Marit Eikemo

Gratis og uforpliktande verdivurdering

Roman

Oslo 2018

© Det Norske Samlaget 2018

www.samlaget.no

Omslag: Laila Mjøs

Epub-konvertering: Napp A/S

ISBN 978-82-521-9359-6

Om denne boka

Hanne er lei av å sjå dei vellykka vennene frå studietida bu i villa med hage, mens ho sjølv går på veggane i den same gamle leilegheita, med mann og to små barn. Men no har draumehuset dukka opp. Vi følgjer Hanne og Andreas dei siste dagane før bodrunden. Mens dei går gjennom prospektet, rom for rom, blir også deira eige samliv kartlagt, og fleire spørsmål melder seg: Kven er det som eigentleg har dratt lasset alle desse åra? Er lengten etter draumehuset like mykje eit forsøk på å få forholdet og livet til å henge saman? Og kva konsekvensar får fortidas små og store svik for den viktige avgjerda som ligg framfor dei? Gratis og uforpliktande verdivurdering er ein underhaldande og overraskande roman om draumen om det perfekte liv.

Under spisebordslampa dinglar porselenshjartet med påskrifta «mobilfri sone», som Hanne ein gong har hengt der for å sette ein standard for familielivet.

Sverre og Sanne et frukostblandinga si, framleis i nattkleda, med ein iPad mellom seg på bordet. Ein psykedelisk, repetitiv youtubevideo lyser ut av skjermen og naglar ungane til frukostbordet så lenge det varer. Duken er flekkete, men knapt synleg under alle bøkene og avisene, barneteikningane og ein vase med nokre roser som er i ferd med å tørke inn, ein spinner og eit par legofigurar og ein tom velta mjølkekartong. Her ligg også hårbørsten til Sanne. Hanne dveler ved den, ser på det mørke håret som ligg i tjukke lag på børsten. Nokre hårstrå stikk ut av den og legg seg utover bordet. Ho kulsar. Kven er det som legg hårbørsten på bordet? Før ho kjem så langt som å fjerne den, tikkar det inn eit varsel frå Finn på mobilen hennar. Ho kastar seg over telefonen og sjekkar lynkjapt dei nye annonsane i søket hennar «Draumehuset» med søkekriteria «eigedom», «bustad til sals», «Hordaland», «Bergen», «einebustad», utan spesifisert prisklasse eller kvadratmeter eller tal på soverom – og der! Det dunkar i brystet hennar. Lerkevegen 41: «Praktfull familiebustad med utsikt og hage»!

Ho løftar blikket: – Andreas?

Ho roper igjen, men får ikkje svar. Ho høyrer at dusjen renn, og Andreas si svake nynning frå badet, og ho flyttar blikket ned på skjermen igjen. Bilda av Lerkevegen 41 får henne til å gløyme kor skuffa ho blei då dei tapte førre bodrunde. Etter at dei først hadde oppdaga denne gata, hadde dei venta på at det skulle komme eit hus til sals her. Dei trudde først dei hadde oppdaga ei skjult perle. Det var ein av desse kveldane om hausten då sola stod så lågt på himmelen. Dei kom køyrande forbi fotballbanen, då dei fekk auge på blindvegen til høgre, den hadde dei ikkje lagt merke til før! Skulle dei ta og sjå? Tause køyrde dei inn på vegen, som om dei hadde følgt eit magisk teikn. Her var låge, diskré hus på kvar si side i le for hovudvegen og med utsikt mot byen. Fine, velpleidde hagar i front, samtidig som husa vende inn mot kvarandre. Dette er ei open gate, tenkte Hanne, her er det god kontakt mellom folk. Ho snudde seg mot Andreas og såg på han med oppspilte auge: Her vil eg bu!

Frå før hadde ho gjort seg systematisk kjent med kvar einaste krik og krok i denne bydelen. Det var her dei kjøpte si første leilegheit, og det var her ungane så smått slo rot. Dei har blitt kjente med folk i nabolaget, og no orkar dei ikkje tanken på å begynne på nytt ein heilt annan stad. Ungane har gått i barnehage her, og snart skal Sverre begynne på skulen. Her har dei venner – og fleire skal det bli! Ungar skal komme og gå hos dei, for dei skal ha god plass til alle som vil komme. Her skal alt det minnerike frå barndommen skje. Uansett kva som skjer i livet deira seinare, skal dei alltid kunne vende tilbake hit, til denne staden, enten fysisk eller i minnet. Det er heilt avgjerande for folk å høyre til, meiner Hanne. No har dei funne gata, no manglar dei berre huset som skal få røtene til å feste seg skikkeleg. Begge ungane er døypte i kyrkja her, og berre eit steinkast unna ligg det store, vakre murbygget frå 1920-talet, som er bygd om til eldrebustad. Her har Hanne tenkt at ho kan flytte inn når den tid kjem, og framleis vere i nærleiken av alt.

Hanne har studert nabolagsprofilane for heile byen, og ingen har betre nabolag enn her. Det er ein ressurssterk bydel med godt utbygde idrettsanlegg, og der ein stor del av innbyggarane stemmer SV. For Hanne er ikkje det ein uvesentleg detalj. Dei tenker ikkje berre på seg sjølve her ute! Ho kunne ikkje budd i eit område med eit overveldande fleirtal av folk som stemmer Høgre. På grunn av alt dette strekte dei seg langt i førre bodrunde då Lerkevegen 33 låge ute til sals, langt over smertegrensa. Men for kvart bod dei la inn, etter nevrotiske, høglydte diskusjonar, kom det, med største lettheit, verka det som, eit høgare bod frå dei andre. Og kvar gong Hanne og Andreas la inn 25 000 puslete kroner, kom det regelmessig og bestemt eit nytt bod på 100 000 frå dei andre, som om det var lommerusk for dei, som om dei kunne lagt inn 100 nye tusen i det uendelege. Det gjorde det på ein måte ekstra vondt å tape. Dei stilte ikkje eingong i same klasse! Hanne gjekk rett i kjellaren etterpå. Det var framtida deira som gjekk tapt i den bodrunden! Som ein del av sorgprosessen gjekk ho i gang med ei intens googling av det andre paret, for å finne ut kven dei var, dei som skulle flytte inn i deira draum og leve deira liv. Ho gjekk heilt opp i det, og snart visste ho alt om dei. Det verste var at det var heilt ordinære folk! Han hadde jobb i kommunen, og ho var lærar. Det var nedslåande. Dei hadde ikkje eingong klart å overby vanlege kommunetilsette!

Motvillig begynte ho å sjå seg om etter hus i andre gater, det gjekk kanskje an å innstille seg på det? Men på ein av desse turane i nabolaget møtte ho ein mann ho vagt drog kjensel på. Han kom mot henne på vegen, trillande på ei barnevogn. Då han kom heilt opp på sida hennar, kjente ho han igjen, bak alderen og dei ekstra kiloa som hadde festa seg. Han var eit kjent ansikt frå byen på nittitalet. I farten kom ho ikkje på kva som skjedde den gongen ho hadde blitt med han heim, men ho hugsa kjensla av å vakne iskald i ein av desse dårlege bygardane midt i sentrum, på ein rammemadrass frå Ikea.

Hanne! sa han då han fekk auge på henne på vegen. Og det kom ikkje ut som eit spørsmål. Hanne hadde knapt forandra seg. Å møte henne igjen etter alle desse åra gjorde kanskje at andre fekk ei kjensle av at tida ikkje hadde gått så fort likevel. Det forklarte kanskje også den plutseleg klossete måten han heldt i barnevogna på, som om den ikkje lenger var hans. Gjensynsgleda var påfallande mykje større hos han enn hos henne, men sånn er det ofte. Hanne forstår det ikkje. Det er nesten aldri samsvar mellom korleis ho oppfattar seg sjølv – og korleis andre gjer det. Då ho spurde om han budde her, fortalde han at dei nett hadde flytta hit. Han peikte på eit hus eit stykke unna, og synet av den no pølsete fingeren som strekte seg ut i lufta, fekk det til å gå ei svak skjelving gjennom henne. Er vi naboar? spurde han med forventning i stemma. Og straks visste ho at ho ikkje kunne bu der. Ikkje i den gata heller.

Når det no, mot alle solemerke, har dukka opp eit nytt hus i Lerkevegen, veit ho at ho ikkje kan bu i andre gater. Ho blar fort gjennom alle bilda, livredd for å finne nokon feil med huset, men det er ingen feil med det. Det har tre soverom og kontor og direkte tilkomst frå stua til hagen. Og for nokre fabelaktige sekstitalsdetaljar! Ho kjenner ein plutseleg og enorm lette over at dei ikkje fekk det andre huset! Dette er mykje meir deira smak, meir autentisk, utan skjemmande oppussing frå nittitalet. Det må vere lagnaden. Det er derfor det har tatt så lang tid. Ho forstår det no: I løpet av dei siste to åra med intens bustadjakt er det heile tida Lerkevegen 41 ho har venta på.

– Herregud, Hanne! Sjå på dei!

Ho ser opp frå mobilskjermen. Andreas står der, nydusja og påkledd og klar til å gå på jobb. Sanne har sølt mjølk utover bordet, mens Sverre akkurat har redda iPaden frå å drukne, og i eit forsøk på å hjelpe veslesøster har han blanda brødsmular i mjølka og grisa alt saman meir utover.

– Sjå på dei, gjentar Andreas.

Ho ser frå Andreas til ungane og tilbake på Andreas igjen.

– Eg ser dei, seier ho.

Ho går til vasken og hentar ei fille og begynner å tørke opp griseriet med harde rørsler.

– Du må ta dei i dag, seier han. – Eg har ein avtale på jobben om ein halvtime.

Hanne snur seg og kastar filla over kjøkkendisken så den landar i oppvaskkummen.

– Eg har også ein avtale på jobb, seier ho.

Dagane kjem alltid som kasta over dei. Dei kan aldri bli einige på førehand om kven som skal hente og kven som skal levere ungane i barnehagen. Frykta for å binde opp den vesle fritida dei har til storinnkjøp på Coop Obs, gjer at dei heller tar det som det kjem med middagen. Det vil seie at ingen av dei aner om dei har mat i huset når dei kjem frå jobb, om dei tilfeldigvis finn noko å koke middag på, eller om dei må stresse ut og handle noko på den dyre nærbutikken.

– Det ser ikkje sånn ut, seier Andreas.

– Kva er det som ikkje ser sånn ut?

– At du er ein halvtime unna avtalen din, seier han og nikkar mot henne og morgonkåpa ho enno ikkje har komme ut av.

– Det er fordi eg må sjekke Finn-annonsar kvar morgon! Det tar faktisk ganske mykje tid å følgje med på denne marknaden. Det gjer seg ikkje sjølv!

Hanne roper etter han at han må sjekke Lerkevegen 41, men han er alt ute av døra. Ho ser på skålene til ungane med halveten, oppsvulma frukostblanding. Klede ligg på golvet og heng i uorden over stolryggane. På kjøkkendisken står oppvask frå kvelden før, som dei var for trøytte til å ta før dei la seg. Eit glas med størkna raudvin i botnen minner henne på kvifor ho har denne tunge kjensla i hovudet.

Berre vi kjem oss ut av dette her, tenker ho, så skal alt bli betre. Då skal ikkje morgonane begynne sånn. Då skal ho starte dagen i treningsklede! Då skal ho springe ein tur i skogen før dei andre har stått opp, og ho skal presse fersk juice og koke kaffi når ho kjem frisk og sveitt tilbake frå turen. Kvar morgon skal ho springe ein tur i skogen. Ei mor i god fysisk form gir overskot til alle! Ho skal bli så sprek at dei kan gå lange trackingturar i europeiske fjell! Og om somrane skal dei ha opne dører til hagen, og folk skal alltid kunne stikke innom. Dei skal alltid ha vin ståande, og alltid jordbær og ein god ost eller noko anna, som det berre er å hente rett ut av kjøleskapet og sette på bordet når folk kjem overraskande på besøk. Ho skal smelle saman ei røre så umerkeleg at ingen får det med seg før ho plutseleg har servert alle ungane nysteikte lappar med rørte bær. Slik skal dei leve livet, det var det som heile tida var meininga. Dei skulle ha ein open og varm og gjestfri heim. Dei skulle vere så gode venner med naboane at det ville falle heilt naturleg å ha grillfestar saman om somrane og invitere kvarandre på store dagar. Og bak husa skulle det vere ein liten haug eller noko, som ungane kunne skape om til ein magisk skog! Kanskje finst det ei hole under ein busk ein stad, som det går det an å krype heilt inn i?

Ungane har gått inn på stua og slått på tv-en. Dei sit på golvet og stirer opp på skjermen, omkransa av eit like stort kaos der inne. Det er ikkje mogleg å få det fint her, alt flyt i alle rom. Haugar av papir og aviser ligg på alle flater der det går an å legge slikt, alle slepper berre frå seg ting der dei står. Det var ikkje slik det skulle bli då dei flytta inn her, ho hadde tenkt det annleis. Ho skulle gå gjennom reine, ryddige rom og snakke lågt og roleg, aldri kjefte og klage på rot eller fare opp for kvar minste ting. Ho ser på prospektet igjen, ser gjennom alle bilda endå ein gong. Ho strekker ut armen og vrir litt på den. Ho knyter neven og løyser den opp igjen, det er alltid noko som verker og er stivt, alltid noko som gjer vondt, alltid ei murrande kjensle i kroppen av at noko er feil. Ho drar pusten djupt. Lerkevegen 41 lyser ut av skjermen. Prisantydning langt over deira grense.

Ho roper til ungane at dei skal skru av tv-en og gjere seg klare til å gå. Men dei begynner å springe rundt i stua, og ho kjenner det som eit press, som om kroppen strittar imot den kampen ho veit ho må ta med dei. Og jo mindre fokusert ho greier å vere, jo meir skrur dei seg opp, og jo villare blir dei, til ho plutseleg står midt i stua og brøler til dei:

– No er det nok!! Dette går ikkje lenger! No må vi gå!

Først får ho tak i Sanne, som uler då ho held henne fast for å kle på henne. Når ho protesterer på ei strømpebukse, eller ein genser, hentar Hanne ein ny, utan eit ord. Ho spring etter Sverre, som gøymer seg under spisebordet, og drar han fram etter eine foten og får på han kleda. Ho pussar tennene deira etter tur, og så børstar ho det tjukke, mørke håret til Sanne. Ho drar børsten forsiktig gjennom dei viltre krøllene. Kvar gong den møter motstand, kjem små klynk frå Sanne, og Hanne får så vondt av henne og gjentar fleire gonger unnskyld, jenta mi, unnskyld! Til slutt samlar ho håret i ein hestehale og slår ein strikk rundt det. Ho ser på håret som ligg igjen i børsten, drar alt saman ut og blir sittande med neven full av håret til Sanne. Det får fram eit bilde hos henne, av ein liten gut med mørkt blikk og mørke krøller. Ho ristar bildet ut av hovudet og kviskrar ømt til Sanne: – Ungen min!

Håret til Sverre er snart like langt som søstera sitt. Hanne har slutta å klippe det, ho får seg ikkje til det, sjølv om stadig fleire trur han er ei jente, med dei lange lokkane sine. Ho drar børsten gjennom håret hans også og vaskar dei begge rundt munnen. Ho finn fram ytterkleda og får dei til slutt med seg ut døra, ned trappene og ut på gata. Huset dei bur i, ligg rett ved vegen i ei rekke av fleire liknande firemannsbustader. Dei bur i andre etasje, vegg i vegg med eit par studentar som har spleisa på leilegheita. For så framsynte er dagens studentar, dei vil heller eige enn å leige, og dei finn løysingar på alt. Når studietida er over, kan dei selje med forteneste. Under dei bur ei eldre dame til venstre og ein åleinefar til høgre, annakvar veke har han ungane, og annakvar veke er det knapt ein lyd å høyre frå den kanten. Alle bur dei på om lag 75 kvadratmeter med to soverom. Dette er perfekte leilegheiter for studentar og einslege. Hanne ser på klokka. Om eit kvarter, viss alt går nokolunde greitt, har ho levert ungane i barnehagen. Då kan ho klare å vere på jobb til ni. Det er dette ho må klare. Ho har hugsa alt, nøklar og mobil, veske med datamaskin, ladar og barnehagesekkene. Men då dei står på gata, viser det seg at Sanne har gløymt Hello Kitty-veska si, den med pels på. Hanne vurderer ikkje eingong å starte ein diskusjon, og før Sanne rekk å bli hysterisk, har ho snudd og er på veg opp igjen. Ho lar ungane stå åleine igjen ute på fortauet mens ho spring to trinn i slengen for ikkje å miste tid, fullstendig klar over risikoen ved å la to små ungar på fem og tre år stå åleine ute på gata. Dette er ikkje ei barnevennleg gate. På den andre sida av vegen er det nokre blokker i ulike størrelsar, og ungar kjem ofte syklande eller sparkande, mens bilane køyrer i femti kilometer i timen forbi. Ho finn veska til Sanne blant alt rotet på golvet i gangen, røskar den med seg og spring ned alle trappene igjen. Ho er sveitt då ho kjem ut og ser at dei står på nøyaktig same staden. Det er sånn ulykker skjer, på ein augneblink har dei vasa seg ut i vegen. Sanne stråler opp og klemmer veska, som om det var noko levande, og Hanne slår armane rundt begge to.

– Så flinke de er til å vente på mamma, kviskrar ho inn i håret deira, og så tar ho dei i kvar si hand for å gå dei skarve hundre metrane bort til barnehagen. Dei snirklar seg av garde. Er det ikkje ein kongle, så er det ein snigel som får dei til å stoppe opp, fulle av entusiasme. På gode dagar har dei tid til dette, men no må Hanne løfte Sanne opp på skuldrene og dra Sverre etter seg i handa for å få opp tempoet.

Etter fleire avskjedsscener i garderoben spring Hanne ut døra, ut barnehageporten og opp til busshaldeplassen og rekk akkurat 08.45-bussen. Ho søkk ned i setet og kjenner pulsen sakte roe seg igjen då bussen rullar vidare. Ho lukkar auga og får ei nesten overveldande kjensle av fridom. Ho fiskar fram mobilen og finn fram prospektet til Lerkevegen 41. Ho er framleis nervøs for å finne noko å utsette på huset, men det er ingenting å utsette på det. Ho elskar det! Ho sender linken til Andreas med kommentaren: sjekk dette! Han svarer kjapt at det er fint, men altfor dyrt for dei. Hugs korleis det gjekk sist. Ikkje gå for mykje opp i det. Ho lar mobilen falle til fanget og ser matt ut vindauget. Når skal han vere på same frekvens som henne? Rett nok er huset i utgangspunktet for dyrt for dei, men viss dei alltid skulle slå seg til ro med dei grensene realitetane set, kva ville dei då fått til her i livet? Krev det ikkje berre litt ekstra av dei? Litt meir fantasi? Ho begynner på eit svar til han for å seie akkurat det, men ombestemmer seg, lar det ligge. I løpet av den tida bussturen tar, vil ho halde fast på den reine kjensla av glede og håp som dette prospektet har opna i henne.

Alt stemmer. Plassering, romløysingar og hage. Hadde dei berre hatt ei litt dyrare leilegheit å selje! Då hadde dette vore heilt innanfor, men no … Det irriterer henne framleis at dei ikkje fekk høgare verdivurdering sist dei hadde ein meklar til å vurdere leilegheita. Det er den verdivurderinga banken har tatt utgangspunkt i når dei har sett den øvre grensa for kor stort lån dei kan få. Og det er ikkje rare lånet! Dei får ingenting med eit så lite lån! Ei tilsvarande leilegheit i nabohuset blei nyleg seld for 300 000 over prisantydning, rett nok nyoppussa kjøkken, men ein skal ikkje legge for mykje vekt på kjøkkenet heller, dei nye eigarane riv det uansett ut, same kor nytt det er. Kjøkken er viktig for folk. Ho prøver å tenke tilbake, det må nesten ha vore over eit år sidan dei fekk den siste, altfor låge verdivurderinga. Det skjer veldig mykje i marknaden i løpet av eit år, særleg her. Det må banken også vite!

Nøyaktig klokka ni går ho ut av heisen og inn døra til kontoret Aktuell. Analyse og meiningsmåling. Det er eit ufråvikeleg prinsipp for henne: Klokka ni skal ho vere på plass. Etter alle desse åra er ho framleis like lite fleksibel med seg sjølv. Trass all helge- og kveldsjobbing, ho unner seg aldri ein sein morgon. Ho synest ho burde vere der klokka åtte, men det får ho ikkje til, uansett kor mykje ho prøver.

Ingunn står i kjøkkenkroken då Hanne kjem inn dørene. Ho er som vanleg kledd i ei av desse draktene sine. I kombinasjon med den kortklipte frisyren får det henne til å sjå mykje eldre ut enn ho er. Ho kan ikkje vere meir enn eit par år eldre enn Hanne, førtisju eller førtiåtte kanskje, men ho har allereie stilen til mødregenerasjonen. Lent opp mot veggen på plassen til Ingunn står det alltid ei yogamatte, og på pulten er det orden i alle ting. Kven er det som har tid til å ha så god orden? Hanne hugsar korleis det var før, då det låg ein haug med papiraviser på bordet her og alle kollegaene møttest om morgonen for å bla i aviser og snakke om dei siste nyheitene og dei siste meiningsmålingane frå ulike analysebyrå, nasjonalt og internasjonalt. Det var ein heilt annan puls her då. Det kunne gå nokså heitt for seg rundt morgonkaffien. No har dei skore kraftig ned på papirabonnementa, så det er ingenting å samle seg rundt lenger. Samtalane har flytta seg frå nyheitsbildet til kven som har sagt kva på sosiale medium det siste døgnet. Som regel begynner dei med å diskutere kva nokre sentrale meiningsberarar har sagt, og endar med å diskutere kven som har gått på fylla og dumma seg ut med ei håplaus oppdatering i løpet av natta. Det er mykje bra å seie om sosiale medium som arena for offentleg ordskifte, men dei som er veldig aktive, vil før eller sidan blamere seg, sånn er det berre.

Hanne ser på Ingunn, som rører i den rykande koppen sin. Av og til løftar ho den til munnen og slurpar noko av innhaldet i seg, før ho rører vidare. Ingunn har ansvar for Mystery shoppers, dei som kjem inn i butikkar som vanlege folk, men som er der på oppdrag, som regel for butikkjeda sjølv, for å ta stikkprøver på servicen. Ho får alltid tilsendt nokre produktprøver frå kundane, og det er stort sett det ho og Hanne har å snakke om, produktprøver.

– Eg har fått økologisk te frå ein butikk i Trondheim, seier ho no. – Den er heilt fantastisk! Vil du smake?

Hanne ristar på hovudet, men får straks dårleg samvit for å vere negativ. Alle må bidra til eit godt og hyggeleg arbeidsmiljø.

– Unnskyld at eg er så fjern, men i dag har dette dukka opp, seier ho og strekker fram armen med bildet av Lerkevegen 41 på mobilen. Ingunn myser mot skjermen og nikkar sakte.

– Veldig fint, seier ho og drar fingeren over skjermen for å sjå fleire bilde frå annonsen. Hanne trekker seg noko unna. Situasjonen er akkurat litt for intim.

– Det er i nærleiken av der de bur, ikkje sant?

– Berre høgare opp, seier Hanne.

– Det pleier gjerne å vere det, seier Ingunn og smiler. – Og høgare opp betyr vel dyrt?

Hanne skjer ein grimase:

– Har du høyrt om billige hus?

Kristian kjem bort til dei, som om han kan lukte frå plassen sin i andre enden av rommet at dei snakkar om bustadkjøp. Dette interesserer til og med han. Han er femten år yngre enn dei, men i dette kan dei møtast med felles referansar og interesser. Alle har hus, og alle skal på eit tidspunkt kjøpe noko nytt og selje det gamle. Alle skal pusse opp. Kristian har nettopp kjøpt seg sin første toroms sjølv, med tung assistanse frå engasjerte kollegaer.

– Har du funne draumehuset, Hanne?

Hanne nikkar, med eit smil som viser kor stort dette er for henne. Han kjem heilt bort til dei. Forsiktig drar han fingeren over skjermen hennar, han òg. Det eine bildet etter det andre av Lerkevegen 41 viser seg. Først stua, så badet, soverommet. Hanne kjenner pusten hans, med eit snev av alkohol frå dagen før. Kva forventa ho? Entusiasme?

– Kjøkkenet er jo ikkje heilt up-to-date, skundar ho seg å seie då han nærmar seg bildet av kjøkkenet, men han blar berre raskt forbi. Og då han kjem til bilda av hagen, har han sett nok.

– Eg synest du skal kjøpe det, Hanne, og invitere meg på hagefest, seier han. – Det vil kle deg.

Ho angrar på at ho har vist dei annonsen, det blei feil. Som om huset mista noko straks dei kasta blikka sine på det. Ho seier at ho må komme i gang med dagen, og stikk mobilen på baklomma. Ho går gjennom det opne kontorlandskapet og lukkar si eiga glasdør bak seg. Det var uaktuelt for henne å sitte i ope kontorlandskap, det gav ho tydeleg beskjed om då dei begynte med ombygginga. Det opne kontorlandskapet består no av eit ope rom med nokre lukka kontor i enden av lokalet: Hannes kontor og analytikaren Hans Henrik sitt. I tillegg til det store intervjurommet, men det ligg meir for seg sjølv. Intervjuarane kjem aldri inn hit.

Det som begynte som ein liten ekstrajobb mens ho studerte litteratur, har vore arbeidsplassen hennar i nesten tjue år. Det var ikkje det ho hadde sett føre seg då ho, midt i arbeidet med hovudfaget, takka ja til ein liten jobb som intervjuar i eit meiningsmålingsbyrå. Ho hadde planane klare. Ho skulle gjere ferdig hovudoppgåva og få seg ein jobb på eit bibliotek, eller eit litteraturhus. Noko med litteratur måtte det iallfall bli, for det var ingenting anna som interesserte henne. I ettertid er det vanskeleg å peike på kva som gjorde at det ikkje blei slik. Kanskje var det då ho blei forfremma på jobben? Ho fekk høgare lønn og meir ansvar då ho gjekk frå å vere ein vanleg intervjuar til å bli supervisor, den som har oppsyn med intervjua på kveldstid. Ho elska det. Ho sat bak to store datamaskiner med alle intervjuarane rett imot seg, som ein lærar framføre klassen. Frå skjermane følgde ho fortløpande med på produksjonen, kven jobba effektivt, kven jobba dårleg? Og kven trefte auga hennar når ho løfta blikket og såg ut i rommet? Desse kveldane hadde sin eigen magi, og det var alltid høgt adrenalinog støynivå i dei mest intense periodane då det nærma seg deadline for innhenting av data. Etterpå gjekk dei på byen for å ta ein øl, og nokre gonger blei det seint, og alt løyste seg opp i kaoset på byen, som om alt i denne perioden var ei forlenging av studietida. Seinare, då ho blei produksjonsleiar, gjekk ho over til å jobbe dagtid, og ting endra seg. Ho hadde fått betre økonomi, og ho ønskte seg meir. Hanne hadde runda tretti og Andreas var trettifem, og dei begynte å drøyme om si eiga leilegheit. Dei hadde kasta bort nok pengar på griske huseigarar, no ville dei eige sjølve! Han gjekk framleis på dårlege og kortvarige kontraktar i avisa, mens ho no stod for den stabile, faste inntekta som var ein føresetnad for at dei skulle få huslån. Så ho blei verande i analysebyrået, inntil vidare.

Dei hadde mista teljinga på kor mange vikariat Andreas hadde hatt. Då saka hans blei løfta opp på fagforeiningsnivå, hadde ikkje avisa lenger noko anna val enn å tilsette han. Då han omsider fekk fast jobb, var Hanne trettifem år gammal, og på eit eller anna tidspunkt måtte ho nesten berre slutte å snakke om den oppgåva i litteratur ho skulle ha skrive ferdig.

Samtidig har Aktuell Analyse i Bergen skrumpa inn, mens Oslo-kontoret har blitt større. Hanne veit at ho burde sett seg om etter noko anna før dei plutseleg ein dag stenger heile kontoret ned. Men kva for nokre andre jobbar har ho utsikter til å få? Ei kvinne over førti med veldig mange års erfaring – frå berre éin arbeidsplass? Vissa om at ho blir mindre attraktiv på arbeidsmarknaden for kvart år, fekk henne til å starte litteraturbloggen Eit eige rom, som kanskje kunne vere ein veg ut? Hanne skrur på maskina og sjekkar om det har komme kommentarar på bloggen sidan sist, men det er liten aktivitet for tida. Viss ho vil ha større trafikk, må ho poste innlegg litt hyppigare. Bøkene som forfattarar og forlag har sendt til henne, hopar seg opp. Til å begynne med var det stort sett bøker gitt ut på ukjente – og eigne – forlag, men i det siste har ho også fått aktuelle bøker frå store forfattarar i postkassen – med helsing frå forlaget. Det har også skjedd nokre gonger at sitat frå bloggen har hamna på framsida av nye utgåver, til dømes årets viktigaste bok. Når ho går i bokhandelen, ser ho etter desse utgåvene, og viss ho finn bøker med sine eigne formuleringar på framsida, tar ho dei opp og ser på dei, blar litt i dei og merkar at det gir henne ei kjensle av å vere med.

Ho klikkar seg ut av bloggen og inn på bustadannonsen. Ho ser på bilda av huset i stort format, soverommet med dei to vindauga mot hagen, dei to barneromma med utsikt mot gata og kontoret med den vesle omnen og gangen med sprinkelveggen inn mot stua og kjøkkenet … Når kan kjøkkenet vere frå, tru? Tidleg nittital? Ikkje på nokon måte ei innreiing ho ville valt sjølv, men det går heilt fint å leve med ei stund. Etter kvart kan dei sikkert skifte til noko lysare, Ikea har mange fine kjøkken som er heilt på høgde med alt det andre som kostar tre gonger meir. Ho ringer til Andreas og spør om han har sett på prospektet.

– Jo, eg har sett på det. Veldig fint, men …

Han har alltid eit «men» i ermet.

– Vi kan flytte rett inn, seier ho. – Vi treng ikkje gjere noko med det!

– Vi må snakke meir om dette etter jobb, seier han.

– Du veit bustadmarknaden er på veg ned no. Viss vi skal kjøpe, bør vi kjøpe no! Det er no vi kan gjere eit godt kjøp!

– Men vi skal jo selje i den same marknaden, seier han.

– Nettopp derfor! Det er prisen på einebustad som først går ned, mens leilegheitene ikkje vil oppleve det same fallet like raskt. Derfor er det viktig å handle no!

– Eg må springe i eit møte. Vi snakkar meir om dette i ettermiddag, seier han og avsluttar samtalen.

Hanne slår nummeret til meklaren for å be om privat visning, men avbryt samtalen før det begynner å ringe. Ho vil ikkje verke desperat heller. Ho vil uansett vere på den ordinære visninga om fire dagar for å få eit inntrykk av interessa – og dei andre potensielle kjøparane. Då tar det seg ikkje ut først å be om privat visning og så dukke opp på den ordinære visninga også. Ho kjenner meklarane litt for godt etter alle visningane ho har vore på, ho er på hels med dei fleste. Og Kenneth Hagen, som er meklar for Lerkevegen 41, er ikkje kjent for å gi ved dørene.

Etter lunsj orkar ho ikkje meir. Ho pakkar sakene sine og går inn til Arild, sjefen på kontoret, med eit innstudert uttrykk.

– Eg fekk telefon frå barnehagen, seier ho. – Sanne har fått feber.

– Feber, seier han, nesten draumeaktig, som om det var noko dei berre hadde før i tida. – Då må du nesten hente henne, seier han og ønsker henne god betring i heimen. På veg ut døra roper han etter henne at ho må stelle godt med den vesle, hugs å kjøpe sitronbrus og kjeks. – Og druer!

Hanne sit med ansiktet mot bussruta og ser ut på gatene der ho bur, på butikken som ventar på ettermiddagsrushet, fotballbanen som enno ligg stille og flat, før ungane kjem med fintene og scoringane og taklingane sine. Det er så roleg på denne tida, berre nokre mødrer som trillar barnevogner langs vegane, og gamle folk, med og utan rullator. Hanne spring frå busshaldeplassen og heim. Og når ho spring, gjer det vondt i kroppen. Hanne har alltid vondt i kroppen. Ho spring forbi dei nitriste lågblokkene på andre sida av vegen. Det er så trongt i gata her at bilane står parkerte delvis på fortauet. Ho låser seg inn ytterdøra i huset der ho bur, og ser at joggeskoa til Eivind, åleinefaren i første etasje, som vanleg står fint plasserte utanfor døra til leilegheita hans, på ein plastpose. Ho går opp trappene, prøver å kartlegge smerta i kroppen, er det i låret, eller kanskje meir i hofta? Eller kjem det frå bekkenet? Ho låser seg inn i leilegheita og ser alt det som flyt der inne, i denne heimen som aldri blei det ho drøymde om at den skulle vere. Det er her, i desse romma, det gjer vondt, tenker ho. Det er her det verker.

Ho veit ho har lagt dei ein stad! Ho har samla på alle korta som har dumpa ned i postkassen i løpet av desse åra, frå meklarar som skryter av at dei har selt leilegheit eller hus i nærleiken for så og så mykje over prisantyning. «Ta kontakt viss du ønsker en gratis og uforpliktende verdivurdering av din bolig.» No skal ho ta dei på ordet! Ho jagar rundt i leilegheita, ho veit at ho ikkje har kasta dei. Til slutt finn ho dei på soverommet, i nattbordskuffen. Ho blar triumferande gjennom bunken og kjenner igjen mange av meklarane som smiler mot henne på korta. No skal dei få halde det dei har lova! Viss ho og Andreas skal ha ein sjanse til å kjøpe huset i Lerkevegen, må dei først og fremst få ei høgare verdivurdering på leilegheita. Det er der dei må begynne.