunene deira i ei blanding av vage og uforpliktande svar, og alle krav dei måtte ha, tok eg med lett hjarte, alle oppgåver som hadde med dei å gjere, blei omdanna til kjærlege gestar. Eg kjende meg fri som ved eit mirakel, som om ei vanskeleg arbeidsoppgåve, endeleg avslutta, ikkje lenger tyngde meg.

No kunne eg jobbe utan å ta omsyn til rutinane og behova deira. Eg sat oppe om natta og gjorde rettearbeid mens eg lytta til musikk, eg sov lenge om ettermiddagen med proppar i øyra, eg åt ein gong om dagen og alltid på ein trattoria like nedanfor huset. Eg endra meg raskt, i veremåte, humør, men også i utsjånad. På universitetet irriterte eg meg ikkje lenger over dei altfor dumme eller altfor intelligente studentane. Ein kollega som eg ofte møtte, og som eg ein sjeldan gong gjekk til sengs med, sa ein kveld ganske overraska at eg var blitt mindre fråverande og meir sjenerøs. På få månader fekk eg tilbake den slanke kroppen eg hadde hatt som ung, eg kjende meg sterkare, og det verka som om tankane igjen hadde det rette tempoet. Ein kveld betrakta eg meg sjølv i spegelen. Eg var førtisju år, om tre månader fylte eg førtiåtte, men ved ein slags magi var mange år fjerna frå kroppen min. Eg veit ikkje om eg likte det, men det overraska meg så absolutt.

Det var i denne tilstanden av usedvanleg velvære at eg, då juni kom, fekk lyst til å ta ein ferie. Eg bestemte meg for å dra til sjøen så snart eg var ferdig med eksamensarbeidet og alle dei kjedelege, byråkratiske formalitetane. Eg leitte på internett, eg sjekka foto og prisar. Til slutt leigde eg ei ørlita, ganske rimeleg leilegheit ved den joniske kysten frå midten av juli til slutten av august. Eg klarte likevel ikkje å komme meg av stad før 24. juli. Køyringa gjekk fint, i ein bil som var fullstappa av bøker som eg måtte ha for å førebu neste skoleår. Det var ein nydeleg dag, den tørre lufta som kom gjennom bilvindauget, var stinn av lukter, eg kjende meg fri og hadde ikkje dårleg samvit over å vere det.

Men då eg var halvveges og fylte bensin, blei eg brått engsteleg. Tidlegare hadde eg alltid likt å vere ved havet, men i alle fall dei siste femten åra hadde eg funne det ubehageleg å sole meg, det gjorde meg straks trøytt. Leilegheita kom garantert til å vere stygg, utsikta ikkje meir enn ein blå flekk i det fjerne mellom billige, forfalne lågblokker. Eg kom sikkert ikkje til å få sove på grunn av varmen og den høge musikken frå ein eller annan nattklubb. Resten av køyreturen var eg i litt dårleg humør og tenkte at det hadde vore betre å bli heime, der eg kunne arbeide i fred og ro og puste inn aircondition-luft i ei stille leilegheit.

Eg kom fram då sola var på veg ned. Den vesle byen såg fin ut, folk snakka i eit behageleg tonefall, det lukta godt. Eg blei tatt imot av ein eldre, svært høfleg herre med tett, kvitt hår. Han baud meg først på ein kaffi i baren, etterpå signaliserte han med smil og rørsler som ikkje var til å misforstå, at han ville bere all bagasjen for meg, også veska. Fullasta med mine koffertar slepte han seg kortpusta opp trappene til fjerde og siste etasje og sette bagasjen min framfor døra til ei lita loftsleilegheit: soverom, eit ørlite tekjøkken utan vindauge, som førte direkte inn på badet, eit opphaldsrom med store vindauge og ein terrasse som no i tussmørket hadde utsikt mot ein takkete kyst og eit endelaust hav.

Mannen heitte Giovanni, han var ikkje eigaren av leilegheita, men ein slags vaktmeister og altmoglegmann. Myntane eg rekte han, ville han ikkje ta imot, tvert imot verka han nesten fornærma, som om eg ikkje hadde forstått reglane for ein korrekt velkomst. Då han gjekk, etter fleire gonger å ha forsikra seg om at alt var slik eg ønskte det, såg eg at det stod ei skål med fersken, plommer, pærer, druer og fiken på bordet i opphaldsrommet. Skåla skein som eit stilleben.

Eg tok ein korgstol ut på terrassen og sat der ei lita stund og såg korleis kveldsmørket langsamt senka seg over havet. I mange år hadde feriane vore konsentrerte rundt dei to jentene, og då dei blei større og begynte å dra omkring i verda saman med venner, hadde eg alltid vore heime og venta på at dei skulle komme tilbake. Eg var ikkje berre engsteleg for alle slags katastrofar (farane ved å fly, farane på sjøen, krigar, jordskjelv, tidvassbølgjer), men også for det skjøre kjenslelivet deira, for eventuelle konfliktar med reisekameratar, for sentimentale drama der kjærleiken blei gjengjeld altfor lett eller ikkje blei gjengjeld i det heile tatt. Eg ville vere der viss dei plutseleg trong hjelp, eg var redd dei kunne klandre meg for det eg faktisk var, tankespreidd eller fråverande, fanga av meg sjølv. Nok. Eg reiste meg og gjekk for å dusje.

Etterpå blei eg svolten og var tilbake ved fruktskåla. Eg oppdaga at under den vakre overflata var fikenane, pærene, plommene og ferskenane overmodne og ròtne. Eg fann ein kniv og skar vekk store brune bitar, men blei kvalm av lukta og smaken og kasta nesten alt saman i søpla. Eg kunne ha gått ut, eg kunne ha funne ein restaurant, men eg let det vere, eg var trøytt, eg ville sove.

På soverommet var det to store vindauge, eg opna dei på vidt gap og slo av lyset. Eg såg at fyret no og då glimta gjennom mørket og lyste opp rommet i nokre sekund. Ein burde aldri komme til ein ukjend plass om kvelden, alt er utflytande, ting blir lett overdrivne. Eg la meg på senga i badekåpa med fuktig hår, stira i taket og venta på den augeblinken då rommet ville bli kvitt av lys; i det fjerne høyrde eg duren av ein kraftig båtmotor og svak song som minte om mjauing. Eg hadde ikkje faste konturar. Eg vrei meg matt over på sida og kom borti noko som kjendest som ein kjølig gjenstand laga av silkepapir.

Eg slo på lyset. På det kritkvite putetrekket såg eg eit insekt som var tre eller fire centimeter langt, og som likna ei stor fluge. Det hadde hinneaktige venger, var mørk brunt, det rørte seg ikkje. Eg sa til meg sjølv: Det er ein sikade som kanskje har sunge slik at buken har sprokke på puta mi. Eg prøvde å skyve den bort med ein flik av badekåpa, den rørte på seg, så stod den stille igjen. Ein hann, ei hoe. Buken til hodyra har ikkje elastiske membranar, ingen song, den er stum. Eg grøssa. Sikaden stikk hòl på oliventreet, den får det til å drype saft ut av borken til mannaasken. Eg løfta varsamt opp puta, bar den bort til vindauget og rista ut insektet. Slik begynte ferien min.