© 2018 Det Norske Samlaget

www.samlaget.no

Omslag: Asbjørn Jensen og Øystein Vidnes

Epub-produksjon: Napp A/S

isbn 978-82-521-9612-2

Om denne boka

Det er den kaldaste vinteren på mange år i Lom. Folk held seg stort sett inne ved omnane. Berre frå eitt hus stig det ikkje røyk frå pipa. Der bur Agnes Skarstulen, ei merkeleg, eldre kvinne, mislikt og frykta i grannelaget.

Så blir Agnes funnen død i snøen, drepen. Smått om senn avdekkjer etterforskinga ei svært dramatisk livshistorie. Men er det der svara ligg? Saka tek ei ny, dramatisk vending da meisterkokken Arne Brimi finn eit nytt drapsoffer på BrimiBue, familierestauranten som ligg vegg i vegg med lensmannskontoret.

I den fjerde kriminalromanen frå forfattarduoen Kroken & Kolden jaktar etterforskarane Seljestad og Vold ein dristig og dyktig, men òg desperat gjerningsperson. Frosten og døden handlar om einsemda på bygda, om korleis eit menneske kan forsvinne inn i isolasjon sjølv om grannane bur berre nokre titals meter unna, i ei bygd der alle trur dei kjenner alle.

Kroken & Kolden

Frosten og døden

Kriminalroman

Oslo 2018

KAPITTEL 1

Den rekordkalde januarlaurdagen ligg blåkvit og uvenleg utanfor vindaugo. Marius Duvdalen gruar seg til å gå ut. Men ut må han. Hunden, Rapp, ligg ved døra og ventar. Marius sukkar, går ut i gangen og dreg på seg den tjukke varmedressen.

Rapp svinsar glad ved føtene hans medan han tek på seg ullsokkane og dei fôra, solide støvlane. Lynraskt sleikjer den veltrimma fuglehunden eigaren sin i munnvika der han står krumbøygd og knyter lissene.

– Ikkje gled deg for tidleg, seier Marius. – Det er like kaldt som det var tidlegare i dag, så du vil nok inn att nesten så fort du kjem ut.

Han grip etter bilnøklane og eit par vottar på kommoden.

– Vi tek bilen, seier han. – Så køyrer vi ein kjapp tur til sentrum og handlar litt etter at du har sprunge frå deg.

Både Marius og Rapp skuttar seg mot den stilleståande lufta som møter dei utanfor døra. Dei bur på ein liten plass på Duvdalsberget, eit par kilometer aust for Lom sentrum. På oppsida av det vesle tunet går riksvegen, på nedsida har dei den breie, islagde Otta-elva. Om kulden held fram, er isen snart så trygg at ein kan gå over til Grjotheims-gardane på andre sida.

Pusten står som varm damp ut av munnen på dei. Rimet set seg i skjeggstubbar og vêrhår. Dei skundar seg mot garasjen. Rapp løftar på foten og gjer frå seg på den nedsnødde buskmura som står ved hjørnet av skålen, og hoppar inn i bilen da bakluka blir opna. Marius set varmeapparatet på full guffe og køyrer mot Vårdalen, der dei har funne seg ein uforstyrra lufteplass i eit hogstfelt like ved riksvegen. Tømmerhoggarane har ikkje vore i aktivitet der så lenge kulden har herja dalen, og i helgene er det uansett roleg og fredeleg der.

Etter nokre minutt er dei framme ved oppkøyrsla til garden Graffer, der det er ei busslomme. Marius svingar inn og stoppar bilen. Det ryk frå kvar pipe langs den rette strekninga som går vidare austover mot Garmo og Vågå. Det er lite trafikk på vegen. Menneska er tvinga inn i ein slags dvale av den brutale vinteren. Sjølv om klokka er knapt halv fire på ettermiddagen, er det allereie byrjande skumring. Om halvannan time vil det vera heilt mørkt.

Marius tek Rapp i band og kryssar køyrebanen. På hogstplassen er snøen hardpakka etter ferdsel av tunge hjul og kraftige skor. Ved ei stor tømmerlunne står ein skogsmaskin og sturer. Den har ikkje vore i bruk på denne sida av nyttår. Metallkroppen er dekt av rim. Bak det snauhogde feltet står bartrea tette og tunge. Marius løyser Rapp fri frå koppelet. Hunden set av stad med nasen i bakken og logrande hale. Sjølv byrjar Marius å gå langs skogbrynet rundt rydningen. Restane etter felte tre står som litt sørgmodige stubbar på den kvite flata. Han ser Rapp springe mellom trea lenger inne i skogen. Snøen blir kvervla opp under dei raske hundeføtene. Det plar ikkje gå meir enn ti minutt før han har fått nok og vil attende til varmen i bilen.

Marius stoppar og ser utover landskapet. Det ligg som i ei skrustikke av kulde. Men det er vakkert. Rim og snø har lagt seg på alle ting, og over dalen kvelvar himmelen seg, klar som krystall og med byrjande mørker i. Frå november til februar orkar ikkje solauga klive dei høge fjella. Da ligg naturen som i halvsøvn i dette merkelege, frostblå ljoset som eigentleg berre er eit gjenskin av ljos. Det er nesten inga rørsle i landskapet, berre ein og annan bil som fer forbi på vegen bak han, og søyle på søyle med røyk frå huspipene. Berre éi pipe ryk det ikkje frå. Inne i skogen bak hogstplassen, der Agnes Skarstulen bur. Så rart, tenkjer Marius. Ho som alltid er heime. Folkesky og mistruisk som ho er, held ho seg for seg sjølv og går nesten aldri ut. Og i alle fall ikkje i dette vêret. Marius er av dei få som slepp inn døra til Agnes. Ein sjeldan gong. Når det er heilt naudsynt. Når ho må ha ved, eller få moka snøen i tunet og brøyta innkøyrsla, eller tina vatnet i røyra. Eller da han bruka ei heil veke på å lære henne å bruke pc. Det er einaste gongen ho har overraska han. Plutseleg ein dag hadde ho kjøpt seg datamaskin. Sat ved kjøkenbordet og streva med å logge seg på. Han tilbaud seg å hjelpe. Kvar kveld ei heil veke lærte han henne det han kunne om pc-bruk og internett.

Ho slepper han berre inn på kjøkenet, aldri lenger. Sjeldan blir han bydd å sitja. Aldri ein kaffikopp. Alltid berre småprat om vêr og vind, aldri noko anna, om ein ser bort frå den veka med opplæring. Eit taust venskap utan hygge, men med ein slags tillit skapt av nettopp denne togna. Marius trengjer seg aldri på. Somme gonger er Agnes avvisande og sur, ein sjeldan gong blid og til og med humoristisk. Slik som for nokre veker sidan. Like før jul. Ho sat med pc-en framfor seg ved kjøkenbordet og bad han koma og sjå. Overraska gjekk han over golvet, stilte seg opp ved sida av henne og såg på bildet ho hadde oppe. Og det var sanneleg noko å vise fram. Marius vart aldri så lite sjokkert over det som lyste mot han frå den blå skjermen. Men glad òg, da innhaldet verkeleg gjekk opp for han. Agnes hadde vunne i lotto. Ikkje hundre- eller tusenlappar, men millionar. Ho såg på han på ein ny måte, med glød i blikket. Med eitt var det lette, lattermilde vibrasjonar i lufta rundt dei.

Etterpå var ho som før – ho lukka maskinen, lukka seg sjølv, gjorde det klart at han måtte gå, som om ho allereie angra på at ho hadde vist han ein flik av noko som var viktig. Som om tilliten dei imellom ikkje strakk heilt til, at ho ikkje stola fullt og fast på han.

Marius står i skogkanten og kjenner ei murrande uro. Kvifor fyrer ho ikkje? Kanskje har ho gått tom for ved. Eller ligg sjuk. Eller har dotte og brote foten. Det ville jo vore typisk, nå som ting endeleg såg ut til å ordne seg for henne. Lagnadens ibuande djevelskap, som Agnes sjølv brukar å seia. Han må sjå innom henne og sjekke om alt er i orden.

Han ropar hunden på plass. Rapp kjem stormande ut frå skogen i ei sky av snø. Marius tek han i band, så går dei innover mellom trea. Ein snarveg dei sjølve har trakka opp, fører til det vesle huset Agnes bur i.

Dei kjem inn på tunet frå baksida. Alt er som vanleg. Snøskuffa står der han sette den sist, da han hadde moka det smale trakket mellom huset og skålen. Bilspora som går i ein boge på gardsplassen, er etter hans eigen bil. Eller kanskje ikkje. Han ser seg rundt. Eit bilspor med anna dekkmønster går innover frå grinda og dekkjer delvis hans eigne. Det stoppar nesten heilt inntil trappa. Bilen må ha rygga ut. Det må vera den som var her midt i veka, tenkjer han. Den svarte Passaten. Han såg den frå lufteplassen. Det må ha vore om onsdagen. Han har lurt fælt på kven det var, men har ikkje snakka med Agnes sidan. Ho hadde nok ikkje fortalt han det om han hadde spurt heller.

Han går bort til inngangsdøra, bankar på. Agnes! ropar han. Ikkje noko svar. Han trykkjer ned dørklinka. Døra er låst.

Heilt i utkanten av den nokså store tomta står skålen. Der er døra open. Enn om Agnes har fare ille og ligg hjelpelaus der inne! Han skundar seg dit. Kikar inn i det vesle rommet, som er fylt med furu- og bjørkeved og reiskap av ymse slag. Men nei, ingen der.

Han lèt att den slarkete uthusdøra og går mot huset att. Det er da han legg merke til det: Det er rim på alle vindaugo. Ikkje berre ein kant nedst, som det plar vera. Og ikkje berre i andre høgda, der berre det eine soverommet er i bruk. Frostroser dekkjer kvar einaste glasrute. Ja, sjølvsagt, når det ikkje blir fyrt, tenkjer Marius. Det er tretti minusgrader, det seier seg sjølv at det isar da. Men på kjøkenglaset? Der ein panelomn alltid er på når Agnes ikkje fyrer i svartomnen? Har ho gløymt å setja på varme før ho reiste bort? For ho kan ikkje vera heime. Om ho var sjuk eller var utsett for uhell, ville ho vel ringt han? Men om ho ikkje når telefonen? Ho har fasttelefon framleis, ikkje mobil. Han kan prøve å ringje. Han kjenner på lommene sine. Men dei er tomme. Telefonen ligg att i bilen.

Han blir ståande rådvill og uroleg. Strengt tatt har han jo ikkje noko med kva Agnes gjer. Men dei er grannar, sjølv om det er ein god stubb mellom husa deira. Kanskje han skal gå innom Annirose Nordberg. Ho bur i huset aller nærast Agnes. Røyken frå pipa hennar er synleg over tretoppane. Dei to kvinnene har litt kontakt, dei er på same alder og gamle skuleveninner. Annirose kan ha snakka med Agnes, eller i det minste sett om ho har reist bort.

Før han går, kakkar han på inngangsdøra ein gong til. Ingen respons. Han kikar inn kjøkenglaset. Synest han høyrer musikk, som om radioen står på. Ein augneblink rislar letnaden gjennom han. Mellom isrosene ser han inn i det tomme rommet. Døra inn til stua er attlaten, som den plar vera. Stolen til Agnes står på plassen sin. Ingen pc på bordet, ingen kaffikopp. Han ropar namnet hennar ein gong til. Men nei. Ikkje ein lyd innanfrå. Ingen musikk heller, så det var nok berre noko han innbilte seg.

Veit ikkje Annirose noko, får han prøve å ringje frå bilen. Og får han ikkje svar, er det ikkje anna å gjera enn å varsle kommunen og få dei til å gå inn.

Han går dei par hundre metrane bort til Anniroses hus. Hjå henne er det ljos i alle vindaugo, ein varm kontrast til det kalde grannehuset og frosten som svir i kjakane.

Annirose opnar døra før han rekk å banke på. Den butte kroppen hennar er innpakka i ei dunjakke. Ho har eit par vottar i den eine handa, eit nøkkelknippe i den andre og ei veske over armen. På hovudet har ho ei lue med mange fargar. Ho kvepp av overrasking ved synet av han.

– Jøss, kor eg skvatt. Kjem du gåande? Eg plar høyre bilen din.

– Nei, eg går, seier Marius. – Du er på veg ut, skjønar eg.

– Hei, ja, eg …

Litt tvilrådig blir Annirose ståande i døropninga, som om ho ikkje kan bestemme seg for å koma ut eller gå inn att. Rapp klynkar. Ho kastar eit blikk på hunden, ein blenk av medkjensle kjem til syne i augo hennar.

– Han frys, stakkar, seier ho. – Vil de …

– Eg skal ikkje hefte deg, seier Marius da ho viser teikn til å be dei innanfor. – Har du sett Agnes?

– Nei, Agnes? Er ho ikkje heime?

Annirose flyttar blikket mot det gule huset mellom trea.

– Nei, seier Marius. – Eg tenkte kanskje du hadde snakka med henne. Eller sett henne reise bort.

– Reise bort? Agnes reiser da aldri nokon plass. Anna enn til Vågå for å gjera innkjøp. Og det gjorde ho først i veka.

– Det er ikkje teikn til liv der, seier Marius. – Og glasrutene er heilt nedrima. Det kan ikkje ha vore fyrt der på ei stund.

– Når du seier det … det rauk ikkje frå pipa der i går heller. Gud, så sløvt av meg, eg har ikkje tenkt over det.

– Når såg du henne sist?

– Måndag. Eller var det tysdag.

Annirose ser tankefullt framfor seg.

– Kanskje ho har teke ut på reise likevel, seier ho. – Nå som ho har alle dei pengane.

– Trur ikkje det er så sannsynleg, akkurat, seier Marius.

Ei mørk kjensle nappar i han, ein slags sjalusi som er framand for han. Han har gått og innbilt seg at han var den einaste Agnes trudde seg til.

– Så ho fortalde deg òg om lottopremien? seier han.

– Ja, det var heilt uverkeleg, eigentleg, seier Annirose. – Med eitt var ho glad, blid, nesten lykkeleg, verka det som. La ut om kva ho skulle gjera med pengane. Og ja, eg trur jammen ho nemnde noko om ein tur, eg veit ikkje kvar, eg høyrde ikkje så nøye etter.

– Eg får gå attende til bilen og prøve ringje henne, seier Marius.

– Kanskje ligg ho skadd ein stad inne i huset og treng hjelp.

– I så fall må ho ha lege ei stund, seier Annirose. – For som sagt så rauk det ikkje frå pipa der i går heller. Men er det noko poeng i å ringje? Om ho får tak i telefonen, så hadde vel ho ringt ein av oss for lenge sidan?

Sjølvsagt, tenkjer Marius og ser på Annirose. Kjappe, praktiske Annirose som alltid kjem opp med dei rette slutningane. Han kjenner seg litt dum, som så ofte elles i selskap med henne.

– Vel, eg tek ein runde innom tunet hennar ein gong til, så får eg heller ringje kommunen og få dei til å gå inn, seier han.

– Ja, det høyrest fornuftig ut, seier Annirose. – Men nå må eg av stad. Eg har kveldsvakt på gamleheimen.

– Har du ikkje fått noko fast der enno?

– Nei. Folk har dei bruk for heile tida, men gje folk fast stilling, det sit langt inne, ser det ut til, seier ho før ho set seg inn i bilen.

– Ha det, seier Marius og løftar på handa, men ho lèt att bildøra utan å svara.

Han slepper laus hunden att. Rapp spring inn grinda til Agnes og vidare mot skålen. Annirose køyrer i sneglefart bak Marius til ho svingar inn på den vesle vegstubben som fører til riksvegen. Han ser ho snur seg og ser etter hunden. Rapp bjeffar borte ved skålen. Ettermiddagshimmelen er grå av skumring. Ei einsleg kråke sit på ein av gjerdestolpane og ser på Marius.

Han burde eigentleg bryte seg inn, tenkjer Marius. Men det er betre å varsle andre. Rapp krafsar ivrig med framføtene i snøen borte ved uthuset. Det ligg noko der. Ein bylt av noko slag. Eit dyr? Ikkje så merkeleg, alle minusgradene er drepande. Det må ha lege der heile tida. Bak uthusdøra som stod open. Marius kallar inn hunden, som kjem springande på plass. Saman går dei mot det som ligg i snøen. Rapp pistrar. Det er ei anna pistring enn når han frys.

Taggete rimroser dekkjer den langstrekte tingen. Den er raud og blå under det kvite. Ein augneblink tykkjer Marius det ser ut som eit samanrulla flagg. I alle fall ikkje eit dyr.

Han går dei siste metrane. Stoppar. Stirer. Snappar etter luft. Lufta stuper iskald ned i lungene, får han til å hoste. Hunden set seg ned heilt inntil leggen hans.

– Å, helvete, seier Marius ut i den stivtela verda rundt dei.

Den knitrande lyden frå støvlane får eit kuldegys til å sitre gjennom kroppen da han flyttar seg litt bakover. Rapp pistrar og pistrar. Lydane er plutseleg som smertefull gnissing mot øyregangar og nervar.

– Husj, stille, seier han.

Rapp lystrar med ein gong og blir sitjande heilt stille.

Det er Agnes. Ho ligg i snøen og ser på dei med tomt blikk. Augnevippene er kvite av rim. Leppene er bleikblå, det ljose håret ligg i ein krans rundt hovudet. Ho har dei brune skinnskorne sine på. Dei er altfor tynne for dette vêret. Og inga jakke. Berre den raude strikkegenseren ho fekk av han til jul. Og blå dongeribukser. Dei får han til å fryse på ryggen, så kalde ser dei ut.

– Vi må ringje, mumlar Marius. – Vi må attende til bilen.

Kva nummer er det ein ringjer, tenkjer han medan han festar koppelet på Rapp. 110? 113? Eller 112? Han må sjekke på nett. Nokon må koma og hente henne.

KAPITTEL 2

– Eg skulle berre lufte hunden som snøggast. Ho ligg ved skålen sin, seier Marius Duvdalen og peikar mot skogen.

Våningshuset og det vesle uthuset til Agnes Skarstulen er så vidt synlege mellom trea her frå vegen.

Lensmann Sylfest Seljestad følgjer den peikande handa med blikket før han festar augo på den kraftige mannen att. Marius har stått og venta på politifolka ei god stund. Sjølv om han er kledd i ein varmedress, får kulden kroppen hans til å skake. Små ristingar går gjennom han, forplantar seg til stemmebanda og gjer røysta litt forpusta og skjelven. Ei kraftig lue er dregen heilt ned til augnebryna. Han har rim i skjeggstubbane. Pusten står som ei dampsky ut av munnen når han pratar.

– Hadde du nett funne henne da du ringde? spør Sylfest.

– Ja. Det gjekk nok nokre minutt, men ikkje mange.

– Berre set deg i bilen så lenge, så tek vi ein prat om litt, seier lensmannen. – Kva heiter du?

– Marius Duvdalen.

– Ok, Marius. Prøv å slappe av, set deg i bilen og få varmen i deg, så går eg og betjenten min innover og tek ein kikk. Det er best å ha bilane ståande her, så vi ikkje rotar altfor mykje inne på tunet der.

Marius nikkar og lèt opp døra til bilen, set seg i førarsetet og startar motoren.

Lensmann Seljestad og betjenten, Simon Creed, kryssar det flate hogstfeltet før dei følgjer skogbrynet eit stykke. Simon har ei kraftig lykt på hovudet. Det knitrar i den tørre snøen under skorne deira. Ingen av dei seier noko. Furu og gran veks om kvarandre innover mot bustaden til Agnes. Heile landskapet er utan lyd og utan anna rørsle enn den dei sjølve lagar.

Dei når fram til tomta. Skålen liknar ei stor, svart kasse i halvmørkeret. Simon tek lykta i hendene for å få betre ljos mot bakken der den døde ligg.

Ho ligg på ryggen i snøen. Augo er vidopne, daude og kalde. Det er far etter dyr i snøen rundt henne, sannsynlegvis hunden til Marius Duvdalen. Ein kvit, taggete glasur av rimfrost har lagt seg over ansiktet og kleda. Kroppen ligg strak, med føtene samla og armane ned langs sida. Fingrane er krøkte, som om dei prøver å gripe fatt i snøen. Ho er kledd i dongeribukse og ein strikka genser. I halsgropa ligg ei sølvkjede med små, blå smykkesteinar. På føtene har ho flate inneskor med ankelreim.

– Ho må ha gått ut berre for å hente ved, seier Sylfest. – Sidan ho korkje har ytterklede eller vottar på.

– Ho liknar ein statue som har dotte ned frå sokkelen sin, seier Simon. – Tenk å liggje her og fryse i hel. Ho må ha fått eit anfall av noko slag.

– Ja, eller så har vi med eit brotsverk å gjera, seier Sylfest. – Eit brått og brutalt åtak. Eit menneske som er i ferd med å fryse i hel, vil krøkje seg saman, prøve å verme seg med sin eigen kropp.

– Men om ho var medvettslaus, seier Simon. – Da ville ho jo ikkje gjort det.

– Nei, det har du rett i, sjølvsagt. Men likevel. Eg har ei dårleg kjensle.

Dei ser seg rundt.

Bilen til Marius Duvdalen er synleg i skumringsljoset der den står i busslomma og slepper ut ei sky med eksos. Austover går vegen i eit rett strekk mot Garmo og Vågå. Vestover går den forbi oppkøyrsla til Graffer og Soleggen, før den fortset bratt og svingete ned Rådsbakken og vidare mot Lom sentrum. Sylfest flyttar blikket mot dei snødekte flatene rundt den vesle skålen.

– Ikkje eit einaste spor i snøen rundt, seier Simon. – Berre på dette vesle feltet utanfor døra. Men sjå her.

Han peikar mot bakken ved uthusveggen.

Sylfest kjem bort til han.

Ei stripe heilt inne ved plankeveggen, like brei som takutstikket over, er snøfri. Daudgraset ligg som runde hårluggar langsmed veggen. I det skarpe ljoset frå lykta ligg ein rund ting, stor som ein tjuekroning.

– Ein knapp? seier Sylfest.

– Ja, men den høyrer nok ikkje til den døde, seier Simon. – Ho har berre ein genser og dongeribukse på. Trur ikkje eg har sett så store knappar på dongeriklede. Det der er heller ein kåpe- eller jakkeknapp.

Sylfest nikkar.

– Vel, vi får la alt vera som det er til så lenge, seier han. – Du kan setja i gang med å sperre av området. Eg må ringje teknikarane, men det tek si tid for dei å koma hit.

Han ringjer. Og har flaks. Eit team med teknikarar er på veg nedover dalen etter eit oppdrag på Dovre og kan beordrast opp til Lom.

– Eg går og snakkar meir med Marius Duvdalen medan vi ventar, seier han til Simon da han har snakka med vaktsentralen. – Og Jørgen Vold og Reidun Hammer må nok avbryte frihelga si. Men det er ingen vits i at dei står her og frys til teknikarane kjem, så eg ventar eit kvarters tid med å kontakte dei.

Simon ser ikkje ut til å ense kva Sylfest seier. Han står og ser grundande rundt seg. Blikket vandrar frå den døde til plassen rundt, og vidare til gardstunet til Agnes Skarstulen.

– Det er jo veldig merkeleg, seier han. – At ho ligg nettopp her. Om ho er drepen, meiner eg. Det er da ikkje eit einaste spor her. Korkje på liket eller rundt henne.

– Knappen, seier Sylfest.

– Men den kan jo ha lege der i lang tid.

– Eg veit ikkje, men eg er nesten sikker på at det er drap, seier Sylfest. – Det er noko med måten ho ligg på.

– Eg trur nå helst ho har gått for å hente ved og fått eit anfall av noko slag, seier Simon. – Folk som får krampe, til dømes, kan bli liggjande slik, trur du ikkje det?

– Kanskje. Det er ingen vits i å gisse. Vi får vente med å konkludere til ekspertane har sagt sitt.

– Det er nå svært dristig i så fall, seier Simon. – Om det skulle vera drap, meiner eg. Sjå kor kort veg det er til naboen.

– Om kvelden, i mørkeret? seier Sylfest og ser mot grannehuset. – Trur ikkje det er så veldig risikabelt.

Simon følgjer blikket hans.

– Kjenner du dei? spør han.

– Kven? seier Sylfest.

– Folka som bur der?

– Nei, seier Sylfest. – Ikkje som eg veit av, i alle fall. Sjølv om eg har vore i Lom i fleire år nå, er det nok mange eg ikkje kjenner. Slik er det sikkert for deg òg.

Simon Creed nikkar.

– Ja, det er vel omtrent det same. Eg har vore i Skjåk i snart fire år, men særleg av den eldre generasjonen er det mange som er heilt ukjende for meg. Har du ikkje sett den døde kvinna før heller?

– Nei, seier Sylfest. – Trur ikkje det. Men Marius Duvdalen kjende henne. Eg går og snakkar med han, så ordnar du med sperringane.

Sylfest går attende gjennom skogen, over hogstfeltet og bort til bilen til Marius. Det er ein Mercedes Geländewagen. Kupeen er stor og romsleg, og det er godt og varmt der inne. Eine halvdelen av baksetet er overfylt av diverse posar med innhald. Opp av den eine stikk skafta av eit par gummistøvlar. Elles står det ei reiskapskasse på den andre halvdelen. Ein grøn ullgenser ligg heilt borti hjørnet.

– Går det bra med deg? seier Sylfest.

Marius har teke av seg lua. Håret er stort og krøllete. Overdelen på den varme dressen har han vrengt av seg, den ligg som ein bylt rundt hoftene. Han er eldre enn Sylfest først trudde, kanskje rundt femti.

– Ja, det er ikkje farleg med meg, seier Marius og dreg handa gjennom håret.

Han legg båe hendene på rattet, lener seg bakover i setet.

– Faktisk sit eg og lurer på kvifor eg reagerer så lite på synet av Agnes, seier han og ser ut gjennom sideruta.

Det har vorte mørkare ute. Sylfest ser sitt eige ansikt i bilglaset.

– Eller skal ein seia den døde, fortset Marius, kanskje mest til seg sjølv. – Eller kroppen. Eller den avlidne. Eller liket. Eg veit ikkje kva ein skal kalle det. Det er liksom ikkje Agnes meir. Same kva for ord ein brukar, er dei på ein måte upassande.

– Kom du frå vegen eller frå skogen? seier Sylfest.

Men Marius Duvdalen synest ikkje å høyre lensmannen, han fortset i sine eigne tankebanar:

– Eg er jeger. Har sett så mange døde dyr. Kanskje er det derfor eg ikkje synest det var spesielt skremmande. Eg skvatt skikkeleg, sjølvsagt, men berre med det same.

Han held inne, dreg pusten før han held fram:

– Ho såg veldig, veldig kald ut. Botntela, liksom. Det var så uverkeleg. Nesten som på film.

Han snur seg mot Sylfest.

– Er det normalt å reagere slik? seier han.

– Alle reaksjonar er normale, seier Sylfest roleg. – Og ofte kjem ikkje ubehaget og sjokket før ei stund etterpå.

Marius ser tvilande ut. Hendene er heilt rolege på rattet. Med eitt er det som om han tek seg saman:

– Spurde du om noko, lensmann?

– Ja, eg lurte på om du kom frå vegen eller frå skogen.

– Frå hogstfeltet. Eg lufta hunden. Det er ikkje lange turane vi tek i denne helvetes kulden.

– Såg du noko uvanleg? Noko anna enn den døde, altså?

– Noko uvanleg? Kva skulle det vera?

– Ikkje noko bestemt, seier Sylfest og kikar ut på vegen, der to bilar fer forbi. Han kjenner att den eine av dei; den er ordføraren sin. Det er i dag det skal vera folkemøte om eventuell kommunesamanslåing. For tredje gong, eller er det fjerde. I eit desperat forsøk på å engasjere fleire i det viktige spørsmålet har dei lagt møtet til laurdagskvelden, da folk har fri dagen etter. Der skulle Sylfest ha vore og orientert om framtida og den omorganiserte politietaten i regionen. Han må hugse på å ringje og melde avbod, tenkjer han og snur seg mot Marius att.

– Om det var noko meir, kjem du sikkert på det sidan, seier han.

– Eg såg ikkje noko som helst, anna enn henne, seier Marius. – Med eitt låg ho der. Til å byrje med trudde eg det var noko som var innpakka i tøy. I grunnen var det rart eg ikkje såg henne tidlegare. For eg var borte ved skålen og kika inn, døra var open, eg tenkte kanskje Agnes var der. Eg kom ikkje til å sjå i den retninga ho låg da eg lét att døra. Rapp var ikkje bortom der heller, før seinare. Det var han som varsla.

– Du sa du kjende henne. Agnes, var det det du sa ho heitte?

– Agnes Skarstulen. Det rauk ikkje or pipa hennar, eg ville berre sjekke korleis det var med henne.

Det kjem ei nyve i panna hans, han ristar på hovudet.

– Og så dette, seier han. – Men neigu om eg begrip det. Ho har vore så tilfreds i det siste. Til ei forandring, får eg seia, for den dama var ikkje noko muntrasjonsråd, akkurat. Men nå hadde ho vunne i lotto! Ho hadde planar om å kjøpe bil og såg for seg reiser både hit og dit. Ho inviterte meg med. Mest for spøk, trur eg, og det hadde nok vorte med tanken for hennar eigen del òg. Poenget er at ho har vore i godt humør i det siste, og likevel ligg ho daud bortpå her nå.

Sylfest ser mot skogen. Han ser refleksane på jakka til Simon der han strekkjer sperreband rundt tomta. Dei raude og kvite remsene er så vidt synlege. Alt dagsljoset har forsvunne nå. Mørkeret er djupt og svart, og alle konturar er borte, som om berg og skog og hus er i botnen av ein diger brønn. Om ei stund vil fullmånen stige opp over kanten av brønnen, men til da er det berre ein og annan forbipasserande bil som gjev dei glimt av landskapet.

– Kva er det du ikkje begrip? seier Sylfest.

– At ho gjekk ut i kulden og la seg til for å døy! seier Marius. – Eg veit ho har gjort det ein gong før, for veldig lenge sidan, men da var ho deprimert. Men nå? Det gjev da ikkje meining, ho hadde aldri i sitt liv vore så glad, sa ho!

– Gjort det før? seier Sylfest og ser på han. – Prøvd å ta livet sitt, meiner du?

– Ja, dei fann ho ved elva, nesten ihelfrosen. Det var så vidt ho overlevde.

– Kor lenge sidan?

– Det må vera nærare tjue år sidan, kanskje meir. Agnes var svært sjuk. Ho vart innlagd på psykiatrisk. Ho var visstnok innlagd i årevis før det òg. Før ho flytta attende til Lom, altså. Men det er folkeprat, eg har aldri spurt henne.

– Vi trur ikkje ho gjorde det sjølv, seier Sylfest.

Marius ser på han. Det går eit drag av letnad over det kraftige ansiktet, før eit anna uttrykk festar seg.

– Ho er drepen, meiner du? seier han fælen.

– Sannsynlegvis. Rett nok er eg litt meir i tvil nå, når eg veit at ho kan ha gjort det sjølv. Sidan ho har ei forhistorie med liknande hendingar, meiner eg.

– Nei, nei, seier Marius og ristar på hovudet. – Du må ikkje leggje dei gamle greiene der til grunn. Ho var heilt frisk nå. Og ho som alltid hadde hatt skral økonomi, hadde plutseleg fått meir enn nok pengar. Som eg sa, så …

Marius snur seg mot Sylfest:

– Kan det vera at nokon var ute etter pengane? seier han.

– Vi får sjå, seier Sylfest. – Vi finn nok ut av det. Nå må eg koma meg bort til betjenten min att. Om du ikkje har meir å fortelja.

– Kanskje har eg sagt for mykje som eg har, seier Marius. – Du må gløyme dei gamle greiene, Seljestad. Det er heilt sikkert at ho ikkje har gjort det sjølv.

– Var ho ved god helse?

– Ja, har aldri høyrt henne seia noko anna.

– Ikkje noko problem med hjartet eller liknande?

– Om ho har fått eit hjarteatakk, meiner du? Nei, det kan eg aldri tru.

– Plar du lufte hunden her kvar dag?

– Ja, nesten. Nå i det siste, så. Når tømmerhoggarane ikkje har halde på her. Eg var ikkje her i går, men på torsdag.

– La du merke til om det rauk frå pipa på torsdag?

Marius tenkjer seg om før han ristar på hovudet.

– Det la eg ikkje merke til, er eg redd.

– Du har gjeve meg svært nyttig informasjon, seier Sylfest. – Og vi skal nok bruke den med vett, du treng ikkje vera redd for det. Eg trur eg har fått veta det eg treng førebels, men vi kjem til å innkalle deg til ein meir formell samtale på lensmannskontoret ein av dagane. Nå får du koma deg heim og få i deg noko varmt.

Sylfest er på veg ut av bilen medan han pratar, men snur seg brått:

– Når såg du forresten Agnes sist?

– Onsdag, seier Marius etter å ha tenkt seg om.

– Eller … eg såg henne ikkje. Eg hadde tenkt meg innom, men da stod det ein bil i innkøyrsla hennar, så eg snudde.

– Når på dagen var det?

– Ved høgstdag, trur eg.

– Kva tid snakka du med henne før det, da? seier Sylfest.

– Førre veka. Torsdagen, må det ha vore. Eg leverte ved til henne.

– Kjende du bilen som stod der på onsdag?

– Nei, faktisk ikkje. Det var ei stasjonsvogn. Passat, trur eg. Svart. Det var faen så merkeleg.

– Korleis det? seier Sylfest.

– Eg har lurt fælt på kven det kunne vera. Ho hadde aldri besøk av andre enn meg og kanskje eit par til, ein sjeldan gong. Og plutseleg dukka det opp ein bil frå ingenstad i innkøyrsla hennar? Det er kva eg kallar merkeleg.

– Ja, du kan så seia, seier Sylfest. – Vel, vi skal nok finne ut kven det var etter kvart.

Han helsar med handa og lèt att døra. Da han skal krysse vegen, køyrer administrasjonssjefen i kommunen, Tea Hovde, forbi i den snertne bilen sin. Folkemøtet, tenkjer Sylfest. Han ringjer og avlyser si eiga deltaking før han kallar opp Vold og Hammer.