Kledd naken

Agnes Lovise Matre

Nynorsk utgåve © Comino Forlag

2015

www.cominoforlag.no

Coverdesign:

Darko Mrdalj

Det er ikke tillatt å kopiere, videreformidle eller mangfoldiggjøre sider eller utdrag fra boken uten etter skriftlig avtale med forlaget.

Tilrettelagt for ebok av eBokNorden as

ISBN 978-82-93325-32-1 (ePub)

ISBN 978-82-93325-30-7 (trykk)

Eg har spisskompetanse på mørke rom

til å manøvrera i mold

det er ikkje heilt mørkt ennå

det er plass til ein skugge til

Lise Marte Vikse Kallåk

(Månen landa i natt)

I

Steinhus, onsdag 12. mars 2014

Det var stille i heile huset. Berre lyden frå kjøleskåpet kunne høyrast. Barna var endeleg i seng. Iselin Melstveit gnei dei ømme musklane i nakken. Det tok på å gå i full jobb som lærar i ungdomsskulen og samstundes vere åleine med barna i fjorten dagar. Sara på tolv var eit troll. Uansett kor godt Iselin la til rette og prøvde å unngå å irritere dottera, så kunne ein vere sikker på at jenta eksploderte minst ein gong om dagen.

Ho opna laptoppen. Ville prøve å få unna nokre tentamensvurderingar før Tore kom heim. Han likte ikkje at ho sat oppteken med skulearbeid heime om kveldane, sjølv om han aldri kommenterte det, så hadde ho sett det i blikket hans, høyrt det i måten han trekte pusten på. Ho hadde akkurat opna den første norsktesten då ein lyd fekk henne til å stivne. Det høyrdest ut som om noko fall i golvet. Iselin reiste seg frå stolen. Vart ståande og lytte. Lyden kom innanfrå huset.

Frå kjellaretasjen. Ho gjekk ut på kjøkkenet, sløkte lyset i taket og gløtta ut av vindauga mot naboen. Raskt trekte ho for dei kvite lamellgardinane.

Var det ei dør som slo igjen der nede?

Ho sjekka hovudinngangen mot plenen på baksida av huset først, for å utsetje det aller verste ho visste: Å gå ned i kjellaren åleine etter at det hadde vorte mørkt. Den døra hadde ho sjekka tidlegare på dagen, slik ho pleidde, nettopp for å unngå å gå ned der i mørkret.

– Korleis er det mogleg, mumla ho halvhøgt då ho oppdaga at ytterdøra faktisk var ulåst. Iselin var sikker på at ho hadde låst henne tidlegare på kvelden.

Sara må ha stått opp att og henta noko.

Iselin forsikra seg om at dottera låg i senga. Målarstykket utanfor soverommet hang framleis på stiften sin. Sakte gjekk ho ned kjellartrappa. Halvvegs nede stansa ho og bøygde seg over kanten på rekkverket slik at ho fekk eit overblikk over gongen og inngangspartiet. Alt såg normalt og stille ut. Kjellardøra var lukka, men var ho låst? Ho prøvde å sjå om låsen var vridd mot høgre, men var ikkje sikker. Raskt sprang ho ned dei siste trappetrinna og såg seg til begge kantar. Dei kvite dørene inn til kjellarbua, kontoret og gjesterommet var lukka. Ho spurta over golvet og vrei om låsen på kjellardøra. Ho fraus på ryggen, før ho med lynraske steg sprang opp i stova att. Med bankande hjarte seig ho ned i stolen.

Kven søren har låst opp kjellardøra? Barna veit at den skal vere låst. Ho lukka laptoppen med ein smell og sette han frå seg. I staden fann ho fram krimromanen som låg på det vesle, kvite bordet mellom dei to store lenestolane.

Lyden ho hadde høyrt, kom innanfrå. Det var ho sikker på. Det kunne vere ein av ungane som hadde vore på toalettet, men då hadde ho vel høyrt meir, tenkte ho, vel vitande om at ho truleg var meir husredd enn alle innbyggjarane i Kvam herad til saman.

Iselin var bygdejente. I den vesle Hardangerbygda Øystese hadde ho budd heile livet, bortsett frå ein svipptur til Bergen på lærarhøgskulen. Broren hennar, Tom Anders, var odelsgut på Steinhus, og hadde teke over garden lenge før han hadde tenkt. Då ho vende heim frå Bergen, bygde ho og Tore seg hus på garden, rett ved sida av Hilde, barndomsveninna hennar.

Det knirkar alltid i gamle hus, hadde far hennar sagt då ho var lita og klaga over alle lydane.

Den gongen dei budde i gamlehuset. Då besteforeldra enno dreiv garden.

Dette er ikkje eit gammalt hus, resonnerte ho medan ho stira på bokstavane i boka.

Ho gav opp, reiste seg og gjekk innover gongen att. Ei lita stund vart ho ståande i døropninga til rommet til Sara. Jenta sov med beina krølla godt rundt dyna. Ein svak snorkelyd høyrdest i rommet. Gardinene sleppte gjennom lyset frå spottane i takutspringet utanfor og bada rommet i eit mjukt, rosa skjær. Iselin kvakk til då ei svart grein frå det gamle, morkne epletreet skrapte mot vindauga.

Har det byrja å blåse? Ho skutta seg medan ho trekte morgonkåpa tettare rundt kroppen. Inne på badet drog ho på seg ein jeans og ei t–skjorte. Ein svart skugge strauk forbi det frosta vindauga. Det gjekk nok ei iling gjennom kroppen hennar.

– Herregud då! Skjerp deg! mumla ho halvhøgt til seg sjølv. – Dette går faktisk ikkje lenger, Iselin.

Då ho for andre gong stod med handa på låsen til ytterdøra, passeleg irritert på seg sjølv for at ho var så mørkredd, høyrde ho ei svak rasling i singelen utanfor. Stille tvinga ho seg til å opne døra på gløtt og kike ut. Hjartet jobba overtid i brystet hennar. Ho såg ingenting i den smale dørsprekka. Gjekk ut på trappa. Augo speida automatisk inn mellom dei store sypresstrea før ho trekte blikket til seg att. Ikkje så mykje som ein mygg rørte seg. Snømannen som Jonas hadde laga for nokre veker sidan, stod og vakla medan han stira på henne med dei mørke moseaugo sine. Pulsen dunka fort og taktfast i øyra hennar. Iselin myste mot lyset frå den svarte smijernslykta som skilde hennar og naboen sin eigedom.

– Herregud, stønna ho igjen. – Ta deg saman.

Lyden av hennar eiga stemme hjelpte. Ho byrja å syngje lågt, sette seg på trappa og tvinga seg sjølv til å sjå forbi snømannen og inn mellom dei høge trea.

Ho kika lenger inn i skogen denne gongen. Ingenting rørte seg. Tause, mørke trestammer stod heilt stille. Ikkje eit vindpust. Ikkje ei grein som lea seg. Alt var normalt, men inni henne var det orkan.

Det er berre mørkt, freista ho å roe seg sjølv.

Ho trekte pusten djupt. Heldt fram med å nynne på den same songen, som eit rekviem i siste fase. Eit mantra som kunne redde henne frå innbilte troll og anna skrømt. Ingen ting hende. Pulsen roa seg. – Det er berre mørkt, tok ho opp att inni seg. – Alt er normalt. Iselin snudde seg og skulle til å gå inn då ho stivna midt i rørsla. Ho såg eit tydeleg omriss på veggen framfor seg. Omrisset av eit menneske.

Ho venta på å bli slått ned bakfrå då noko mjukt med eitt strauk henne langs leggen. Iselin skreik høgt og skulle til å sparke, men instinktivt stansa ho og kika ned. Langsamt pusta ho ut og smilte letta. Den lôdne, trygge og gode hunden til Halvard og Hilde gav henne eit gjenkjennande klynk før han hoppa opp på bakbeina, la potane på brystet hennar og ville ha kos. Iselin smilte og klamra seg til pelsen medan ho snudde hovudet for å snakke med eigaren som sikkert sto bak henne. Men det var ingen der.

– Har du stukke heimanfrå, du, då? Stemma skalv, og ho rista på hovudet av sin eigen fantasi. Omrisset av eit menneske, du liksom …

Iselin klødde hunden kjærleg bak øyra.

– Så det er du som har skremt meg slik i kveld. Du pleier ikkje få lov til å vere åleine ute på kveldane, vel?

Ho sette seg på huk og let hunden sleike seg i andletet, som om det kunne fjerne redselen.

– Kom, så skal eg følgje deg heim.

Ho let døra stå på gløtt medan ho tok hunden i halslenka og førte han med seg. Ho drog i halsbandet. Hunden rikka seg så vidt det var.

– Kom no, då, lokka ho og smilte ned til han. – Eg skal følgje deg heim.

«Alt har som regel ei naturleg forklaring.»

Ho høyrde stemma til Tore i hovudet. Forbanna han som ikkje var heime, men visste at dette var noko ho måtte lære seg å leve med.

– Eg er ikkje skapt for å ha ein mann i Nordsjøen, sukka ho irritert. – Eg ser spøkelse ved høglys dag.

Iselin gjekk gjennom hekken og over til naboen. Ingen opna då ho ringde på. Ho kjende på dørhandtaket. Døra var ulåst. Ho sleppte hunden inn og følgde etter inn i stova. Lyset var tent.

– Hallo! ropa ho. – Er det nokon heime?

Ingen svara. Det var heilt stille i huset. Iselin gjekk ut og lukka døra etter seg. La merke til at berre ein av dei to bilane stod i garasjen.

Då er dei ikkje langt unna, sikkert berre på ein kjapp handletur.

Raskt sprang ho over plenen, gjennom hekken, tok trappa i to lange skritt og låste ytterdøra etter seg. Ho sette seg andpusten i stolen ved dei store panoramavindaugo. Då ho kika ut på vegen, fekk ho auge på ein kjent skapning som vinka til henne. Det var William. Han var tydelegvis på veg heim frå kompisen som budde heilt inst på Steinhus. Iselin smilte og vinka tilbake. Det å sjå William der ute roa henne. Dei hadde kjent kvarandre sidan dei gjekk på barneskulen. Ein augneblink lurte ho på om ho skulle vinke han inn på besøk, men fann ut at då ville han bli sitjande til lenge etter at Tore hadde komme heim. Ho trekte det heimestrikka ullteppet godt over knea og dukka inn i krimromanen att. Det var vanskeleg å konsentrere seg. Ei uro pirka i henne kvar gong ho var i nærleiken av å finne litt ro.

Nokre timar seinare fekk lyden av den dovne elektriske garasjeporten henne til å hoppe i stolen. Like etter såg ho billysa frå Tore sin bil i oppkøyrsla. Ho kika på klokka, sprikte med dei nakne tærne, kom seg på beina og pilte ut i gongen og vrei opp låsen. Då han opna ytterdøra, stod ho lent mot veggen i entreen.

Han sette den raude nordsjøbagen frå seg, og utan eit ord gjekk han mot henne. Ei lang stund vart dei ståande og berre å halde rundt kvarandre.

Den aller beste augneblinken kvar gong.

– Så fin du er, sa han og møtte blikket hennar.

– Godt å ha deg heime igjen, kviskra ho medan ho kjende ei sitring i kroppen. – Du veit eg er meir enn ein tanke husredd, og i kveld har eg vore heilt koko. No kan eg endeleg slappe av i nokre veker.

Tore flirte.

– Kva kan vel skje her, Iselin? Du har naboar på alle kantar og den tryggaste storebroren i verda rett over vegen.

Han klaup henne kjærleg i kinnet.

Ho ignorerte gesten og lest som om ho ikkje tok seg nær av ertinga.

– Er du svolten?

– Om eg har lyst på noko? Det kjem heilt an på kva du har å by på, det? Han grabba tak i bukselinninga hennar og drog henne mot seg. Iselin lo og reiv seg laus.

– Nei … eg stoppa på bensinstasjonen på Bjørkheim og åt ein hamburgar, sa han og klappa seg på magen. – Men kaffi og konjakk har eg lyst på.

Det vanlege. Iselin skjenkte opp eit glas til han.

Tore klarte aldri å stå i mot freistnaden – ein saftig hamburgar på den faste stoppestaden mellom Bergen og Øystese kom han ikkje utanom. Iselin såg at han hadde mørke offshoreringar under augo. Etter berre nokre minutt glei han lenger og lenger ned i sofaen medan han kvelte små geisp.

– Eg trur kanskje du skal leggje deg, sa ho medan ho ruska han i det mørke håret som hadde byrja å bli litt tynt i vikene. Tore reiste seg søvnig, medan Iselin sløkte lys og låste dørene.

Han vart ståande ei lita stund framfor dei store stovevindaugo.

– Iselin, kom bort her litt, bad han.

Iselin gjekk bort til han. Han la armen rundt henne. Ho lente hovudet på aksla hans. Dei stod og såg på den glitrande stripa av trolsk lys som månen måla over den nattmørkre Hardangerfjorden. Dei ruvande svarte fjella i bakgrunnen låg som morsarmar rundt bygda.

– Når eg har levd svevande på ope hav i fjorten dagar, kjenner eg at eg vert jorda kvar gong eg kjem heim til dette, mumla han inn i håret hennar. – Det er så godt å vere heime igjen.

Ho nikka og senka blikket mot hagen nedanfor. Det gule plastsetet på den eine av dei to gyngene til Jonas gynga litt fram og tilbake, som om gynga brått hadde vorte tatt av eit vindkast. Greinene på treet hang slapt ned mot bakken.

Tore drog Iselin inntil seg då dei hadde krope under dyna. Det kalde vatnet mot andletet hadde vekt han litt. Bekreftande kraup ho inntil den trygge, varme kroppen hans. Tore sin pust mot aksla hennar fall raskt inn i ein jamn straum. Ho ålte seg enda litt nærmare. For vaken til å få sove låg ho ei stund og kika mot det mørke vindauga. Dei hadde gløymt å trekkje for gardinene. Forsiktig, for ikkje å vekkje Tore, kraup ho ut av senga att, gjekk bort til vindauga og trekte omhyggeleg for. Ville stengje for det ukjente som fanst der ute i mørkret.

II

Torsdag 13. mars 2014

Uroa frå kvelden før sat i Iselin heile arbeidsdagen. Ho var letta då ho endeleg kunne komme seg heimover. Av og til skulle ho ønskje at ho hadde hatt eit anna yrke. I dag var ein slik dag kor ho hadde ønskt at ho kunne lukke kontordøra etter seg og arkivere innkommen post i ei eller anna verksemd. Vasking var reine terapien slike dagar. Vêrmeldaren hadde lova vårsol dagen etter. Ho hadde sine tvil, men no skulle vinteren og mørke kveldar vaskast ut.

Framfor stovevindauga vart ho ståande og let blikket sveipe over landskapet. Restane av gråbrun, morkna snø låg som leverflekkar på gammal hud bortetter bakkane. Iselin opna inngongsdøra på vidt gap og smilte til den vaklande snømannen på plenen. Den gråoransje gulrotnasen hadde mista spensten sin og hang slapt nedover det venstre kinnet, medan moseaugo, som hadde skremt henne kvelden før, stira panisk mot himmelen som om dei var redde for at vårsola snart skulle komme krypande over Torefjell.

– Du er snart død, mumla Iselin.

Sjølv om gradestokken berre så vidt viste raudt, sette ho dei store glasdørene til verandaen på vidt gap. Gjennomtrekken fylte stova med skarp og rein luft.

– De er det neste prosjektet, sa ho til vindaugo. – Når lyset vert slått på der ute, så ser ein korleis det står til her inne.

Den gamle saueskytja låg ved ei lita elv borte på bakkane. Ein hybel for sauene i nokre veker til, før dei vart jaga til fjells på sommarbeite. Iselin drog i det lòdne, grå teppet som låg under salongbordet, og slepte det med seg ut på verandaen, kor ho hengde det over rekkverket av glas.

Nakne krokete epletre stod med skitne restar av snø skrapande oppetter leggene. I sprekkene mellom snø og is sprang det fram tusenvis av nye små bekkefar, som tok seg av reingjeringa utandørs. Ho let blikket kvile ein liten augneblink på barndomsheimen sin på nedsida av vegen. Garden Steinhus.

– Hallo!

Hilde, barndomsveninna, stod i nabohagen, med hetta på regnjakka trekt godt over hovudet. Iselin gjekk bort til enden av den overbygde verandaen. Dei to husa låg tett.

– Vaskar du i dette dritveret?

Iselin nikka.

– Ja, det er vedunderleg å få vaska ut etter vinteren. Dritdag på jobben og masete elevar. Eg må røyne meg ut på noko anna. Dessutan er det berre litt sludd i lufta. I morgon vert det sol, og då kan eg nyte utan å tenkje på at eg må vaske, svara ho medan ho tørka seg med handbaken over panna.

– Ja, ja, kvar si lyst. – Eg sjekkar kva som må gjerast i hagen. Skal ringje gartnaren seinare. Nokon må sikre at fagfolk har oppdrag. No må eg stikke. Eg skal ha eit parti steppstyrke om ein halvtime.

– Ja, det er ikkje for alle likt, mumla Iselin og vinka Hilde av garde. – Forresten, hunden din gjekk laus i går kveld. Eg følgde han heim …

Hilde høyrde henne ikkje. Ho var alt på veg inn i bilen.

Iselin følgde den svarte SUV-en med augo der han køyrde alt for fort bortover vegen. Forbi hovudhuset på Steinhus og det raude stabburet midt på plassen. Det gjekk så fort at han mest sneia hushjørnet på gamlehuset, som låg så tett på vegen at to av trappetrinna ved inngongsdøra gjekk inn i køyrebanen. Ho drog eit mosegrønt fleeceteppe over seg og tende ein sigarett, medan ho nytte kjensla av endeleg å ha starta på den beste tida av året. Igjen glei blikket mot det gamle huset der bestemora ein gong hadde budd. No stod det der åleine og stira på henne med døde vindauge.

Ho tok eit djupt drag av sigaretten og banna då ho la merke til fleire store sølete fotefar som gjekk frå verandatrappa og bort til verandadøra. Iselin kika under kloggene sine. Dei var reine. Nok ein gong hadde Tore truleg trampa opp på verandaen med grisete støvlar. Kor mange gonger hadde ho bede Tore ta av seg skoa når dei var så skitne? Kva søren gjorde han på verandaen i dag tidleg?

Iselin trampa irritert nedover verandatrappa mot postkassane. Ho bladde i Bergens Tidende på vegen oppatt. Stansa ved hekken og brekte av ein kvist.

Her var det ikkje mykje til liv. Merkeleg. Det har jo ikkje eingong vore skikkeleg frost i bakken i vinter og likevel ser det ikkje ut til å vere livsteikn.

– Mamma!

Jonas kom springande etter henne opp innkøyrsla og prøvde på karsleg vis å ta to trappetrinn av gongen på veg opp verandatrappa. Han måtte gje seg etter eit heller mislukka forsøk.

– Der er du jo, sa ho og gav han ein god klem. – Kor er pappa, då?

Han var raud i kinna, og det lukta gras, våt snø og barnesveitte av den blå og kvite fotballdrakta hans.

– Han kjem snart. Eg sprang heim heilt åleine, for pappa skulle drikke kaffi med Halvard på Sutalaus, og det er pyton kjedeleg, sa han tørt. – Eg fry-y-s, lo han og let som om han hakka tenner. – Kan eg få gå inn?

– Nei, du må nok fryse litt til. Først skal skoa av. Korleis var det på trening i dag?

Iselin betrakta guten som hadde sett seg ned og prøvde å få opp knuten på fotballskoa.

– Konge, svara han medan han konsentrerte seg om den våte knuten.

– Små fingrar og avbetne neglar er ikkje ein god kombinasjon, sa Iselin. – Sjå her, så skal eg hjelpe deg.

Jonas vifta henne vekk.

– Eg klarer det sjølv, mamma. Eg er jo ikkje baby heller.

Han ofra henne ikkje eit blikk, men rista veslevaksen på hovudet. Iselin lo og retta seg opp att medan ho følgde med på forsøket. Små, svarte steinar frå kunstgrasbana låg rundt beina hans.

– Du får setje skoa her ute, sa Iselin. – Berre støtt dei oppetter veggen, la ho til då han endeleg hadde fått opp knuten og kippa skoa av seg. – Mamma har akkurat vaska huset, og då vil eg ikkje …

– Ja då, masa, svara han kjapt. – Då vil du ikkje at eg skal trakke inn med skoa på. Eg veit det. Dessutan seier Halvard det og. Kvar einaste gong, minst hundre gonger på kvar trening: «De må hugse å setje skoa ute, og gjerne dunke dei mot veggen først, elles vert mammaene dykkar sinte på dykk», herma Jonas på ein ikkje heilt stødig bergensdialekt.

Iselin lo og greip guten før han kom seg innanfor døra. Ho heldt han fast medan ho vrengde av han drakta. Små steinar raste som saueperler i sommarfjellet då shortsen forsvann.

– Oi! Det hadde eg gløymt, mamma. Det er jo alltid så mykje steinar i kleda og.

Han la seg på alle fire og byrja å samle dei svarte steinane opp i nevane.

– Kom deg i badet før du vert sjuk, sa Iselin og føysa han innover dørstokken. – Eg tek meg av dette seinare.

Iselin sat på krakken ved sida av badekaret og la saman handkle medan Jonas bada. Han laga visp med hendene i badeskummet, slik at skumbølgjene nesten slukte dei små leikebåtane. Etter kvart stilna dønningane og badevatnet låg grått og flatt rundt han.

– No må du opp, sa Iselin.

Jonas rista iherdig på hovudet. Heile kroppen spente seg i protest då ho lyfte han opp. Først då ho tulla han inn i handkleet og litt seinare stappa i han ein lunken nybakt bolle ved kjøkkenbordet, fekk han varmen i seg og mjukna.

– Eg skal få vere med Halvard på Brannkamp, mumla han mellom kvar bit.

– Så fint, har Halvard sagt det?

– Ja, mamma. Eg sa jo det. Han trur eg kan lære noko av å sjå på dei store gutane.

– Når skal de dra?

Iselin lyfte opp glaset hans og tørka bort den kvite mjølkeringen.

Jonas trekte på akslene og tok ein stor slurk av mjølka.

– Det veit me ikkje enno. Han himla med augo. – Me må vere nøye med å velje rett kamp, seier Halvard. Jonas gløtta forsiktig opp på mora, som for å sjå om ho hadde tenkt å protestere.

– Det vert garantert ei minnerik hending, sa Iselin, – men no, barn, er det rett i seng.

Iselin let godnattsongen feide ut. Varsamt lista ho seg ut av rommet og sette soveromsdøra hans på gløtt. Akkurat i det same kom Sara inn døra. Ho hadde vore på hestetrening.

– Hei sann. Der er du jo, kviskra mora og føysa henne ut att medan ho klemde saman nasen med peikefingeren og tommeltotten. – Du må passe deg så du ikkje gror fast på hesteryggen. Såg du pappa på vegen? Iselin drog Sara i den lange fletta som rakk henne til midja, og banka forsiktig i den svarte ridehjelmen. Sara svara ikkje.

– Har Kristin vore med deg?

– Nei, kom det irritert. – Fælt som du må mase! Eg har vore åleine i dag. Kristin måtte hjelpe Amalie å vaske huset, sa ho i ein oppgitt tone.

– Ja, det får ein seie. Ungdommar som hjelper til heime. Det kan eg like … men få av deg kleda på trappa. Iselin skubba Sara bestemt ut døra.

– Herregud, mamma. Eg vil ikkje kle av meg på trappa. Det kan komme nokon.

– Nei då, lo Iselin. – Det kjem ingen, og dessutan beheld du undertøyet på. Eg har vaska i dag og vil ikkje ha lukta av hestemøkk i huset. Den kan du få leggje i bedet litt seinare, når eg treng gjødsel, lo ho.

– Eg hatar når du har vaska, mumla Sara medan ho vrengde av seg ridebuksa, dei lange svarte støvlettane og jakka.

– Genseren og, takk. Mora heldt fram neven.

Sara smelte ytterdøra igjen etter seg og let mora stå åleine på trappa. Iselin talde til ti før ho gjekk inn og sette kleda på vask. Dottera skulle byrje på ungdomsskulen til hausten. På same skule som Iselin var lærar. Korleis det skulle gå, hadde dei enno ikkje snakka om. Det var som om begge veik unna den samtalen så lenge som råd var.

Like etter kom Tore og heim. Ho høyrde Tore og Sara prate roleg saman i stova då ho gjorde seg klar til å dusje. Det var vedunderleg å kjenne korleis vatnet skylde bort den siste rest av støv og sveitte. Ho kraup inn i morgonkåpa og tøflane, og seig litt seinare ned i lenestolen i stova. Glad for at ho endeleg fekk ein avslappande kveld heime, utan å vere redd for kvart minste knirk i treverket. Ho tok ein god slurk av teen medan angen av nyvaska hus verka som meditasjon i kroppen hennar. Berre den dempa lyden av radioen på kjøkkenet kunne høyrast.

– Kva søren!

Ropet frå Tore fekk henne til å reise seg. Ho sprang ut i gongen. Han stod og stira ut inngongsdøra med ei vantru mine.

– Kva er det? spurde ho og følgde blikket hans mot plenen ved sida av sandkassa til Jonas, før ho sette i å le.

Først trudde ho at ho hadde sett feil. Snømannen stod på same stad som før, berre litt meir herja av varmegradene. Gulrotnasen hang så vidt det var fast i andletet, men ut frå hovudet stakk det raude skaftet på Tore si øks. Den som alltid låg på øvste hylla i garasjen.

– Korleis i helvete har Jonas fått tak i den øksa? banna Tore. – Har du brukt henne medan eg har vore borte og gløymt å leggje henne på plass att?

Iselin rista nektande på hovudet, og skulle til å protestere, men før ho fekk høve til det, hadde han forsvunne ut døra. Ho følgde han med blikket der han med hissige rørsler sprang opp på plenen og drog øksa ut av hovudet på snømannen. Han sende henne eit rampete blikk før han svinga skaftet og skilde hovudet frå snøkroppen i eitt hogg.

III

Steinhus, fredag 14. mars 2014

Angen av morgonkaffi fylte kjøkkenet. Tre nistepakkar låg ferdige på kjøkkenbenken. Jonas spratt opp av senga då mora kom inn for å vekkje han. Iselin måtte le. Kleda låg klar til han på badet. Raskt sprang han berrføtt inn og låste døra etter seg. Sara derimot var ikkje like lett å få opp. Ho grynta før ho snudde ryggen til mora og sov vidare.

– No vekkjer eg deg ikkje meir.

Fem minutt seinare var Iselin inne att og ruska i Sara. Denne gongen reiste dottera seg og vakla ut på badet utan eit ord.

– Hei, venen.

Armane til Tore kom bakfrå, han falda hendene sine rundt magen til Iselin.

– Hei, utbraut ho. – Tidleg oppe? Har me vekt deg? Det var ikkje meininga.

Tore stappa t-skjorta ned i den raudrutete pyjamasbuksa i flanell, fann seg ein kopp kaffi og stilte seg framfor vindauga og studerte den tinngrå morgonhimmelen. Han tok ein god slurk og nikka mot kaffikoppen sin.

– Ingenting er som ein tidleg morgon på kjøkkenet heime. Dessutan ringde sjefen. Eg må ein kjapp tur til Bergen på eit møte midt på dagen. Er heime litt seint, men treng i alle fall ikkje overnatte.

Iselin nikka resignert. Det vanlege. Ikkje før komme heim, før han må til Bergen. Ho valde å ikkje seie noko.

I det same kom Jonas springande.

– Pappa!

Tore lyfte Jonas høgt opp i lufta før han gav han ein bamseklem.

– Mamma, kan eg få vere heime frå barnehagen i dag? Har litt vondt i hovudet. Han la handflata teatralsk over panna.

Iselin og Tore veksla blikk.

– Nei, pappa må på eit møte i Bergen i dag.

Jonas nikka, synleg skuffa, men protesterte ikkje meir.

– Men eg vil gjerne ete frukost med deg før de går, la faren til. – Dessutan er det jo fredag og snart helg. I morgon skal me på fotballbana.

Jonas nikka ivrig og drog stolen sin tett inntil faren ved bordet. Sara rynka på nasen då ho kom sjanglande inn på kjøkkenet eit kvarter seinare. Iselin noterte seg at dottera hadde hatt overskot til å leggje på meir enn nok sminke rundt dei søvndrukne augo. Ho skulle til å kommentere det, men fann ut at det ikkje var det rette tidspunktet.

– Eg hatar lukta av peanøttsmør, mumla Sara.

Jonas og faren blunka til kvarandre og smurde eit ekstra lag peanøttsmør på skivene sine. Iselin snudde seg bort medan ho smilte for seg sjølv.

Det var enno kaldt om morgonen, men Iselin valde å la bilen stå og tok beina fatt.

– Kan me ta vegen over Svartabrua? spurde Jonas og tok eit godt tak i handa hennar medan han stira mot det svarte skogbrynet.

Iselin grøssa då ho tenkte på brua som låg i mørkret inni skogen. Ein planlaus konstruksjon sett saman av eit skjelvande nettinggjerde, morkne trestolpar og samansveisa, svære, eirgrøne stålbjelkar. Ei gjallarbru dei færraste våga å nærme seg vinterstid. Villfarne bekker hadde grove djupe groper i grusvegen. Svarteskogen ville liggje nedfrosen i skuggane enda nokre veker.

– Nei takk, mumla Iselin. – Det kjem ikkje på tale. Me må vente til sola har tint bort all snøen. Då kan me plukke med oss kvitveis på vegen. Dessutan har eg høyrt at trolla som bur der inni skogen ikkje har reist til fjells enno.

Jonas smilte litt nervøst. – Eg berre tullar, mamma, men kan du ikkje fortelje om trolla medan me går?

Iselin nikka, men fekk ikkje byrja ein gong før guten løyste taket frå handa hennar og sprang av garde. Då dei passerte garden, kunne dei sjå gjennom kjøkkenvindauga at Anne dekka på bordet. Svigerinna til Iselin gjorde seg nok klar til å gå på jobben i bokhandelen på senteret i bygda. Frå den halvopne døra, som stod på gløtt inn til sauefjøset, kunne dei sjå frosten frese i møtet mellom lyset og varmen. Ei låg summing frå morgonkåsøren si radiostemme blanda seg med dorskt sauebrek.

– Kan me ikkje gå inn til sauene? Jonas nappa mora i handa.

– Nei, venen. Då kjem eg for seint på jobben. Ho drog han i den blå lua. – Du kan heller stikke ned ein tur i kveld og hjelpe onkel med kveldsstellet.

Dei blå polvottane hans smaug seg inn i selbuvottane hennar like etterpå. Tause gjekk dei attmed kvarandre til barnehagen. Iselin tenkte på timane ho skulle undervise i løpet av dagen. Ho gav Jonas ein klem til avskjed då dei nådde fram, før ho tok fatt på vegen opp til skulen.

Kaffilukta strøymde mot henne då ho opna døra inn til personalrommet på Kvam ungdomsskule. Ho hengde frå seg jakka og kasta vottane og lua opp på hylla over. Amalie var allereie på plass med ein kopp kaffi og ein klem.

– Å, tusen takk, du er ein engel.

Iselin gjengjelde klemmen og sette den lysebrune skinnranselen til Amalie på golvet. Den pleidde halde av plass til henne på morgonen. Litt rynkete i skinnet og kroket i meisen, men framleis fullt funksjonell.

– Seks undervisningstimar i strekk i dag, sukka Iselin.

– Det er ikkje mykje trøkk igjen i denne skrotten etter det.

Amalie nikka. – Eg for min del må sjå å få unna noko vurderingsarbeid i dag, så kvelden går nok med i tillegg. Amalie reiste seg og tok kaffikoppen med seg bort til kjøkkenbenken og sette han i vasken. – Du, då. Har du planar for kvelden?

– Nei, det same her. Skulearbeid. Herregud, eg pleier å skjerme fredagskveldane, men med fleire tentamenar etter kvarandre, så er det heilt håplaust. Eg håpar å få tid til litt hagearbeid først.

– Hagearbeid? Amalie kika rart på henne.

– Ja. Iselin lo. – Innandørs sjølvsagt. I kjellaren. Eg har mitt eige vesle private drivhus. Ikkje så lett med hagearbeid ute enno. Eg har nokre spirer som skal priklast og puttast i potter. Du veit, eg byrjar allereie ved juletider med førebuingane til naturhagen min. Skulle gjerne hatt mykje meir tid til slikt, men det vert nok kveldsarbeid på meg og, etter at barna har lagt seg.

Iselin skylde koppen under springen og sette han på plass i oppvaskmaskina. Etterpå tok ho Amalie sin kopp og gjorde det same.

– Kva tid skulle me i klubb att, forresten?

Iselin smilte unnskyldande til veninna, som rista på hovudet medan ho sette opp ei oppgitt mine.

– Ja, eg veit det Amalie. Eg klarer ikkje heilt å engasjere meg.

– Du har stålkontroll på hus og heim, mann og barn og skulearbeid, men når det kjem til moro, så har du inga oversikt i det heile, sa Amalie. Ho romsterte rundt i ranselen sin og drog opp eit lilla, heimestrikka pennalhus. – Då Hilde starta klubben, var det tanken at me skulle koble av og kose oss saman, me gamle veninner, la ho til.

– Ja, eg veit det … men eg har eigentleg aldri vore tilhengjar av slik gjengkultur for vaksne damer, svara Iselin. – Det er som ein slags fristad for sladder og bakvasking. Men for all del, det har vore kjekkare enn eg trudde.

Iselin hadde ein gong ymta frampå om det kunne vere ein idé at klubbmedlemmene valde ut ei felles bok å lese og sidan brukte litt av tida på å samtale om litteraturen. Dei andre hadde svara henne med tausheit, og temaet hadde aldri meir vorte nemnt.

– Det er hjå Kari neste gong. Ein eller annan dag, ikkje neste veke i alle fall, fortsette Amalie.

Iselin stønna lydlaust. Kari var bygdedyret si førstedame, og den som ho sleit mest med å takle av klubbvenninnene. Ho var ikkje berre ein ivrig lokalpolitikar, men og ein flittig ryktesmed og intrigemakar. Kombinasjonen var ikkje så heldig. Etter den vonde skuledebatten for nokre år sidan, om kor ungdomsskulen i kommunen skulle liggje, hadde den gamle konflikten mellom Øystese og nabobygda Norheimsund blussa opp att. Valet hadde til slutt enda med at Øystese fekk skulen, noko Kari var svært nøgd med. Ho og hennar likesinna, i begge bygder, heldt likevel fram med å nøre opp under konflikten, med stadige utspel både privat og i media. Iselin, som ikkje likte konfliktar av noko slag, synest det var ubehageleg å høyre Kari lire av seg. Det meste som kom Kari for øyra, smatta ho i seg og drøvtogg det til ein ugjenkjenneleg masse før ho spytta det ut att. Iselin hadde aldri forstått korleis plasseringa av ein skule kunne skape så mykje hat mellom menneske i tilsynelatande idylliske bygder.

– Kristin ville ha Sara med heim frå skulen i dag. Skjøna det slik at dei hadde nokre planar i ettermiddag. Var du klar over det? spurde Amalie.

Dei to kvinnene gjekk mot klasseromma.

– Nei, ho har ikkje sagt noko til meg om det, men det er jo greitt … Om det passar for dykk, då? svara Iselin, samstundes som ho pusta litt lettare ved tanken på at ettermiddagen ville vere fri for krangling med dottera. Eit lite stikk i samvitet følgde tankegangen. Ho rista det av seg.

– Dei er snart vaksne, dei små jentene våre, Amalie. Tusenvis av farar lurer der ute. Ho nikka mot nokre gutar i tiande klasse som luta langs veggen med andleta gøymd under svære, svarte hetter. Iselin grøssa.

– Ulempa med læraryrket er å vite kven ein ikkje vil at dottera skal bli kjærast med.

Amalie stakk nøkkelen i døra til klasserommet.

– Dei er ikkje så verst når ein berre vert kjende med dei, er no mi erfaring. Usikre ungdommar har me alle vore ein gong. Eg vil heller at dei er saman med dei typane der i staden for pappagutane som et møydomar til frukost, kviskra ho lent inntil Iselin. – Apropos usikker. Har du sett at dei har byrja å sminke seg i det siste?

– Ja, det er jo ikkje mogleg å unngå å sjå, nikka Iselin. – Eg har tenkt å snakke med Sara om det, men orkar ikkje krangle. Synes det er i overkant mykje, og litt for tidleg.

– Einig, svara Amalie, – men sjå …

Iselin følgde blikket hennar mot gjengen med ungdommar som sat og venta. – Det manglar ikkje på sminke i andleta. Dei er nok ikkje så annleis, jentene våre.

Amalie forsvann inn i klasserommet. Elevane langs veggen gjorde ikkje mine til å følgje etter. Iselin gjekk lenger inn i korridoren og smilte imøtekommande til sine eigne elevar. Amalie har rett. Jentene sine andlet er sminka som om dei har sin eigen private makeup-artist heime på badet.